Құрама жасалған әуе шабуылына қарсы қорғаныс құрылғысы

Кіріспе

Көліктік құралдарында әуе шабуылына қарсы арнайы мүмкіндік бар.

Әуе шабуылына қарсы көлік құралы, сонымен қатар өздігінен жүретін әуе шабуылына қарсы зеңбірек (SPAAG) немесе өздігінен жүретін әуе қорғаныс жүйесі (SPAD) деп те аталады, бұл әуе шабуылына қарсы арнайы мүмкіндікке ие мобильді көлік құралы болып табылады. Қолданылатын арнайы қару жүйелеріне пулеметтер, автопулеметтер, үлкен қарулар немесе жер-әуе ракеталары кіреді, ал кейбіреулері екі қаруды да, ұзын қашықтыққа ұшырайтын ракеталарды да (мысалы, Pantsir S1) орнатады. Пайдаланылатын платформаларға жүк көліктері мен бронетранспортерлер мен танктер сияқты ауыр жауынгерлік көліктер кіреді, олар әуе кемелерін, артиллерияны және майда қару-жарақты қорғауға қосымша қорғаныс береді. Әуе кемелеріне қарсы зеңбіректер, әдетте, жылдам қозғалатын ұшақтарды бақылау үшін жоғары көтерілу жылдамдығы бар жылдам өтетін мұнараға орнатылады. Олар көбінесе екі немесе төрт еселік орнатылған, бұл отты жылдамдықты арттырады. Сонымен қатар, әуеге қарсы қарулардың көпшілігі жер бетіндегі нысаналарға қарсы тікелей атыс рөлінде қолданылуы мүмкін. Бүгінде жер-әуе ракеталары (әдетте ұқсас мұнараларға орнатылған) әуеге қарсы қаруды алмастырды, бірақ олар ұшқышсыз әуе жүйелеріне (дрон), зымыранға қарсы және өте жеңіл ұшаққа қарсы арзан тәсіл ретінде қайта оралуы мүмкін.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Ұшаққа қарсы машиналық пулеметтер ұзақ жылдардан бері жүк көліктеріне орнатылып келген, және олар Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде кеңінен таралған. Екінші дүниежүзілік соғыстың неміс "88" ұшаққа қарсы пулеметінің алдындағы нұсқасы – Бірінші дүниежүзілік соғыстың неміс 77 мм ұшаққа қарсы пулеметі жүк көлігіне орнатылып, британдық танктерге қарсы тиімді қолданылды. Британдық QF 3 дюймдік 20 центнерлік пулемет Батыс майданында қолдану үшін жүк көліктеріне орнатылды. Британдықтарда сондай-ақ ұшаққа қарсы арнайы жасалған алғашқы қару – QF 1 фунттық "пом-пом" болды. Ол "Пирс Ароу" деп аталатын бронетранспорттық көлікке орнатылды, одан шектеулі мөлшерде өндірілді және 1915 жыл бойы ғана қолданылды. Соғыстың соңына қарай Германия A7V шассиіне орнатылған ұшаққа қарсы пулеметтері бар үш прототиптік SPAAG құралын жасады, олар A7V Flakpanzer деп аталды.

Соғыс аралығы

Екі дүниежүзілік соғыс арасында Ұлыбритания Бёрч пулеметін жасады, ол қазіргі танктермен бірге қиын жерлерде далалық қалыпты сақтай алатын брондалған гусеницалық шассидегі көп мақсатты артиллериялық құрал болды. Пушканы әуе шабуылына қарсы қолдану үшін көтеруге болатын. Сериялық өндіріске шығарылған алғашқы гусеницалық SPAAG дизайны, әдетте, британдық/сиамдық Vickers Armstrong "Type 76" (Будда жылы 2476 = 1933 ж.) болып саналады, осылай атауды Корольдік сиам армиясы берген. Бұл Dragon, Medium, Mark IV артиллериялық тракторының (Vickers Mk. E 6 тонналық жеңіл танктың модификациясы) шассиіне негізделген SPAAG, ашық жауынгерлік бөлімінде айналмалы Vickers 40 мм QF 2 фунттық «пом-пом» автоматты пушкасы орнатылған. 1932 жылы Сиамға 26 дана сатылды және олар 1940-1941 жылдар аралығындағы Франко-тай соғысында 30 Vickers Mk. E Type B 6 тонналық танктермен бірге жаяу әскерге қолдау көрсету және әуе шабуылына қарсы қорғану үшін қолданылды. Бұл алғашқы массалық SPAAG болғанына қарамастан, Vickers Type 76-ның ашық конструкциясы тіпті 1930 жылдардың басында ескірген болып саналды. Алғашқы заманауи SPAAG 1936 жылы шведтік Landsverk L 62 Anti болды, ол айналмалы мұнарасы бар, «ұшаққа қарсы танк» деп аталған гусеницалық бронекорпусқа ие болды. Ол Landsverk L 60 жеңіл танкының кеңейтілген шассиіне негізделген және Bofors 40 мм автоматты L/60 зеңбірегімен қаруланған. Бұл үлгі соғысқа дейін Венгрия сатып алды, ал Финляндия 1941 жылы Anti II деп аталған жетілдірілген үлгіге тапсырыс берді. 1930 жылдардың соңында британдықтар төрт пулеметпен қаруланған Mk. VI жеңіл танкының нұсқасын жасады, ол Жеңіл танк АА Mk. I деп аталды, сонымен қатар Жеңіл танк Mk. V негізінде екі 15 мм пушкадан тұратын нұсқа да құрылды. Өздігінен жүретін әуе шабуылына қарсы құралдардың ерте пионерлерінің бірі – немістер болды. Соғыс басталған кезде олар Sd.Kfz. 10/4 және Sd.Kfz. 6/2 жүк тасымалдауға арналған жартылай гусеницалық машиналарын пайдаланды, оларға 20 мм немесе 37 мм әуе шабуылына қарсы пушкалар орнатылған (сәйкесінше). Соғыстың соңында осыған ұқсас неміс жартылай гусеницалық машиналарын 20 мм төрт зеңбірекпен жабдықталды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Үлкен қарулар үлкен жүк көліктерінде пайда болды, бірақ мұндай орналымдарды әдетте қаруды орнату үшін, осы қаруларға қажетті тұрақтандыру аяқтарын түсіру қажет болатын. Бұл ережеден бір ерекшелік – итальяндық Cannone da 90/53, ол жүк көліктеріне орнатылғанда өте тиімді болды, және «autocannoni da 90/53» деп аталды. 90/53 қаруы қорқынышты еді, әсіресе танкке қарсы күресте, бірақ 1943 жылғы келісімге дейін одан бірнеше жүз ғана дана шығарылды. Басқа елдер жүк көлігі шассиінде жұмыс істеуге бейімделді. 1941 жылдан бастап британдықтар «en portee» әдісін әзірледі – танкке қарсы қаруды (алғашқыда 2 фунттық зеңбірек) жүк көлігіне орнату. Бұл қарудың қиын, тасты шөлдерде ұзақ сүйреуден зақымдануын болдырмау үшін жасалды, және ол тек қаруды тасымалдау үшін арналған, ату үшін қару түсірілуі тиіс еді. Алайда, экипаждар көбінесе қаруларын көліктерінен атып, осы әдістің ұтымдылығын пайдаланды, нәтижесінде шығынға ұшырады. Бұл олардың Morris C9/B (ресми түрде «Carrier, SP, 4x4, 40 мм AA») құрылысына әсер етті, ол Morris «Quad» Далалық артиллерия тракторының шассиіне орнатылған 40 мм Бофорс зениттік пулеметі болды. Ұлыбритания, Канада және Австралияда 3 тонналық жүк көліктеріне негізделген ұқсас үлгілер өндірілді, және олар британдық қызметтегі ең көп саны бар өздігінен жүретін зениттік қарулар құрады. АҚШ армиясы Бофорс 40 мм зениттік пулеметтерін жүк көліктерімен сүйреп әкелді, сондай-ақ механикаландырылған мұнаралармен жабдықталған жүк көліктеріндегі бөлімдерді де алып келді, олар алдымен Ұлыбританияға, содан кейін Францияға аттанды. Мұнараларда төрт .50 дюймдік (12,7 мм) пулемет орналасқан, олар жау ұшақтарының үлкен жаяу әскер және далалық артиллерия бөлімдеріне шабуыл жасау үшін төмен биіктікте пайда болатын жерде жиналуы үшін реттелуге арналған. Ұтқыр зениттік қаруларға деген қызығушылық ауыр көліктерге ауысты, олардың барлық өлшемдегі қаруларды оңай бағыттау үшін қажетті массасы мен тұрақтылығы болды. Әсіресе неміс қызметінде, зениттік көліктердің өздерін қорғау үшін брондалуын қалау осы тенденцияға көмектескен болуы мүмкін. SPAAG (ұшаққа қарсы танктерді) жаппай пайдалану тұжырымын Венгрия екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 40M Nimrod өндірісімен бастады, ол бұрын аталған 1930 жылдардың соңындағы Landsverk L 62 Anti I SPAAG-тың лицензиялық нұсқасы болды. Германия кейіннен «Flakpanzer» сериясымен ілесіп кетті. Неміс екінші дүниежүзілік соғыс SPAAG-тары Möbelwagen, Wirbelwind, Ostwind және Kugelblitz-ті қамтиды. Басқа күштер өздерінің жобаларын жасады, әсіресе американдық M16, ол M3 жартылай гусеницалық машинасына төрт еселенген M2HB Browning пулеметін орнату арқылы құрылды. Британдықтар соғыс бойында түрлі танк және бронемашина шассилеріне бірнеше пулемет пен жеңіл зеңбіректерді орнатып, өздерінің SPAAG-тарын жасады, және 1943 жылға қарай Bofors 40 мм зеңбірегін немесе екі үш Oerlikon 20 мм зеңбірегін орнатып, Crusader AA танктерін жасады. Нормандияға түскен кезде пайдаланылғанымен, сол кезде неміс авиациясы одақтастардың әуе күштерімен бақыланатын, сондықтан олардың қажеттілігі болмады.

Larger guns followed on larger trucks, but these mountings generally required off truck setup in order to unlimber the stabilizing legs these guns needed. One exception to this rule was the Italian Cannone da 90/53 which was highly effective when mounted on trucks, a fit known as the "autocannoni da 90/53". The 90/53 was a feared weapon, notably in the anti tank role, but only a few hundred had been produced by the time of the armistice in 1943. Other nations tended to work on truck chassis. Starting in 1941, the British developed the "en portee" method of mounting an anti tank gun (initially a 2 pounder) on a truck. This was to prevent the weapon from being damaged by long distance towing across rough, stony deserts, and it was intended only to be a carrying method, with the gun unloaded for firing. However, crews tended to fire their weapons from their vehicles for the mobility this method provided, with consequent casualties. This undoubtedly inspired their Morris C9/B (officially the "Carrier, SP, 4x4, 40 mm AA"), a Bofors 40 mm AA gun mounted on a chassis derived from the Morris "Quad" Field Artillery Tractor truck. Similar types, based on 3 ton lorries, were produced in Britain, Canada and Australia, and together formed the most numerous self propelled AA guns in British service. The U. S. Army brought truck towed Bofors 40 mm AA guns along with truck mounted units fitted with mechanized turrets when they sailed, first for Great Britain and then onto France. The turrets carried four .50 inch (12.7 mm) machine guns, which were designed to be adjusted to converge at the single point where enemy aircraft were expected to appear at low altitude in conduction of strafing runs directed at large infantry and field artillery units. Interest in mobile AA turned to heavier vehicles with the mass and stability needed to easily train weapons of all sizes. Probably the desire, particularly in German service, for anti aircraft vehicles to be armoured for their own protection also assisted this trend. The concept of using armored SPAAG (anti aircraft tanks) en masse was pioneered by Hungary during World War II with the production of the 40M Nimrod, a license produced version of the previously mentioned late 1930s Landsverk L 62 Anti I SPAAG. Germany followed later with their "Flakpanzer" series. German World War II SPAAGs include the Möbelwagen, Wirbelwind, Ostwind and Kugelblitz. Other forces followed with designs of their own, notably the American M16 created by mounting quadruple M2HB Browning machine guns on a M3 Half track. The British developed their own SPAAGs throughout the war mounting multiple machine guns and light cannon on various tank and armoured car chassis and by 1943, the Crusader AA tanks, which mounted the Bofors 40 mm gun or two three Oerlikon 20 mm cannon. Although used during the Normandy landings, by that point German aircraft were contained by the Allies own air forces and they were largely unneeded.

Салқын соғыс және одан кейінгі кезеңдер

Ұшақтарға реактивтік қозғалтқыштардың енгізілуі және одан кейін ұшақтардың жылдамдығының шамамен екі есеге артуы SPAAG-тің шабуылдаушы ұшақтарға қарсы тиімділігін күрт төмендетті. Типтік SPAAG снарядының бастапқы жылдамдығы шамамен және мақсатына максималды қашықтықта жетуіне екі-үш секундқа дейін уақыт қажет болуы мүмкін. жылдамдықпен ұшатын ұшақ шамамен жылдамдықпен қозғалады. Бұл ұшақтың снарядтардың ұшу уақытында жүздеген метрге орын ауысатынын білдіреді, бұл нысана алу мәселесін күрделендіріп, қолмен нысаналайтын қарулармен жақыннан нысана алуды дерлік мүмкін емес етеді. Бұл жылдамдық ұшақтың қарудан тез қашып кетуіне де мүмкіндік берді; тіпті ұшақ SPAAG-тің үстінен тікелей өтіп кетсе де, ол оның ату радиусында 30 секундтан кем уақыт болады. SPAAG-тің дамуы 1950 жылдардың басында одан да үлкен калибрлі қарулармен жалғасты, бұл қашықтықты арттырып, қиылысу бұрышын кішірейте түсті, соның салдарынан нысана алу оңайырақ болды. Мысалдарға 40 мм АҚШ M42 Duster және 57 мм Кеңес ZSU-57-2 жатады. Алайда, екеуі де қызметке түсер алдында ескірген болатын және тек жердегі қолдау ролінде ғана қолданылды. M42 Вьетнам соғысына Солтүстік Вьетнамның күтілетін әуе шабуылына қарсы тұру үшін енгізілді, бірақ бұл шабуыл болмағандықтан, ол тиімді тікелей ату қаруы ретінде пайдаланылды. ZSU-57 Югославия соғыстарында да осындай қолданысқа ие болды, онда оның тік бұрышта ату мүмкіндігі таулы жерде пайдалы болды. 1950 жылдардың соңында АҚШ армиясы SPAAG тұжырымынан бас тарды, барлық қару-жараққа негізделген қарулардың қазіргі заманғы ұшақтарға қарсы күрделі емес деп санайтын. Бұл сенім көптеген елдерде қабылданды және әуеге қарсы қорғаныс негізінен зымырандық жүйелерге көшті. КСРО 1957 жылы жаңа SPAAG-ті әзірлеуді бастады, ол 1965 жылы ZSU-23-4 ретінде пайда болды. Бұл жүйе іздеу және нысананы ұстау радарларын, атыс басқару жүйесін және автоматты нысанаға бағыттауды қамтиды, бұл оның қазіргі заманғы нысаналарға қарсы тиімділігін арттырды. ZSU-23 зымырандық қорғаныс жүйелерімен бірге қолданылғанда өте тиімді болды; зымырандық қорғаныс жүйелерінің болуы ұшақтарды олардың радарларынан аулақ болу үшін төменге ұшуға мәжбүр етті, осылайша оларды ZSU-лердің қашықтығына енгізді. ZSU-23-тің табысы SPAAG-тің дамуына жаңа серпіліс берді. Бұл 1970 жылдары шабуылдық тікұшақтардың пайда болуымен де байланысты, олар жердің бедеріне жасырынып, содан кейін бірнеше он секундқа созылатын шабуыл үшін көтеріле алатын; зымырандар төмен биіктікте тиімді болмады, ал тікұшақтар тез қарсы шабуыл үшін қарудың қашықтығында болатын. Осы соңғы жүйелердің ішіндегі ең танымалдарының бірі – неміс Gepard, ол ZSU-ға тең немесе одан да жақсы көрсеткіштерді ұсынатын алғашқы батыс SPAAG болды. Бұл жүйе НАТО елдерінің көптеген армияларында кеңінен көшірілді. SPAAG-тің дамуы жалғасуда, қазіргі заманғы көптеген үлгілер қару мен қысқа қашықтықтағы зымырандарды біріктіреді. Мысалдарға кеңестік/ресейлік Тунгуска M1, ZSU-23-ті қызметтен шығарған, Gepard-тың жаңа нұсқалары, қытайлық 95 SPAAA типі және әртүрлі платформаларда қолданыла алатын британдық Marksman мұнарасы жатады. АҚШ армиясы және теңіз корпусы сияқты кейбір елдер өздігінен жүретін қарудан бас тарды және AN/TWQ-1 Avenger және M6 Linebacker сияқты қысқа қашықтықтағы инфрақызыл басқарылатын жер-әуе зымырандарына көшті, олар радардың қажеті жоқ, көбінесе сенімді және тиімді, бірақ олардың жердегі қолдау мүмкіндіктері шектеулі. АҚШ армиясы M163 VADS-ті де пайдаланды және M247 сержант Йорк прототипін жасады.

The introduction of jet engines and the subsequent rough doubling of aircraft speeds greatly reduced the effectiveness of the SPAAG against attack aircraft. A typical SPAAG round might have a muzzle velocity on the order of and might take as long as two to three seconds to reach a target at its maximum range. An aircraft flying at is moving at a rate of about This means the aircraft will have moved hundreds of meters during the flight time of the shells, greatly complicating the aiming problem to the point where close passes were essentially impossible to aim using manual gunsights. This speed also allowed the aircraft to rapidly fly out of range of the guns; even if the aircraft passes directly over the SPAAG, it would be within its firing radius for under 30 seconds. SPAAG development continued through the early 1950s with ever larger guns, improving the range and allowing the engagement to take place at longer distances where the crossing angle was smaller and aiming was easier. Examples including the 40 mm U. S. M42 Duster and the 57 mm Soviet ZSU 57 2. However, both were essentially obsolete before they entered service, and found employment solely in the ground support role. The M42 was introduced to the Vietnam War to counter an expected North Vietnamese air offensive, but when this failed to materialize it was used as an effective direct fire weapon. The ZSU 57 found similar use in the Yugoslav Wars, where its high angle fire was useful in the mountainous terrain. By the late 1950s, the US Army had given up on the SPAAG concept, considering all gun based weapons to be useless against modern aircraft. This belief was generally held by many forces, and the anti aircraft role turned almost exclusively to missile systems. The Soviet Union remained an outlier, beginning the development of a new SPAAG in 1957, which emerged as the ZSU 23 4 in 1965. This system included search and track radars, fire control, and automatic gun laying, greatly increasing its effectiveness against modern targets. The ZSU 23 proved very effective when used in concert with SAMs; the presence of SAMs forced aircraft to fly low to avoid their radars, placing them within range of the ZSUs. The success of the ZSU 23 led to a resurgence of SPAAG development. This was also prompted by the introduction of attack helicopters in the 1970s, which could hide behind terrain and then "pop up" for an attack lasting only a few tens of seconds; missiles were ineffective at low altitudes, while the helicopters would often be within range of the guns for a rapid counterattack. Notable among these later systems is the German Gepard, the first western SPAAG to offer performance equal to or better than the ZSU. This system was widely copied in various NATO forces. SPAAG development continues, with many modern examples often combining both guns and short range missiles. Examples include the Soviet/Russian Tunguska M1, which supplanted the ZSU 23 in service, the newer versions of the Gepard, the Chinese Type 95 SPAAA, and the British Marksman turret, which can be used on a wide variety of platforms. Some forces, like the US Army and USMC have mostly forgone self propelled guns in favor of systems with short range infrared guided surface to air missiles in the AN/TWQ 1 Avenger and M6 Linebacker, which do not require radar to be accurate and are generally more reliable and cost effective to field, though their ability to provide ground support is more limited. The U. S. Army did use the M163 VADS and developed the prototype design of the M247 Sergeant York.