Кіріспе

Брен пулеметі – 1930 жылдары Ұлыбританияда жасалған және 1992 жылға дейін әртүрлі мақсаттарда қолданылған жеңіл пулеметтер сериясы. Екінші дүниежүзілік соғыста британ және Достас елдерінің әскерлеріндегі негізгі жаяу әскері пулеметі ретінде кең танылғанмен, Корея соғысында да қолданылды және 20 ғасырдың екінші жартысында, соның ішінде 1982 жылғы Фолкленд соғысында да пайдаланылды. Екі аяқты тіреуге орнатылғанмен, үш аяқты тіреуге немесе көлік құралына бекітілуі мүмкін. Брен пулеметі – чехословакиялық ZGB 33 жеңіл пулеметінің лицензиялық үлгісі, ал ол ZB vz. 26 пулеметінің өңделген нұсқасы еді, оны британ армиясының өкілдері 1930 жылдардағы қару-жарақ сынақтарында сынаған. Кейінгі үлгідегі Брен пулеметтері ең үстіне орнатылған иілген дүңгіршелі магазин, конустық жарық сөндіргіш және жылдам ауыстырылатын стволмен жабдықталған. Оның авторы – қару жасаушы және конструктор Вацлав Холек. 1950 жылдары көптеген Брен пулеметтері 7.62×51 мм НАТО оғына сәйкес қайта жасалды және L1 (FN FAL-дың Достас елдері үлгісі) мылтығының L4 жеңіл пулеметі ретінде дүңгіршеден оқтандырылуына бейімделді. Британ армиясында бөлімшелік жеңіл пулемет ретінде оны L7 жалпы мақсаттағы пулемет (GPMG) алмастырды. 1980 жылдары бұл L86 жеңіл қолдау қаруымен толықтырылды, ол 5.56×45 мм НАТО оғын атты, соның салдарынан Брен пулеметі тек кейбір көліктердегі тіреу ретінде ғана қолданылды. Брен пулеметін 2012 жылы өндірісті тоқтатуға дейін Үндістанның қару-жарақ фабрикалары "7.62 мм 1Б пулемет машинасы" деген атпен шығарды.

Атауы

Брен атауы Чехословакиядағы Брно қаласынан және британдық Корольдік қару-жарақ фабрикасы орналасқан Энфилдтен шығарылған. Брно қаласында (Збройовка Брно фабрикасында) Zb vz. 26 қаруы жобаланған.

Даму

1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанда британ армиясы екі негізгі автоматты қарумен жабдықталды: Викерс орта пулеметі (MMG) және Льюис жеңіл пулеметі. Викерс ауыр болғандықтан, оны пайдалану үшін сумен қамтамасыз ету қажет болды, бұл оны бекіністі қорғанысқа және жанама оттық қолдауға бағыттады. Льюис, жеңіл болғанымен, әлі де ауыр болды және жиі істен шығуға бейімділігі бар еді: оның стволын далада ауыстыру мүмкін болмады, демек, ұзақ атудан кейін қызып, тоқтап қалуы мүмкін. 1922 жылы Льюистің орнын алмастыру мақсатымен британ армиясының Шағын қарулар комитеті Мадсен пулеметін, М1918 Браунинг автоматты мылтығын (BAR), Хотчкисс М1909 пулеметін, Бирдмор-Фаркуар мылтығын және Льюис пулеметін сынақтан өткізді. BAR ұсынылғанымен, қолда бар Льюис пулеметтерінің көп саны және қаржылық қиындықтар жағдайды өзгертуге мүмкіндік бермеді. Жаңа жеңіл пулеметтердің әртүрлі үлгілері қол жеткізілген сайын сынақтан өтті, ал 1930 жылы Фредерик Губерт Винденнің қадағалауымен кең ауқымды сынақтар басталды. Бұл жолы сынаққа SIG Neuhausen KE7, Vickers-Berthier және чехословакиялық ZB vz. 27 пулеметтері енді. Соңғысы беріктік және сенімділік талаптарына сай келмеді, себебі британдық кордиттен қалған оқ-дәрі қалдықтары газ түтігін бітеп тастады (ZB vz. 27 .303 British орнына 7.92 Mauser патронымен де жіберілді, бірақ ZB бұрандалы патрондарға арналған баспалдақтан тұратын дүрыл қабылдағышқа патент алған еді). Vickers-Berthier кейіннен үнді армиясы қабылдады, өйткені оны бірден өндіруге болады, британдық Льюис өндірісінің аяқталуын күтудің қажеті болмады; ол да Екінші дүниежүзілік соғыста кеңінен қолданылды. 1932 жылдың маусым айында қысқартылған газ түтігімен жабдықталған модификацияланған үлгісі қайтадан сынақтан өтті, содан кейін жаңадан әзірленген ZB 30 қараша айында тағы да сынақтан өтті. 66 адамнан тұратын британдық командостардың "Шабуыл тобының" штаттық құрамында төрт Брен пулеметі болды. Бөлім деңгейіндегі қосымша оттық күштің қажеттілігін түсінген британ армиясы Брен пулеметтерін көптеп шығаруға тырысты, әр төрт сарбазға бір Брен пулеметі бермек болды. Брен пулеметін екі адамнан тұратын экипаж басқарды, кейде пехоталық бөлімнің "пулемет тобын" капрал басқарды, ал бөлімнің қалған бөлігі "мылтық тобын" құрады. Пулеметші немесе "No 1" Брен пулеметін алып жүріп атып, ал "No 2" қосымша дүрылдар, қосалқы ствол және құрал-саймандар жинағын алып жүрді. No 2 пулеметті қайта толтыруға және ствол қызып кеткенде ауыстыруға көмектесті, сондай-ақ No 1 үшін нысаналарды анықтады. Әдетте, Брен пулеметін тік тұрған күйінен, оған бекітілген екі аяқты тіреуге сүйеніп атып тастады. Кейде пулеметші Брен пулеметін автоматты мылтық сияқты қолға ұстап, қозғалып тұрып, тұрып немесе тізе бүгіп тұрып атып тастады. Австралиялық сарбаздар шұңқырды қолдана отырып, Брен пулеметін белінен атып отыратын, мысалы, шабуыл жасау кезінде алға жылжып, отпен жабу үшін. 1942 жылы Жаңа Гвинеяның Исурава қаласында Кокодадан шегіну кезінде Брюс Кингсбери осындай қолданысы үшін Виктория кресімен марапатталды. Британ сарбаздары әдетте өздерінің бөлімінің Брен пулеметіне арналған екі дүрылмен жабдықталады. 1937 үлгісіндегі жабдықтағы үлкен оқ-дәрі қалталары Брен пулеметінің дүрылына сәйкес жасалған. Брен пулеметі жаяу әскер бөлімінің негізгі қаруы болып саналды және оның оттық күшінің көп бөлігін қамтамасыз етті. Осылайша, барлық шенділер оны пайдалануда шебер болуы керек еді. Брен пулеметі екі аяқты тіреуге сүйеніп тік тұрған күйінен атылғанда шамамен тиімді қашықтықта болды. Ол екі аяқты тіреуге сүйеніп, жерді соққыға ұшыратуға мүмкіндік берді. 120 оқ/мин (минутына 4 дүрыл) "жоғары" ату жылдамдығы, 10 дүрылдан кейін стволды ауыстыру (немесе ату жылдамдығын азайту) арқылы тозуды шектеуге болатын, бірақ доктрина бойынша 4-5 оқтан тұратын кезекпен ату керек еді. Сол себепті, әскерилер автоматты қарудың бар екенін жасыру үшін мылтық атысын еліктеп, бір рет атуды тапсырды. Соғыс аралық және Екінші дүниежүзілік соғыстың басында жасалған жеңіл пулеметтердің арасында Брен пулеметінің салмағы орташа болды. Ұзақ жүріс кезінде, операциялық емес аймақтарда ол көбінесе ішінара бөлшектеліп, оның бөліктерін екі сарбаз көтеріп жүретін. Жоғарғы жақтағы дүрыл ату кезінде тербеліп, қозғалады, бұл қаруды шайқаста айқын көруге мүмкіндік береді. Көптеген Брен пулеметшілері бояу немесе қолдан жасалған мата жапқыштарын пайдаланып, көрнекті дүрылды жасырады. 30 оқтық дүрыл, әдетте, тығындардан сақтану үшін 27 немесе 28 оқпен толтырылады, ал дүрылдар ұзақ уақыт бойы толған күйде сақталғанда 20 оқпен толтырылады. Дүрылды толтыру кезінде әрбір оқ алдыңғы оқтан бұрын өтуі керек, сондықтан .303 патронның дөңгелектері дұрыс емес жаққа жабыспауы керек, әйтпесе тығын пайда болады. Атылған патрон корпустары төмен қарай шығарылды, бұл Льюис пулеметінен жақсырақ еді, себебі ол патрон корпустарын бүйірге шығаратын, ал олардың ауада жылдам қозғалысы жасырылған атыс позициясын ашып беруі мүмкін. Жалпы, Брен пулеметі сенімді және тиімді жеңіл пулемет болып есептелді, бірақ Солтүстік Африкада оның жиі істен шығып қалатыны, егер оны таза ұстап, құм мен кірден тазартса ғана жұмыс істейтіні хабарланды. Ол британдық сарбаздарға ұнады, олар оның сенімділігі мен шайқастағы тиімділігіне құрмет көрсетті. Қолданылған материалдардың сапасы әдетте минималды істен шығуды қамтамасыз ететін. Егер пулемет ұзақ атудан туындаған ластанудан істен шықса, оператор поршеньге көбірек газ беру үшін төрт позициялық газ реттегішін реттеуге болады. Реттегішті бұру үшін стволды ашып, сәл итеру қажет еді. Брен пулеметінің барлық проблемаларын қаруды соғу, реттегішті бұру немесе екеуін бірге жасау арқылы шешуге болатыны айтылды. Ол "заманасының ең жақсы жеңіл пулеметі және (француз) "маки" партизандарына берілген ең пайдалы қару" деп жалпы мойындалды, 1000 метрге дейін дәлдігі бар және оны қатты қатыруға және білімі жоқ қолдануға төтеп бере алады. "Кеңесшілер" Брен пулеметтерін барынша беруді үнемі сұрап отырды. Олар әдетте жақсы көрілгенімен, әрбір пулеметтің 40 фунт стерлинг тұратыны британ армиясының басшылығы үшін мәселе болды. Францияның жеңілісінен кейін британ экспедициялық корпусына берілген 30 000 Брен пулеметінің тек 2300-і Ұлыбританияға қайтарылғанын анықтағаннан кейін бұл мәселе одан да өзекті болды. Нәтижесінде, шығындарды үнемдеу және өндіріс жылдамдығын арттыру келесі үлгілерді жобалаудың екі негізгі мақсаты болды. Брен Mk II үлгісі, стволдың артына орналасқан дөңгелекті көздеуді баспалдақ көздеумен алмастыру арқылы өндірісті жеңілдетті, екі аяқты тіреудің аяқтарын реттеуге болмайтын етіп жасады, мылтық саптамасын жеңілдетті, тот баспайтын болатты аз қолданды, басқа да шаралар арқылы шығындарды 20-25% қысқартты; Mk II 1940 жылдың қыркүйегінде бекітілді және 1941 жылы өндіріске түсті. Брен Mk III үлгісі де шығындарды азайтуға бағытталған, сонымен қатар жартасқа арналған жеңілдету мақсатын қойды; соңғы өнім түпнұсқа Брен Mk I үлгісінен 3 фунт жеңіл болды; ол 1944 жылдың шілдесінде стандартталды және 57 600 данасы өндірілді. Брен Mk IV үлгісі де 1944 жылдың шілдесінде стандартталды, ол одан да жеңілдетілді; бірақ ол 1945 жылдың шілдесіне дейін өндіріске түспеді және соғыс аяқталғанға дейін 250 данасы ғана жасалды. Enfield айына 400 Брен Mk I пулеметін ғана өндіре алды, бірақ әртүрлі жеңілдету шараларының арқасында 1943 жылға қарай өндіріс көлемі аптасына 1000 пулеметке жетті. Үлгілердің арасында ешқашан өндіріске түспеген екі арнайы прототип болды: стационарлық қорғанысқа арналған газбен жұмыс істейтін Taden пулеметі және Германияның Ұлыбританияға басып кіруі болған жағдайда (бұл британдық өндіріс күшін әлсірететін еді) өндірілетін Besal пулеметі. Кейінірек өндірілген Брен пулеметтерінде кедергіні азайтатын, қызып кетуді болдырмайтын және стволды жылдам ауыстыру қажеттілігін азайтатын хромдалған стволдар қолданылды. Брен пулеметтері Ұлыбританиядан тыс жерлерде де өндірілді...

Соғыстан кейінгі

Британдық армия, сондай-ақ Ұлттар Достастығының түрлі елдерінің әскерлері Бренді Корея соғысында, Малайядағы төтенше жағдай кезінде, Мау Мау көтерілісінде және Индонезия – Малайзия қақтығысында қолданды. Ол, салмағы жеңіл болғандықтан, ауыстырғышы – лентамен тамақтандырылатын L7 GPMG-ден артық көрінетін. Солтүстік Ирландиядағы қақтығыста (1969–1998) британдық армия жасағы 1970 жылдары әдетте автоматты қару ретінде Бреннің L4A4 нұсқасын алып жүретін. 1982 жылғы Фолкленд соғысында 40-шы Корольдік теңіз жаяу әскерінің командасы әр бөлімге бір LMG және бір GPMG алып жүрді. Британдық армиядағы соңғы операциялық қолданылуы, шектеулі көлемде, 1991 жылғы Бірінші шығанақ соғысында болды. Британдық армия 7,62 мм НАТО оғын қабылдағанда, Брен 7,62 мм калибрге қайта жасалды, жаңа құлпынай, оқпан және дүңгіршекпен жабдықталды. Ол «L4 жеңіл пулеметі» (түрлі нұсқаларда) деп қайта аталды және 1990 жылдарға дейін британдық армияда қызмет етті. Заманауи L1 мылтығы мен L7 жалпы мақсаттағы пулеметіне ұқсас ойықтары бар жалын сөндіргіш, конусты жалын сөндіргішті алмастырды. Қаптамасыз оққа және тікелей дүңгіршекке өту тамақтандыруды едәуір жақсартты және 7,62 мм L1A1 өзін-өзі зарядтайтын мылтығынан 20 оқтық дүңгіршектерді пайдалануға мүмкіндік берді. L4A1-ді пайдаланатын Брен оқшылары әдетте SAW L2A1-ден 30 оқтық дүңгіршекпен жабдықталды. 5,56 мм НАТО оғына көшуді аяқтау армияны Брен/L4-ті бекітілген қарулар тізімінен алып тастауға және одан кейін қызметтен шығаруға алып келді. Mark III Bren 2006 жылға дейін Ирландия қорғаныс күштерінің армия резервінде шектеулі қолданыста болды, содан кейін оны 7,62 мм GPMG алмастырды. Брен оқ атушылардың арасында танымал болды (оларды «Бреннерлер» деп атады), себебі ол жеңіл және берік болды, сондай-ақ дәлдігімен көзге түсті. Ирландия күштері Бренді 1960 жылдардағы Конго дағдарысы кезінде қолданды, сол кезде Брен тұрақты армияның стандартты бөлімшелік автоматты қаруы болды. Брен пулеметтері Родезия Буш соғысы кезінде Родезия қауіпсіздік күштерінің құрамында болды, оның ішінде британдық армиядағы үлгілерге ұқсас 7,62 мм оқтарға қайта жасалған көптеген мысалдар бар еді. Родезиялық Брен пулеметтері 1970 жылдарға дейін жиі қолданыла берді, содан кейін олар негізінен FN MAG-пен алмастырылды. Бірнешесі Зимбабве халық революциялық армиясы (ЗИПРА) тарапынан тартылып қайта қолданылды. Кейбір үлгілер әлі де 1980 жылы Британдық Оңтүстік Африка полициясының резервіндегі қызметкерлерімен қызметте болды және елдің халықаралық деңгейде мойындалған тәуелсіздігіне байланысты Зимбабве Республикасы полициясына мұрагерлікпен берілді. Зимбабвелік полиция қызметкерлері 1980 жылдардың басында ZIPRA-ның диссиденттеріне қарсы операциялар кезінде Bren пулеметтерін қолдануды жалғастырды.

3- белгі

1944 жылы Enfield компаниясы Шығыс майданы үшін және Әуе десанттық күштерге арналған қысқа және жеңіл Брен жасады. Бұл Mk2-ге ұқсас болғанмен, ерте Mk1-дің жеңіл салмақты сипаттамаларымен жабдықталған, ал ең басты айырмашылығы – қысқа оқпан және оқпан бұрандасының алдындағы тісті аймақ. Жалпы ұзындығы, оқпан ұзындығы. Салмағы.

4- белгі

Mk3 сияқты, бірақ бұл Mk2-нің өңделген нұсқасы. Жалпы ұзындығы, қанатын ұзындығы. Салмағы.

L4

Брен 1950 жылдары 7.62×51 мм НАТО патронына көшірілді және L4 деп аталды. L4 Bren-ді түзурақ доңғалақшасы мен цилиндрлі жарық сөндіргіші арқылы оңай тануға болады. Британдық L4 доңғалақшасы 30 оқтың сыйымдылығын сақтайды және сәл қисық болады. L4 доңғалақшасы L1A1 SLR доңғалақшасымен алмастырылатын болғандықтан, L4 Bren-ді SLR-ден 20 оқтық доңғалақшалармен немесе Австралияның L2A1 немесе Канаданың C2A1 ауыр стволды SLR-ден 30 оқтық доңғалақшалармен жабдықталған күйде кездестіруге болады. Жарық сөндіргіш .303 үлгілеріндегі конус тәріздісінен SLR және L7 GPMG-де қолданылатын ойықты, цилиндрлі түрге өзгертілді. L4 1990 жылдарға дейін британдық қызметте болды. +L4 белгілемелері Белгілеме СипаттамасыL4A1Брен Mk3 үлгісі, бастапқыда X10E1 деп аталған, Mk1 екі аяқты тірегі және екі болат стволдары бар. L4A2Брен Mk3 үлгісі, бастапқыда X10E2 деп аталған, жеңіл екі аяқты тірегі және екі болат стволдары бар. L4A3Брен Mk2 үлгісі, бір хромдалған болат стволдары бар. Хромдалған ствол жоғары температурада тозуға төзімділігін арттырды, сондықтан қосалқы стволды алып жүрудің қажеті болмады. L4A4L4A2 үлгісі, бір хромдалған болат стволдары бар. L4A5L4A3 үлгісі, Корольдік теңіз күштері үшін екі болат стволдары бар. L4A6L4A1 үлгісі, бір хромдалған болат стволдары бар. L4A7MK1 Bren үлгісін өзгерту. Сыртқы сатып алушы үшін жобалар жасалған, бірақ бірде-бір данасы шығарылмаған. L4A9L7 тістік бейіштері бар Bren үлгісін өзгерту.

Тадендік қаруы

Таден пулеметі – британдық қызметте .303 оқ-дәрісін алмастыру үшін ұсынылған .280 британдық (7 мм) аралық оқпен қолдануға арналған Брен пулеметінің жетілдірілген нұсқасы. Таден белбеулі болып, иінтірек саптарымен жабдықталған және Брен мен Викерс пулеметтерін ауыстыруға тиіс болған. Ол сенімді болғанымен, НАТО-дағы АҚШ-тың ықпалымен қабылданбады, себебі стандарттау 7.62×51 мм НАТО оқ-дәрісіне бағытталған еді.

Жартылай автоматты Брен пішіндері

Көптеген елдердің әскерлері өздеріне қажет емес болғандықтан Брен мылтықтарын қолдан жойды. Артық Брен мылтықтары коллекционерлерге сату үшін АҚШ-қа импортталды, бірақ АҚШ-тың автоматты қару импортын шектеуші қару заңдарына сәйкес, мұндай мылтықтар қабылдағыштарды кесіп тастау арқылы заңды түрде жойылған болуы керек. АҚШ-тағы бірқатар қаругерлер жойылған қабылдағыштардың бөліктерін қайта біріктіріп, толық автоматты режимде жұмыс істеу мүмкіндігін жоқ ететін өзгерістер енгізіп, тек жартылай автоматты режимде атуға қабілетті жаңа отты басқару жүйесін орнату арқылы жаңа жартылай автоматты Брен мылтықтарын жасады. Бөлшектерінің қалғаны артық Брен мылтықтарының бөліктерінен құралған. Мұндай "жартылай автоматты пулеметтер" АҚШ Федералды заңдарымен және көптеген штаттардың заңдарымен заңды түрде мылтық деп есептеледі.