Кіріспе
Қарапайым шифрлау әдісі
ROT13 (Rotate13, "13 орынға жылдыру", кейде дефиспен ROT 13) – латын әліпбиіндегі әріпті сол әліпбидегі 13-ші әріппен алмастыратын қарапайым әріп алмастыру шифры. ROT13 – ежелгі Римде жасалған Цезарь шифрының ерекше жағдайы. Латын әліпбиінде 26 әріп (2×13) болғандықтан, ROT13 өзіне кері шифр болып табылады; яғни, ROT13 шифрын жою үшін дәл сол алгоритм қолданылады, сондықтан шифрлау және шифрды түсіру үшін бірдей амал қолданылуы мүмкін. Бұл алгоритм криптографиялық қауіпсіздік деңгейін қамтамасыз етпейді және әлсіз шифрлаудың классикалық мысалы ретінде жиі айтылады. ROT13 онлайн форумдарда спойлерлерді, әзілдердің мәнін, жауаптарды және жағымсыз мазмұнды жасыру үшін пайдаланылды. ROT13 онлайн әр түрлі әріптік және сөздік ойындарға түрткіс берді және жаңалықтар топтарындағы әңгімелерде жиі еске алынады.
Сипаттама
ROT13-ті мәтінге қолдану тек оның әліпбилік таңбаларын қарап, әрқайсысын әліпбидегі 13 орынға қарай жылжытуды, қажет болған жағдайда басына оралуды талап етеді. А әрпі N әрпіне, B әрпі O әрпіне, және т.б. М әрпіне дейін алмасады, ол Z әрпіне айналады, содан кейін алфавит басында тізбек жалғасады: N әрпі A әрпіне, O әрпі B әрпіне, және т.б. Z әрпіне дейін, ол M әрпіне айналады. Тек ағылшын алфавитінде кездесетін әріптер ғана өзгереді; сандар, символдар, тыныш белгілер, бос орындар және басқа барлық таңбалар өзгеріссіз қалады. Ағылшын алфавитінде 26 әріп бар және 26 = 2 × 13 болғандықтан, ROT13 функциясы өзіне кері функция болып табылады: 18-ғасырлық сағатшы және мәңгілік қозғалыс машиналарын құрастырушы Иоганн Эрнст Элиас Бесслер ROT13 өзінің тегін Орффайр деп кодтайтынын атап көрсетті. Ол оның латыншаланған түрін, Orffyreus, өзінің псевдонимі ретінде пайдаланды. ROT13 желіде қолданылып жүрген, 1980 жылдардың басында "jokes" жаңалықтар тобында жарияланды. Ол ықтимал қорлаушы әзілдерді жасыру үшін немесе жұмбаққа немесе басқа да спойлерге жауапты жасыру үшін қолданылады. Сенімсіз дереккөз: date=August 2018 Он үштік ауысу, бастапқы Цезарь шифрындағыдай үш сияқты басқа мәндерге қарағанда таңдалды, себебі он үш – кодтау мен декодтаудың тең болатын мәні, осылайша екеуіне де бір команданы пайдалануға мүмкіндік береді. Ол сондай-ақ электрондық поштаны тексеруден және спам-фильтрлеуден қашу үшін де қолданылады. Электрондық поштаның мазмұнын жасыра отырып, тексеру алгоритмі электрондық поштаны, мысалы, қауіпсіздік тәуекелі ретінде анықтай алмайды және оны алушының пошта жәшігіне жібереді. Кез келген маңызды көлемдегі шифрланған, қалыпты ағылшын тіліндегі мәтінде ROT13 кейбір әріптік/сөздік үлгілерден танылады. "n", "V" (тек үлкен әріппен жазылған) және "gur" (ROT13 "a", "I" және "the" сөздері үшін) сөздері, сондай-ақ "yl" ("ly") жалғауымен аяқталатын сөздер мысалдар болып табылады. ROT13 құпиялылық қажет болған жағдайда қолданылмайды – тұрақты ауысу шифрлаудың кілті жоқ екенін білдіреді, ал шифрлауды шешу үшін ROT13 қолданылып жатқанын білу жеткілікті. Бұл білім болмаса да, алгоритмді жиілік талдауы арқылы оңай бұзуға болады. Сонымен қатар, үш рет ROT13 (3DES-пен әзілде салыстырылады) қарапайым ROT13-ке тең. 1999 жылдың желтоқсанында Netscape Communicator электрондық пошта парольдерін сақтау үшін қауіпсіз емес схеманың бір бөлігі ретінде ROT13-ті қолданғаны анықталды. 2001 жылы ресейлік бағдарламашы Дмитрий Скляров New Paradigm Research Group (NPRG) электрондық кітап өндірушісінің құжаттарын шифрлау үшін ROT13-ті қолданғанын көрсетті; NPRG Adobe eBook бағдарламалық жасақтамасын әзірлеу жиынтығымен бірге келген ROT13 ойыншығын нақты шифрлау схемасы деп қате түсінген болуы мүмкін деген болжам бар. Windows XP кейбір тіркелім кілттерінде ROT13-ті пайдаланады. ROT13 Unix-тің fortune бағдарламасында да ықтимал жағымсыз мәлімдемелерді жасыру үшін қолданылады.
Johann Ernst Elias Bessler, an 18th century clockmaker and constructor of perpetual motion machines, pointed out that ROT13 encodes his surname as Orffyre. He used its latinised form, Orffyreus, as his pseudonym. ROT13 was in use in the net. jokes newsgroup by the early 1980s. It is used to hide potentially offensive jokes, or to obscure an answer to a puzzle or other spoiler. Unreliable source: date=August 2018 A shift of thirteen was chosen over other values, such as three as in the original Caesar cipher, because thirteen is the value for which encoding and decoding are equivalent, thereby allowing the convenience of a single command for both. It is also used to circumvent email screening and spam filtering. By obscuring an email's content, the screening algorithm is unable to identify the email as, for instance, a security risk, and allows it into the recipient's in box. In encrypted, normal, English language text of any significant size, ROT13 is recognizable from some letter/word patterns. The words "n", "V" (capitalized only), and "gur" (ROT13 for "a", "I", and "the"), and words ending in "yl" ("ly") are examples. ROT13 is not intended to be used where secrecy is of any concern—the use of a constant shift means that the encryption effectively has no key, and decryption requires no more knowledge than the fact that ROT13 is in use. Even without this knowledge, the algorithm is easily broken through frequency analysis. By extension, triple ROT13 (used in joking analogy with 3DES) is equivalent to regular ROT13. In December 1999, it was found that Netscape Communicator used ROT13 as part of an insecure scheme to store email passwords. In 2001, Russian programmer Dimitry Sklyarov demonstrated that an eBook vendor, New Paradigm Research Group (NPRG), used ROT13 to encrypt their documents; it has been speculated that NPRG may have mistaken the ROT13 toy example—provided with the Adobe eBook software development kit—for a serious encryption scheme. Windows XP uses ROT13 on some of its registry keys. ROT13 is also used in the Unix fortune program to conceal potentially offensive dicta.
Emacs және Vim
Emacs-те буферді немесе таңдаманы M x rot13 режимін қосу/өшіру, M x rot13 басқа терезені немесе M x rot13 аймағын қолдану арқылы ROT13-ке түрлендіруге болады. Vim мәтін редакторында ggg?G командасымен буферді ROT13-ке түрлендіруге болады.