Кіріспе

Лейла және басқа да әр түрлі махаббат әндері – ағылшын-американдық рок-топ Дерек және Доминостың 9 қараша 1970 жылы Polydor Records және Atco Records компаниялары шығарған жалғыз студиялық альбомы. Ол ең көп танымал "Лейла" атты титулды әнімен танымал, ол көбінесе Эрик Клэптонның ең үлкен музыкалық жетістігі деп есептеледі. Топтың басқа мүшелері – Бобби Уитлок (вокал, клавиатура), Джим Гордон (барабан, перкуссия) және Карл Радл (бас-гитара). Дуэйн Оллман 14 әннің 11-інде жетекші және слайд-гитарада орындады. Алғашқыда сыншылар мен коммерциялық тұрғыдан сәтсіз деп есептелген бұл альбом Ұлыбританияда чартқа ілесе алмады және АҚШ-та Billboard Top LPs чартында 16-шы орынға жетті. Ол 1972, 1974 және 1977 жылдары АҚШ альбомдар чартында қайта пайда болды және содан бері RIAA-дан алтын сертификат алды. 2011 жылы альбом алғаш рет Ұлыбритания альбомдар чартында 68-ші орынға ие болды. 2000 жылы альбом Грэмми атақ-даңқы залына енгізілді. 2003 жылы VH1 телеарнасы «Лейла және басқа да әр түрлі махаббат әндері» альбомын барлық уақыттың ең үздік 89-шы альбомы деп атады. Сол жылы Rolling Stone журналы оны «Барлық уақыттың 500 ең үздік альбомы» тізімінде 117-ші орынға қойды. 2020 жылы жаңартылған тізімде ол 226-шы орында болды. Колин Ларкиннің «All Time Top 1000 Альбомдары» (2000) үшінші басылымында 287-ші орынға ие болды. 2012 жылы «Лейланың» Super Deluxe Edition альбомы «Ең үздік Surround Sound» альбомы номинациясы бойынша Грэмми сыйлығын жеңіп алды.

Өмірбаян

Дерек және Доминолар Эрик Клэптонның бұрынғы топтары, Cream және Blind Faith супертоптарымен байланысты қысым мен жарнамадан көңілі қалғаннан пайда болды. Соңғысы тарағаннан кейін ол 1969 жылдың жазында Blind Faith-тің АҚШ-тағы гастроліндегі алдын ала өнер көрсетушілер болған Delaney & Bonnie and Friends тобына қосылды. Бұл топ та тарағаннан кейін, "Друзьялар" тобының мүшесі Бобби Уитлок Англияның Суррей қаласында Клэптонмен бірікті. 1970 жылдың сәуірінен бастап екеуі апталар бойы "ойнауға бірдеңе болсын" деп бірнеше ән жазды, Уитлоктың айтуынша. Осы әндер кейіннен "Лейла және басқа да махаббат әндері" альбомының көп бөлігін құрады. Джо Кокермен Delaney & Bonnie-ден кеткеннен кейін бірден гастрольде болған Карл Радл мен Джим Гордон Англияда Клэптон мен Уитлокпен қайта қосылды. Клэптон өзінің аты мен атағы "топ" имиджін сақтауға кедергі келтірмейтіндей болу үшін "Дерек және Доминолар" деген анонимді атпен көзге түспеуге тырысты, осы атпен ол тамыз айының алғашқы үш аптасында Ұлыбританиядағы шағын клубтарда гастрольде болды. Топтың аты, әдетте, олардың алғашқы концертінде жаңылған жарнамашының қатесінен туындаған, ол топтың уақытша атын "Эрик және Динамолар" деп дұрыс айта алмаған. Шындығында, Клэптон "Дерек және Доминолар" деген атты осы себепті таңдады. Гастроль аяқталғаннан кейін олар альбом жазу үшін Майамидегі Criteria студиясына бару үшін жолға шықты. Альбомның кейіннен орталық туындысы болған "Лейла" әнінің бастауы Клэптонның досы және The Beatles тобының жетекші гитарисі Джордж Харрисонның әйелі Патти Бойдқа деген құштарлығында жатыр. Ол 1969 жылдың желтоқсанында Delaney & Bonnie-дің Еуропалық гастролінде Клэптонға гитарист ретінде қосылған еді. Дейв Марш "The Rolling Stone Illustrated History of Rock and Roll" кітабында былай деп жазды: "Жазылған рок музыкасының репертуарында әншінің немесе автордың өзінің ішкі әлеміне соншалықты терең бойлаған және оны тыңдағанда кісі өлтіруге немесе өзіне-өзі қол жұмсауға куә болғандай әсер ететін сәттер азаматтық. Мен үшін "Лейла" - олардың ең ұлысы."

Дуэйн Оллманның келуі

Ардагер продюсер Том Доуд Allman Brothers екінші альбомы Idlewild South-та жұмыс істеп жатқанда, студияға Клэптон Dominos тобын Майамиге әкеліп, жаздыратынын хабарлады. Бұл туралы естіген гитарист Дьюэн Оллман, егер Клэптон келіссе, көріп тұруға қуаныш сезінетінін айтты. Кейін Оллман Доудқа қоңырау шалып, олардың тобы 26 тамызда қалада қайырымдылық концертінде өнер көрсететінін жеткізді. Клэптон бұл туралы білген соң, олардың концертіне баруға ынта білдірді: «(Уилсон Пикеттің) "Эй Джуд" әніндегі гитарашы ол емес пе? Оның ойнағанын көруім керек, бара жатымыз!» Сахнадағылар Клэптон мен оның серіктерін сахна мен көрермендерді бөлетін қоршаудың алдына отырғызды. Олар отырғанда Оллман соло ойнап жатқан еді. Ол айналып, көзін ашып Клэптонды көргенде, тоңсып қалды. Allmans тобының екінші жетекші гитарисі Дики Беттс Оллман тоқтаған жерден жалғастырды, бірақ ол да Оллманның Клэптонға қараған көзін байқағанда, өзі тоңбау үшін арқасын бұруға мәжбүр болды. Концерттен кейін Оллман Клэптоннан студияға келіп, жазба сессияларын көруге рұқсат сұрады, бірақ Клэптон оны тікелей шақырып: «Гитараңды әкел, ойнауың керек!» деді. Түн бойы бірге музыка ойнаған екеуі жақындасып кетті. Доуд олардың «бір-бірімен әуен алмасып, гитараларын ауыстырып, музыкалық жаңалықтар мен тәжірибелермен бөлісіп, бір-бірінің шеберлігіне ғана құмар болған» екенін айтты. Клэптон кейіннен өзінің автобиографиясында Флоридадағы сессиялар кезінде Оллманмен ажырамас болғандарын жазды. Оллманды «менде болмаған, бірақ болғанын тілеген музыкалық бауыр» деп сипаттады.

Жазу

Лейла және басқа да түрлі махаббат әндері альбомындағы әндердің көп бөлігі Клэптон мен Уитлоктың бірлескен жұмысының нәтижесі болды, олар жазбадағы тоғыз түпнұсқа әннің алтауын жасады, ал қалған бесеуі – кавер-версиялар еді. Клэптон жазу кезінде 5 ватттық твидті Fender Champ күштілігін пайдаланды, ол кейіннен аңызға айналды.

Бастапқы әндері

Клэптон мен Уитлок "Мен басқа жаққа қарадым", "Өсе бер", "Кез келген күні", "Белл Боттом Блюз", "Шындықты айт" және "Неге махаббат соншалықты қайғылы болуы керек?" әндерін бірлесіп жазды. Уитлок "Thorn Tree in the Garden" әнін де қосты, ал Клэптон Низаминың өлеңінен алынған "I Am Yours" және Джим Гордонның кодасымен "Layla" әндерін ұсынды. "Tell the Truth" әні алғашқыда 1970 жылдың маусымында продюсер Фил Спектормен көтеріңкі темпте жазылған. Ол "Roll It Over" әнімен бірге сингл ретінде шығарылды. Алайда, Уитлок еске түсіргендей, Спектордың Wall of Sound әдісі топтың стиліне сай келмеді, сондықтан олар синглді қайтарып алды. 28 тамызда Оллманның слайд-гитарамен қатысуымен ән ұзақ және баяу аспаптық джем ретінде жазылды. "Layla" альбомындағы вокалдық нұсқа джемнің баяу қарқынын сақтайды. Екі вокалдық нұсқасы да кейіннен 1972 жылы шыққан "Эрик Клэптонның тарихы" жинағына енгізілді. Альбомдағы соңғы трек "Thorn Tree in the Garden" Уитлок, Клэптон, Оллман, Радл және Гордон бір микрофонның айналасында отырып жазды.

Мұқабалар

Альбомның бес қаптамасына "Nobody Knows You When You're Down and Out" (Джимми Кокс), "Key to the Highway" (Чарльз Сегар, Уилли Брунзи) және "Have You Ever Loved a Woman" (Билли Майлс) блюз стандарттары, Джимми Хендрикстің "Little Wing" нұсқасы және Чак Уиллистің "It's Too Late" ду-вуп балладасының жылдам темпте орындалуы енді. Доудтың сөзіне қарағанда, "Key to the Highway" әнін жазу жоспарланбаған. Осы студиядағы басқа бөлмеден Сэм Самудионың "Hard and Heavy" альбомы үшін осы әнді орындағанын естігенде осылай болды. Доминолар спонтанды түрде ойнағанда Доуд инженерлерге таспаны іске қосуды бұйырды, нәтижесінде әннің ерекше кіріспесі пайда болды. Бобби Уитлоктың айтуынша, таспа бүкіл сессия бойы тоқтамай жазылған, бірақ Доуд дәретханаға кетіп, микшердің фейдерлерін төмендетіп кеткен. Ол бақылау бөлмесіне асығыс кіріп, әлі де шалбарын көтеріп, "Фейдерлерді көтеріңдер!" деп бұйырды.

Көркем шығарма

Альбомның мұқабасы "Франссен Де Шомбергтің суреті, оның үйін қиратқан ұлы Эмильге алғыс айтады" деп көрсетілген. Бобби Уитлок сұхбатында 1970 жылдың тамызында Францияда Эмиль Франдсеннің үйінде болғанда, жұмыртқа тастасып үйді бүлдіргеннен кейін, оларды әкесінің студиясына алып кеткенін айтты. Сол жерде олар Эмиль Теодор Франдсен де Шомбергтің "La Fille au Bouquet" (Гүл шоғымен қыз) атты суретін көрді, ол "Лейла" альбомының мұқабасына айналды. Эрик Клэптон суреттегі сары шашты әйелдің Пэтти Бойдқа өте ұқсас екенін бірден байқады. Клэптон сондай-ақ "Лейла" мұқабасында суретті әшекейсіз, топтың атын немесе альбомның атауын көрсетпей қолдануды талап етті. Франдсен суретті Эрик Клэптонға бергеннен кейін 46 жыл өткен соң, ол француз сот ісінде талқыланды, нәтижесінде Клэптон альбомның 40 жылдығына арналған қайта басылымдағы картонды поп-апқа суретті өзгерткені үшін өтемақы төлеуге міндеттелді. 1969 жылы қайтыс болған Франдсен де Шомбергтің отбасы 15 000 евро (16 400 доллар) алды. Кейін Клэптон суретті Джордж Харрисонға берді, ол оны Бойдқа сыйлады. Бойд 2024 жылдың ақпан айында Клэптон мен Харрисоннан алынған хаттар мен жазбалармен бірге суретті Christie's аукционында сатуға шығарды, оның құны 40 60 000 фунт стерлинг деп бағаланды. Ұзақ саудаласудан кейін сурет 1,976,000 фунт стерлингке сатылды.

Шығару және қабылдау

Atco Records 1970 жылы қарашада «Layla and Other Assorted Love Songs» альбомын Америка Құрама Штаттарында, ал желтоқсанда Ұлыбританияда Polydor лейблы арқылы шығарды. АҚШ-та альбом Billboard Top LPs тізімінде 16-шы орынға жетті. Кейін Доуд АҚШ радиосында әндерді эфирге берудегі қиындықтарды айтты, ал Шапиро Ұлыбританиядағы сәттіліксіздікті Polydor компаниясының жарнамалық науқанының әлсіздігіне және «Cream тобы тарағаннан кейінгі құштарлықтың аяусыз және монотонды баспасөз шақыруларына» байланысты деп түсіндірді. Клэптонның қатысы туралы баспасөз бен жұртшылықтың хабардар еместігіне алаңдаған Atco және Polydor «Дерек – Эрик» деп жазылған төсбелгілерді таратты. «Layla» альбомы сыншылар тарапынан да жағымсыз бағаланды. Melody Maker журналында жазған Рой Холлингворт әндердің сапасын «керемет туындылардан бастап, толыққанды көңілсіздікке дейін» деп сипаттады және былай деді: «Хендрикстің «Little Wing» әні осыншалықты әдемі орындалған, Джими өзінің қолынан қан тамғанша соққы беретін еді, ал содан кейін «I Am Yours» – өкінішті бағытта жаңарып тұратын босса-нова». Ол «өте жағымсыз вокалдық жұмыс» бөлігін атап көрсеткенімен, Холлингворт «Layla» альбомын Эрик Клэптоннан «әлдеқайда музыкалық» деп санады және Клэптон мен Оллманды «электр гитараны ойнау саласындағы барлық керемет тәжірибелерді жасағандары үшін» мақтады. Saturday Review журналында Элен Сандер оны «мағынасыз және жалықтыратын» және «сәтсіз альбом» деп сипаттап, Клэптонның «музыкалық беделін жоғалтқанын» айтты. Домино альбомын Боб Дилан, The Beatles және Стивен Стиллздің жаңа шығармаларымен салыстырып, Сандер былай деді: «Бұл [Клэптонның] таланты емес, инстинктісі дұрыс емес, және ол, әрине, жалғыз емес, сонымен қатар, кепілді жеке аудиторияға қоқыс тастауда ең жаман қылмыскер де емес». Rolling Stone журналына жариялаған оң пікірінде Эд Леймбахер альбомдағы «толтырғыш» материалдарды атап өтті, бірақ «қалғаны – Эрик Клэптонның дамитын стилінен, Делани мен Бонни стиліндегі ырғақтык бөлімнен және «Skydog» Оллманның студиялық шеберлігінен күткеніңіздей» деп қосты. Леймбахер Клэптонның ән айтуын «әрқашан жеткілікті, кейде өте жақсы» деп бағалап, «барлық кемшіліктерді ұмытып, бұл керемет альбом екенін мойындады». 1972 жылы қайта шығарылған альбом туралы Circus журналындағы шолуында Эд Наха «Layla» альбомын «Клэптонның таңғажайып жинағы» деп атап, «Клэптон тағы да рок-гитараның бас діни қызметкері ретінде жарқырайды» деді.

Қайта бағалау

Алғашқы қабылдауынан бері «Layla» сыншылар тарапынан жоғары бағаланып, Клэптонның ең көрнекті туындысы деп есептеледі. Christgau's Record Guide: Rock Albums of the Seventies (1981) кітабында Christgau оны «Клэптонның ең мұқият жасалған альбомы» деп атады, сонымен қатар альбомның «сергітетін ырғағы мен қарапайым рок-н-ролл» музыкасын және Клэптонның «әдетте жылы» ән айтуын жоғары бағалады. Christgau қорытындысында былай деп жазды: «Оның мағынасы, шектердің қайғылы сезімі – неге махаббат осылай қайғылы болуы керек, мен қоңырау тәрізді көгілдір сезімге толымын, «Layla» – жақсы сәттерге қарсы, форманың жарқын және күшті үйлесімінде көрінеді». AllMusic редакторы Стивен Томас Эрлвин Allman-ның слайд-гитара шеберлігі Клэптонды «жаңа биіктерге көтергенін» айтты және ««Layla» альбомын осылай күшті еткен нәрсе – Клэптон дәстүрлерді елемей, кейде оны шектеуге ұшыратқан, осы әндерді жанды, тебіренішті эмоциямен орындады» деді. Yahoo! Music-тің Дэйв ДиМартино да Allman-ның «күшті гитара ойнауын» атап өтті және «Layla» альбомын «Клэптонның шедеврі және 70-ші жылдардағы ең жақсы рок-н-ролл альбомдарының бірі» деп сипаттады, сондай-ақ «Бұл ең көп сатылған қос альбом Клэптонның Cream тобынан кейінгі жұлдыздығын бекітті» деп түсіндірді. Chicago Sun Times газетінің Джим Дерогатис оны «Эрик Клэптонның мансабындағы ең күшті жазба және, мүмкін, ең ұлы блюз-рок альбомы» деп атады, ал Chicago Tribune газетінің сыншысы Грег Кот оны Клэптонның «блюз-рок гитара шедеврі» деп мақтады.

Тікелей өнер көрсетулер

Дерек және Домино «Layla» альбомын қолдау үшін гастрольдік сапарға шықты, ал 1970 жылғы қазан-желтоқсан аралығында АҚШ-та өткен турнедегі концерттер 1973 жылғы қаңтарда «In Concert» альбомында жарияланды. Оллман Дерек пен Доминомен бірге гастрольде болған емес, бірақ олармен екі рет қонақ ретінде өнер көрсетті: 1970 жылдың 1 желтоқсанында Тампадағы Кертис Хиксон залында («Soul Mates» бутлег LP) және келесі күні Нью-Йорктің Сиракуза қаласындағы Онондага округінің соғыс ескерткішінде. Топ «The Johnny Cash Show» бағдарламасына қатысты, бұл олардың жалғыз теледидардағы көрсетілімі болды. Теннесси штатының Нэшвилл қаласындағы «Grand Ole Opry House» концерт залында түсірілген және 1971 жылғы 6 қаңтарда көрсетілген бағдарламада топ «It's Too Late» әнін орындады, содан кейін Кэш пен Карл Перкинспен бірге Перкинстің «Matchbox» хит-ымен сахна төріне шықты. Клэптон «Layla» әнін тікелей эфирде ойнауды жалғастырды, мысалы, 1985 жылы Филадельфиядағы «Live Aid» фестивалінде. 2006 жылы Клэптон мен Джей Джей Кейл «The Road to Escondido» әнін жазды, онда Allman Brothers тобының гитарисі Дерек Тракс гитарада ойнады. Содан кейін Клэптон Тракспен бірге өзінің тобының құрамында гастрольдік сапарға шықты. Кейін Клэптон Тракспен бірге ойнағанда өзін Дерек пен Домино тобының құрамында сезінгенін айтты. Тур барысында концерттік бағдарлама өзгерді, шоудың бірінші жартысы толығымен «Layla and Other Assorted Love Songs» альбомынан әндерден тұрды және «Layla» әнімен аяқталды. Tedeschi Trucks Band тобы 2019 жылғы 24 тамызда «Lockn'» фестивалінде Phish тобының Трей Анастасио және Дойл Брамхолл II-нің қатысуымен альбомды толығымен орындады.

Трек тізімі

Бастапқы LP-нің барлық төрт жағы CD нұсқаларының көпшілігінде бір дискіге біріктірілді. LP 1990 жылдары Simply Vinyl компаниясымен 180 граммдық винилде қайта шығарылды, ал 2008 жылы Universal Music компаниясымен қайта өңделіп, 180 граммдық винилде жаңартылды.