Ван Клиберн: Америкалық пианист және Халықаралық Чайковский конкурсының жеңімпазы
Van Cliburn
Ван Клиберн (1934-2013) – американдық пианист, 1958-жылы Мәскеудегі Халықаралық Чайковский сайысын жеңіп, әлемдік атаққа ие болды. Музыка, өнер, дарын.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық пианист (1934–2013)
American pianist (1934–2013)
осы атпен аталатын пианино конкурсы
the eponymous piano competition
Харви Лаван "Ван" Клиберн кіші (/k//l//aɪ//b//ɜr//n/; 12 шілде 1934 – 27 ақпан 2013) – американдық пианист. 23 жасында Клиберн 1958 жылы Мәскеуде өткен тұңғыш Халықаралық Чайковский конкурсында жеңіске ие болып, әлемдік деңгейде танымал болды.
Harvey Lavan "Van" Cliburn Jr. ('/k//l//aɪ//b//ɜr//n/; July 12, 1934February 27, 2013) was an American pianist. At the age of 23, Cliburn achieved worldwide recognition when he won the inaugural International Tchaikovsky Competition in Moscow in 1958 during the Cold War.
Ерте өмір
Харви Лаван Клиберн-младший Луизиана штатының Шревпорт қаласында Рильдия Би (О'Брайан) мен Харви Лаван Клиберн-ағаның ұлы болып дүниеге келді. Үш жасында анасынан фортепиано сабақтарын бастады, ал анасы Франц Листтің шәкірті Артур Фридхаймнан тәлім алған болатын. Олар отбасымен Техас штатының Килгор қаласына көшті. 12 жасында Клиберн штаттық фортепиано конкурсында жеңіске жетіп, Хьюстон симфониялық оркестрімен дебют жасады. Оны ұлы орыс романтиктерінің салт-дәстүрлерімен тәрбиеледі. 1952 жылы Клиберн Нью-Йорктегі Костюшко қорымен ұйымдастырылған Халықаралық Шопен конкурсында жеңімпаз атанды. 20 жасында Клиберн Левентрит сыйлығын жеңіп алды.
Harvey Lavan Cliburn Jr. was born in Shreveport, Louisiana, the son of Rildia Bee ( O'Bryan) and Harvey Lavan Cliburn Sr. When he was three, he began taking piano lessons from his mother, who had studied under Arthur Friedheim, a pupil of Franz Liszt. moved the family to Kilgore, Texas. At 12, Cliburn won a statewide piano competition, which led to his debut with the Houston Symphony Orchestra. who trained him in the tradition of the great Russian romantics. In 1952, Cliburn won the International Chopin Competition at the Kosciuszko Foundation in New York City. At 20, Cliburn won the Leventritt Award
Мәскеудегі халықаралық байқау
1958 жылы өткен алғашқы Халықаралық Чайковский конкурсы 1957 жылы қазан айында «Спутник» ұшыру арқылы КСРО-ның технологиялық жеңісінен кейін, суық соғыс кезінде Кеңес Одағының мәдени басымдығын көрсету мақсатымен ұйымдастырылған шара болды. 13 сәуірде Клиберннің Чайковскийдің №1 фортепиано концерті мен Рахманиновтың №3 фортепиано концертін орындауына сегіз минутқа созылған тұрған аплодисменттер ұйымдастырылды. Ұлы дауыстан кейін Ван Клиберн орыс тілінде қысқаша сөз сөйлеп, содан кейін фортепианоға отырып, ойнауын бастады – бұл оның қатысқан бөлігі туралы түсірілген фильмде көрінген орыс музыканттарын таң қалдырып, қуантты. Жеңімпазды жариялау кезінде төрешілер бірінші жүлдені американдыққа беру үшін кеңес басшысы Никита Хрущевтен рұқсат сұрауға мәжбүр болды. «Ол ең жақсы ма?» – деп сұрады Хрущев. «Иә», – деп жауап берді. «Онда оған жүлде беріңіз!» Клиберн Кеңес Одағының басшысымен берік қарым-қатынас орнатты. Клиберн Нью-Йоркте таспадан ағылып жатқан қағаздармен қарсы алынып, үйіне оралды – бұл құрмет классикалық музыкантқа тағайындалған жалғыз жағдай. Парадтан кейін қалалық әкімшілікке келген Клиберн тыңдаушыларға: «Мені құрметтегендеріңізге қаншалықты риза екенімді сіз біле алмайсыз, бірақ сіздер классикалық музыканы құрметтегендеріңіз маған ең қатты қуаныш сыйлады. Өйткені мен көптің бірі ғанамын. Мен тек куәгермін және хабаршымын. Мен әдемілікке, көзге көрінбейтін құрылысқа, сәулетке, болашақ ұрпақтар үшін, жастар үшін маңызды екеніне сенемін. Бұл олардың санасын дамытуға, көзқарастарын қалыптастыруға және құндылықтарды сіңіруге көмектеседі. Сондықтан да мені осы рухта құрметтегендеріңізге осылайша алғыс айтамын». «Time» журналының мұқабасында ол «Ресейді бағындырған техас азаматы» деп жарияланды. Мәскеудегі жеңісі Клиберннің халықаралық деңгейде танылуына ықпал етті. Кейін ол Ақ үйге барып, президент Эйзенхауэрмен КСРО-мен қарым-қатынас мәселелерін талқылады. «RCA Victor» оны эксклюзивті келісімшартқа қол қойды, ал одан кейінгі Чайковскийдің №1 фортепиано концерті 1958 жылғы ең үздік классикалық орындау үшін «Grammy» сыйлығын жеңіп алды. 1961 жылы ол «алтын» дискіні алды және 1989 жылы платиналық сертификат алған алғашқы классикалық альбом болды. Ол он жылдан астам уақыт бойы әлемдегі ең көп сатылған классикалық альбом болып табылды. Соңында ол үш платиналық дискіні иеленді. 2004 жылы бұл жазба түпнұсқа студиялық аналогты таспалардан қайта өңделіп, Super Audio CD форматында жарық көрді. Клиберн орындаған басқа да стандартты репертуарларға Брамстың №2 фортепиано концерті, Шуманның ля-минор фортепиано концерті, Григтің ля-минор фортепиано концерті, Рахманиновтың №2 фортепиано концерті, Бетховеннің №4 және №5 «Император» фортепиано концерті және Прокофьевтің №3 фортепиано концерті кіреді. 1958 жылы Ұлттық пиано мұғалімдерінің гильдиясы ұйымдастырған кешкі ас кезінде президент және негізін қалаушы доктор Ирл Эллисон Клиберннің құрметіне аталған пиано конкурсына жұмсалатын 10 000 доллар көлемінде ақшалай сыйлық жариялады. Грейс Уорд Лэнкфордтың басшылығымен және жергілікті музыка мұғалімдері мен еріктілердің жанқиярлық еңбегінің арқасында алғашқы Ван Клиберн Халықаралық пиано конкурсы 1962 жылдың 24 қыркүйегінен 7 қазанына дейін Форт-Уорт қаласындағы Техас христиан университетінде өтті. «The Wall Street Journal» газетінің мәліметінше, «Клиберн мырзаның кеңес халқына деген құрметі – және олардың оған деген құрметі – супердержавалардың ұзаққа созылған шиеленісті кезеңіндегі жылылығымен ерекшеленді». 1972 жылдың 26 мамырында Клиберн Ресейдегі АҚШ елшісінің резиденциясы Спасо-хауста концерт берді, тыңдаушылардың арасында президент Ричард Никсон, Мемлекеттік хатшы Уильям П. Роджерс және Кеңес үкіметінің өкілдері болды.
The first International Tchaikovsky Competition in 1958 was an event designed to demonstrate Soviet cultural superiority during the Cold War after the USSR's technological victory with the Sputnik launch in October 1957. Cliburn's performance at the competition finale of Tchaikovsky's Piano Concerto No. 1 and Rachmaninoff's Piano Concerto No. 3 on April 13 earned him a standing ovation lasting eight minutes. After the ovation, Van Cliburn made a brief speech in Russian and then resumed his seat at the piano and began to play—to the surprise and delight of the Russian musicians visible behind him in the film made of his part in the competition—his own piano arrangement of the much beloved song "Moscow Nights", which further endeared him to the Russians. When it was time to announce the winner, the judges felt obliged to ask permission of the Soviet leader Nikita Khrushchev to give the first prize to an American. "Is he the best?" Khrushchev asked. "Yes." "Then give him the prize!" Cliburn was to maintain a lasting relationship with the Soviet leader. Cliburn returned home to a ticker tape parade in New York City, the only time the honor has been accorded a classical musician. Arriving at City Hall after the parade, Cliburn told the audience:I appreciate more than you will ever know that you are honoring me, but the thing that thrills me the most is that you are honoring classical music. Because I'm only one of many. I'm only a witness and a messenger. Because I believe so much in the beauty, the construction, the architecture invisible, the importance for all generations, for young people to come that it will help their minds, develop their attitudes, and give them values. That is why I'm so grateful that you have honored me in that spirit. A cover story in Time magazine proclaimed him "The Texan Who Conquered Russia". His triumph in Moscow propelled Cliburn to international prominence. He later went to the White House to meet with President Eisenhower to discuss relations with the USSR. RCA Victor signed him to an exclusive contract, and his subsequent recording of the Tchaikovsky Piano Concerto No. 1 won the 1958 Grammy Award for Best Classical Performance. It was certified a gold record in 1961, and it became the first classical album to go platinum, achieving that certification in 1989. It was the best selling classical album in the world for more than a decade. It eventually went triple platinum. In 2004, this recording was re mastered from the original studio analogue tapes, and released on a Super Audio CD. Other standard repertoire Cliburn recorded include the Brahms Piano Concerto No. 2, Schumann Piano Concerto in A minor, Grieg Piano Concerto in A minor, Rachmaninoff Piano Concerto No. 2, Beethoven Piano Concerto No. 4 and No. 5 "Emperor", and the Prokofiev Piano Concerto No. 3. In 1958, during a dinner hosted by the National Guild of Piano Teachers, President and Founder Dr. Irl Allison announced a cash prize of $10,000 to be used for a piano competition named in Cliburn's honor. Under the leadership of Grace Ward Lankford and with the dedicated efforts of local music teachers and volunteers, the first Van Cliburn International Piano Competition was held from September 24 to October 7, 1962, at Texas Christian University in Fort Worth. According to The Wall Street Journal, "Mr. Cliburn's affection for the Soviet people—and theirs for him—was notable in its warmth during a prolonged period of superpower strain." On May 26, 1972, Cliburn gave a concert at Spaso House, the residence of the United States Ambassador to Russia, for an audience that included President Richard Nixon, Secretary of State William P. Rogers, and Soviet government officials.
Қайта оралу
1970 жылдары Клиберн өнер көрсетіп, жазбалар жасады, бірақ 1978 жылы әкесі мен менеджері Сол Хурок қайтыс болғаннан кейін, ол қоғамдық өмірден жаңғырықсыз кетті. 1987 жылы ол Ақ үйге шақырылып, президент Рональд Рейган мен кеңес президенті Михаил Горбачевтың алдында өнер танытты.
Cliburn performed and recorded through the 1970s, but in 1978, after the deaths of his father and of his manager, Sol Hurok, he began a hiatus from public life. In 1987, he was invited to perform at the White House for President Ronald Reagan and Soviet president Mikhail Gorbachev
Құрметтер
Клибёрн 2001 жылғы 2 желтоқсанда Кеннеди орталығының құрметті наградасын алды. 2003 жылғы 23 шілдеде президент Джордж Буш оған Президенттік бостандық медалін табыс етті, ал 2004 жылғы 20 қыркүйекте Ресейдің Достық орденімен марапатталды – екі елдің ең жоғары беделді азаматтық наградалары. Сол жылы ол «Грэмми» өмір бойы жетістіктері үшін сыйлығына ие болды және АҚШ Мемлекеттік хатшысы Кондолиза Райстың 50 жылдық мерейтойында күтпеген концерт берді. Ол Phi Mu Alpha Sinfonia Альфа Чи бөлімінің мүшесі болды және 1962 жылы бауырластықтың Чарльз Э. Луттон «Музыка адамы» сыйлығымен марапатталды. 2011 жылғы 2 наурызда президент Барак Обама оған 2010 жылғы Ұлттық өнер медалін табыс етті. Клибёрннің 1958 жылы Мәскеуде өткен фортепианодағы өнері, ол престижді Чайковский атындағы халықаралық фортепиано конкурсында жеңіске жеткен кезде, Ұлттық жазбалар тізіміне енгізіліп, Конгресс кітапханасында ұзақ мерзімге сақтауға алынды.
Cliburn received the Kennedy Center Honors on December 2, 2001. He was awarded the Presidential Medal of Freedom on July 23, 2003, by President George W. Bush, and, on September 20, 2004, the Russian Order of Friendship, the highest civilian awards of the two countries. He was also awarded the Grammy Lifetime Achievement Award the same year and played at a surprise 50th birthday party for United States Secretary of State Condoleezza Rice. He was a member of the Alpha Chi chapter of Phi Mu Alpha Sinfonia, and was awarded the fraternity's Charles E. Lutton Man of Music Award in 1962. He was presented a 2010 National Medal of Arts by President Barack Obama on March 2, 2011. Cliburn's 1958 piano performance in Moscow, when he won the prestigious Tchaikovsky International Piano Competition, has been added to the National Recording Registry in the Library of Congress for long term preservation.
Жеке өмір
1996 жылы Клибернді 17 жыл бойы бірге тұрған серіктесі, жерлеуші Томас Заремба сотқа берді. Сотта Заремба Клиберннің табысы мен мүлкінің бір бөлігіне құқығы бар екенін және ол ВИЧ жұқтыру қаупіне ұшырап, эмоционалдық стресс басынан өткенін мәлімдеді. Клиберн бұл айыптауларды жоққа шығарды, оның адвокаты Ди Келли: «Ван Клиберн бұл айыптауларды толығымен жоққа шығарады» деді. Клиберннің қорғау тобы бұл талаптардың жалған ғана емес, сонымен қатар қорқыту мақсатында жасалғанын айтты. Зарембаның адвокаты Майк МакКарли Зарембаның ЖИТС-ке шалдырмағанын мойындап, «Клиберннің ВИЧ-қа шалдыққанына күмәндануға ешқандай себеп жоқ екенін» де мойындады. Сот бұл талаптарды қабылдамады, ал апелляциялық сот Техас штатында жазбаша келісім болмаса, мүлік бөлісіне қатысты талаптар қабылданбайтынына байланысты оларды қайтадан қарады. Клиберн түнгі құс есімді болған. Ол көбінесе таңғы сағат 4:30-ға дейін немесе 5:00-ге дейін фортепианода ойнап жаттығудан кейін шамамен сағат 13:30-ға дейін ұйықтаған. «Сен жалғыз сезінесің, әлемнің бәрі ұйықтап жатыр, бұл өте шабыттандырады».
In 1996, Cliburn was named in a lawsuit by his domestic partner of 17 years, mortician Thomas Zaremba. In the suit, Zaremba claimed entitlement to a portion of Cliburn's income and assets and asserted that he might have been exposed to HIV, causing emotional distress. Cliburn denied the allegations, with his attorney, Dee Kelly, stating that "Van Cliburn categorically denies the charges." Cliburn's defense team further maintained that the claims were not only false, but that they amounted to extortion. Zaremba's attorney, Mike McCurley, acknowledged that Zaremba did not have AIDS and further admitted that "he had no reason to believe that Cliburn has HIV." The claims were dismissed by a trial court and rejected by an appellate court, on the basis that palimony suits were not permitted in the state of Texas unless the relationship is based on a written agreement. Cliburn was known as a night owl. He often practiced the piano until 4:30 or 5:00 AM, then slept until around 1:30 PM. "You feel like you're alone and the world's asleep, and it's very inspiring."
Өлім
2012 жылдың 27 тамызында Клиберннің баспасөз хатшысы пианистке сүйек қатерлі ісігі диагнозы қойылғанын, емделгенін және Форт-Уорт қаласында "үйінде жайлы жатқанын" хабарлады, онда оған тәулік бойы күтім жасалды. Клиберн 2013 жылдың 27 ақпанында 78 жасында қайтыс болды. Клиберн Форт-Уорттағы Бродвей баптистік шіркеуінің мүшесі болды және қалада болғанда үнемі қызметке қатысты. Оның жобалау рәсімі 2013 жылдың 3 наурызында Бродвей баптистік шіркеуінде өтті, ал денесі Форт-Уорт қаласындағы Гринвуд мемориалдық саябағындағы кесенеге қойылды. Associated Press оны "рок жұлдызы деңгейіне көтерілген сирек классикалық музыкант" деп атады және 1958 жылғы Time журналындағы мақалаға сілтеме жасады, онда ол "Хоровиц, Либерац және Преслидің біріктірілген нұсқасы" деп сипатталған. Клиберннің қайтысынан кейін бір жыл өткен соң, 2014 жылдың 27 ақпанында Форт-Уорт қаласының орталығында оның құрметіне тегін мерейтойлық концерт өтті. "Бұл Клиберн идеологиясының бір бөлігі – музыканы кең аудиториямен бөлісу", - деді Клиберн қорының президенті Жак Маркиз. Клиберннің мұрасының маңызды бөлігі – Чайковский конкурсы кезінде және одан кейін Кеңес Одағында оның тұлғасы мен өнерінің жоғары бағалануы. Осылайша, оны Суық соғыс кезеңінде де, одан кейін де Кеңес Одағында ыстық қарсы алды. Life (1958) журналында жарияланған мәліметтерге сәйкес, Клиберннің Мәскеудегі дебюті туралы жаңалықтарға байланысты туған қызығушылық пен шу кейбіреулер үшін көтере алмайтын деңгейге жеткен. Олар оған ғашық болды және оны жасыруға тырыспады. "Іріктеу кезеңінде, 19 елден келген 50 жас пианист қатысты, ал Ван көпшіліктің сүйіктісіне айналды. Жақтастары оны "Ванюша" деп атады. Қыздар оны қонақ үйге дейін іздеп келді. Кеңес дискілік компаниялары одан кез келген нәрсені жазуды өтінді. Финалда, Рахманиновтің үшінші концертінің соңғы аккордаларын орындағанда, Мәскеудегі көрермендер "бірінші жүлде – бірінші жүлде!" деп шулады". Сан-Франциско классикалық дауысынан Марк Макнамара былай деп жазды: "Шревпорттан келген 6 фут 4 дюймдық қарапайым жігіт 23 жаста болды, ол мұнай өндірушісінің ұлы және Джульярдты бітірген, және ешқандай жаман қасиеті болмады. Шындығында, оның сол кездегі және өмір бойындағы тартымдылығының көп бөлігі оның интрига мен жаулықты түсінбегендігіне байланысты болды. Клиберннің таланты таңғаларлық еді, және оның жүрегі адамдарды және музыканы жақсы көретін. Бұл – ұзаққа созылатын мұра". 2023 жылғы соңғы Халықаралық Чайковский конкурсына дейін Ван Клиберн пианино бойынша конкурста жеңіске жеткен жалғыз америкалық болып табылады. 58 жылдық тарихында үш америкалық Ван Клиберн халықаралық фортепиано конкурсында жеңімпаз атанды.
On August 27, 2012, Cliburn's publicist announced that the pianist had advanced bone cancer, had undergone treatment and was "resting comfortably at home" in Fort Worth, where he received around the clock care. Cliburn died on February 27, 2013, at the age of 78. Cliburn was a member of Broadway Baptist Church in Fort Worth and attended regularly when he was in town. His services were held on March 3, 2013, at the Broadway Baptist Church, with entombment at Greenwood Memorial Park Mausoleum in Fort Worth. Calling him "the rare classical musician to enjoy rock star status", the Associated Press on his death noted the 1958 Time cover story that likened him to "Horowitz, Liberace, and Presley all rolled into one". A year after Cliburn's death, a free anniversary concert was held on February 27, 2014, in his honor in downtown Fort Worth. "It's part of the Cliburn ideology of sharing the music with the larger audience", said Jacques Marquis, the Cliburn Foundation president. A highlight of Cliburn's legacy was the profoundly positive reception of his person and performances in the Soviet Union during and after the Tchaikovsky competition. The same is true of his reception during and after the Cold War in the Soviet Union. According to Life (1958), the excitement and hype surrounding the news of Cliburn's debut in Moscow was almost too much to bear for some. They became infatuated with him and made no attempt to conceal it. "In the preliminaries, which had enlisted 50 young pianists from 19 different countries, Van was the big crowd pleaser. Fans called him Vanyusha. Girls trailed him to the hotel. Soviet record companies pleaded with him to wax anything. In the finals, when he crashed out the last chords of the Rachmaninoff Third Concerto, the ecstatic audience in Moscow chanted 'first prize—first prize'." Mark MacNamara of the San Francisco Classical Voice wrote: "The 6 foot 4 inch aw shucks kid from Shreveport was 23, the son of an oil executive and a Juilliard graduate, and by all accounts didn't have a mean bone in his body. Indeed, much of his charm, then and throughout his life, was that he seemed so genuinely unaware of intrigue and enmity. Cliburn's talents were astounding, and he had a heart that loved people and music. This is a legacy that lasts." As of the last International Tchaikovsky Competition (2023), Van Cliburn is still the only American to win the competition in piano. Three Americans have won the Van Cliburn International Piano Competition in its 58 year history.
Ұзаққа созылатын әсері
Клиберннің қоғамға қосқан үлесі зор болды, ал ең маңызды үлестерінің бірі – Ван Клиберн атындағы халықаралық фортепиано конкурсы. Лиза МакКормик Sage Journals (2009) журналында осы конкурсты былай сипаттайды: 1958 жылы құрылған Клиберн конкурсы төрт жылда бір рет өткізіледі және 18-ден 30 жасқа дейінгі пианистерге ашық. Әлемнің бес қаласында іріктеу кезеңдерінен өткен 35 пианист Техас штатының Форт-Уорт қаласындағы конкурсқа қатысуға іріктеледі, онда олардың өнерлері жұртшылыққа ашық және беделді халықаралық қазылар алдында бағаланады. Конкурстың үшінші циклынан бастап Клиберн Халықаралық музыкалық конкурстар әлемдік федерациясының құрамына қабылданды. (Sage Journals 2009)
Cliburn's contributions to society were many and one of his greatest contributions was the Van Cliburn International Piano Competition. Lisa McCormick, writing in Sage Journals (2009), explains the competition this way:Founded in 1958, the Cliburn is held every four years and is open to pianists between the ages of 18 and 30. Through screening auditions held in five cities around the world, 35 pianists are chosen to participate in the competition in Fort Worth, Texas, where their performances are open to the public and judged by a distinguished international jury. Since its third cycle, the Cliburn has qualified to be a member of the World Federation of International Music Competitions. (Sage Journals 2009)
Көптеген жас пианистер үшін Клиберн – талант пен шабыттың символы ғана емес, сонымен қатар өнерді қолдайтын, музыкаға деген құрметтің күшін көрсететін жақын дос. Оның Ұлы Суық Соғыстың қарым-қатынастарына тигізген әсері ерекше және бірегей екені сөзсіз.
For many young pianists, Cliburn is not only a symbol of talent and inspiration, but a friend to the arts that shows how appreciation for music is powerful, and his impact on the tensions of the Cold War was certainly one of distinct and unique merit.