Кіріспе

Wigwag – Солтүстік Америкада бұрын кең таралған теміржол өткелі сигналының бір түрі, пойыздың жақындап келе жатқанын маятник тәрізді қозғалысымен хабарлайтын. Бұл құрылғының авторы – Оңтүстік Калифорниядағы Pacific Electric (PE) қалааралық трамвай темір жолының инженер-механигі Альберт Хант. Ол 1909 жылы теміржол өткелдерін қауіпсіздендіру мақсатында оны ойлап тапты. Бұл терминді Ұлыбританиядағы қолданысымен шатастырмау керек, онда "wigwag" көбінесе қазіргі заманғы деңгейлік өткелдердегі кезектесіп жыпылықтайтын шамдарды білдіреді.

Негізгі себептері

Автомобиль пайда болғаннан кейін көп ұзамай, саяхат жылдамдығы артып, жабық машиналардың танымалдылығы теміржол өткелдерінде "тоқта, қара және тыңда" қағидасын сақтауды қиындатты. Өткелдердегі қаза болғандардың саны көбейді. Автоматты деңгей өткелінен қорғау идеясы жаңа емес болғанымен, ешкім де қателікке төзбейтін, барлығына түсінікті жүйені ойлап тапқан жоқ. Сол кезде көптеген өткелдерді күзетшілер күзеткен. Олар келмекті пойыздан ескерту үшін қызыл шамды оңнан солға, солдан оңға қозғап, белгі беретін. Бұл қозғалыс бүгінге дейін теміржол қызметкерлері Жалпы жұмыс ережесінің (GCOR) 5.3.1 ережесіне сәйкес тоқтауды көрсету үшін қолданылады. Осы қозғалысты еліктейтін механикалық құрылғы көлік жүргізушілерінің назарын аударып, нақты ескерту береді деп есептелді.

Дизайн

Темір жолдың шеберханаларында салынған, Pacific Electric компаниясы қолданған ең алғашқы вигвагтар дөңгелекті механизммен жұмыс істеді, бірақ оларды күтіп ұстау қиын болды. Соңғы үлгі, 1914 жылы Калифорния штатының Лонг-Бич қаласының жанындағы қарбалас жол өткелінде орнатылды, онда темір арматураны тартатын алмастыратын электромагниттер пайдаланылды. Диаметрі 1 метрден кем қызыл болат дискі бекітілді, ол маятник ретінде жұмыс істеді. Дискінің ортасында қызыл шам болды, ал нысана әрбір қозғалысында механикалық гонг дыбысын шығарды. Көрініс, қозғалыс және дыбысты біріктіретін жаңа үлгі "магниттік флагман" деп аталды және Лос-Анджелестің "Магниттік сигнал" компаниясымен өндірілді, бірақ өндіріс қашан басталғаны белгісіз. Айырықша сигналдар орнатылғаннан кейін PE өткелдеріндегі пойыз бен автомобиль соқтығыстары азайды. Бұл белгілер аймақта кеңінен танымал болды, Оңтүстік Калифорния автокөлігінің символына айналды. Олардың танымалдылығы "Магниттік сигнал" вигвагтарының АҚШ-тың теміржол өткелдерінде, соның ішінде Алясканың Мыс өзені және Солтүстік-Батыс теміржолында, Гавайидің бірнеше теміржолында, Канадада, Мексикада және тіпті Австралияда пайда болуына әкелді. Еуропада қолданылып жүрген "Магниттік флагман" суреттері де бар. Механикалық тұрғыдан үш бірдей нұсқасы жасалды. Жоғарғы квадрант үлгісі тікелей болат бағананың үстіне орнатылып, мотор бөлімінің үстінен нысананы қозғалтты. Ол кеңістік шектеулі жерлерде қолдануға арналған. Нысана маятник ретінде жұмыс істемегендіктен, нысананың қарсы жағына құйма темірден жасалған салмақ орнатылды. Осындай сигналдың компьютерлік анимациясын 2006 жылғы "Көліктер" мультфильмінде көруге болады. Төменгі квадрант үлгісі нысананы мотор бөлімінің астынан қозғалтып, жолға қарсы бағанадан тіреуге арналған. Кейбір теміржолдар, әсіресе АҚШ-тың солтүстік-батысында, төменгі квадрант үлгілерін жоғарғы квадрант сигналына ұқсас биік болат бағананың үстіне тікелей орнатты. Олар жолдың бір жағына немесе жолдың ортасындағы аралға орналастырылды және көбінесе мотор бөлімінің үстіне крестбак бекітілді. Мұндай төменгі квадрант сигналын 2004 жылғы "Лемони Сникеттің бақытсыз оқиғалар сериясы" фильмінде көруге болады. "Магниттік сигнал" компаниясы осы мақсатта болат бағана мен құйма темірден жасалған негізді (сақтық батареялар мен релелерге арналған шкаф ретінде пайдаланылған) жасаса да, PE көбінесе консольдерді трамвайларға қуат беруге арналған жоғары кернеулі сымдарды ұстап тұратын ағаш бағаналарға орнатты. Бұл батареяларды қажетсіз етті, өйткені PE генераторларының кез келген ақаулығы теміржолдың тоқтауына әкелді. Сондай-ақ, релелерді жеңіл, арзан шкафқа орналастыруға мүмкіндік берді, бұл орнату құнын төмендетті. Үшінші және ең сирек кездесетін нұсқасы - бағанаға орнатылған төменгі квадрант сигналы, мотор бөлімі нысананы қоршаған сегізбұрышты болат рамканың үстіне бекітілді, бұл баннерді де, мотор бөлімін де жол көліктерінен зақымдамау үшін жасалған. Қорғаныш рамкасының пішініне байланысты "персика себеті" деп аталған бұл құрылғының үстіне дәстүрлі "ТЕМІР ЖОЛ ӨТКЕЛІ" деген X пішінді ескерту белгісі орнатылды. "Персика себеттерінің" көп бөлігін Юнион Пасифик теміржолы қолданды. Сигналдың бір нұсқасында баннердегі төменгі жолақ шаммен жарықтандырылған "тоқта" сөзімен ауыстырылды. Сигнал тоқтағанда, сөздер жоғалған жолақ сияқты боялған экранның артына жасырылды. Олар жолдың ортасындағы аралға немесе жолдың бойына орнатылды. "Магниттік флагман" вигвагы темір арматураға тартылатын үлкен қара электромагниттерді пайдаланып нысананы қозғалтады. Жылжымалы контактілер токты бір магниттен екіншісіне ауыстырады. Әрбір "Магниттік флагман" құрылысшының пластинасын (төменгі ортада) қамтиды, онда патент күндері мен қуат талаптары көрсетілген. "Магниттік сигнал" компаниясымен немесе әртүрлі теміржолдармен жасалған басқа да модельдер болды. Мысалдардың кейбіреулеріне әртүрлі қозғалыс бағыты үшін бір бағанада екі сигнал, нысана шеңберлік рамкада қозғалған жоғарғы квадрант сигналы және сигнал белсенді болмаған кезде нысана белгінің артында жасырылған үш позициялық сигнал кірді. Норфолк және Батыс теміржолы қозғалысты шектейтін бамперлерді артқы жағында емес, сигналдың алдыңғы жағына орналастыруға шешім қабылдады, бұл арматурадағы айналым күшін азайтты. Сондай-ақ, олардың баннерлерінде ерекше шамдар болды. Кез келген нұсқаны теміржол сигналының стандарты бойынша 8 вольт тұрақты токпен (VDC) немесе трамвайлар мен электр локомотивтерін қуаттандыруға қолданылатын 600 VDC тогымен жұмыс істеуге тапсырыс беруге болады, тек электромагниттерді ауыстыру арқылы. Көбінесе, егер барлығы болмаса, 600 VDC құрылғылары PE компаниясымен пайдаланылды. 1953 жылы PE жол тасымалын сатқаннан кейін дизельдік қуатқа көшуге байланысты, 600 VDC вигвагтары бірте-бірте 8 VDC құрылғыларына ауыстырылды. Норфолк және Батыс, Уинстон-Салем Саутбаунд және Милуоки Роуд сияқты бірнеше теміржолдарда "Магниттік флагманның" 110 вольт айнымалы токпен жұмыс істейтін модельдері де болды. Айнымалы ток жеткілікті айналым күшін тудырмағандықтан, барлық төрт магнитті баннер толық қозғалысқа келгенше пайдаланатын, содан кейін екі магнит өшіріліп, қозғалыс қалған екі магнитпен сақталған, тоқтандырғыш құрылғы орнатылды. Әртүрлі опциялар қол жетімді болды. Олардың бірі - желді аймақтарда қолдануға арналған дөңгелек, тепе-теңдікті сақтаушы "қанаты", кейде нысанамен бірдей боялған. Жастауға арналған шам және сигнал қуаты үзілген жағдайда көрінетін "ЖҰМЫС ІСТЕмейДІ" ескерту белгісі ұсынылды. Кеңістік консольдің толық созылуына мүмкіндік бермесе, сигналды дұрыс бағыттауға арналған сирек кездесетін айналмалы түрдегі ұстағыш болды. Айналмалы ұстағышпен орнатылған вигвагтың соңғы белгілі мысалы 2000 жылы Калифорния штатының Гардена қаласында пайдаланудан алынды, ал ескерту белгілері бар нұсқалар көбінесе Австралияға жіберілді. Құрамындағы бір мысал Мельбурн, Викториядағы Newport теміржол мұражайында қойылған, ал біреуі қалпына келтіріліп, қазір Puffing Billy теміржолында жұмыс істейді. Әрбір сигналдың бір-екі мысалы жеке коллекционерлерде сақталған. АҚШ-тың Interstate Commerce Commission комиссиясының қаулысы 1930 жылдардың басында нысанада өзгеріс жасауды талап етті. Ол қызыл түсті нысананы ақ фонға қаралы крест пен жиекке ауыстыруды талап етті, бірақ қазіргі қолданылып жүрген алмастыратын қызыл шамдар пайда болғанша басқа өзгерістер болған жоқ. Бұл, сондай-ақ, вигвагтардың қуат талаптарына байланысты олардың жаңа орнатулар үшін қолдануға жарамсыз болған өткелдерді сигналдау туралы басқа ережелермен бірге, 1949 жылдан кейін оларды ескірген деп жариялады, бірақ ескі заңдар оларды қорғаған өткелдер жаңартылғанша сақтауға мүмкіндік берді. "Магниттік сигнал" компаниясы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жақын арада Minneapolis қаласындағы Griswold Signal компаниясына сатылды. Жаңа сигналдардың өндірісі 1949 жылға дейін, ал ауыстыруға арналған бөлшектер 1960 жылға дейін жалғасты. Ақ фондағы қара крест белгісі АҚШ-та қорғалмаған теміржол өткелі туралы жүргізушілерді ескерту белгісі ретінде қабылданды және Santa Fe теміржолының корпоративтік логотипіне енгізілді. Ол бүгінгі күнге дейін қолданылып келеді, бірақ сары фонмен және крест 45 градусқа бұрылып, "X" пішінін алған. Louisville and Nashville теміржолы сияқты кейбір теміржолдар ақ фондағы концентрлі қара шеңберді, нысанаға ұқсас пайдаланды, бірақ бұл схема сирек болды, өйткені L&N вигвагтарды аз қолданды.