Кіріспе

Шифрлау әдісі

Криптографияда транспозициялық шифр (пермутациялық шифр деп те аталады) – мәтіннің таңбаларының орнын өзгерту арқылы (транспозиция) олардың мәнін өзгертпей шифрлау әдісі. Транспозициялық шифрлар ашық мәтіннің бөліктерін (әдетте таңбаларды немесе таңбалар топтарын) белгілі бір рет бойынша өзгертіп, шифрланған мәтінді құрайды, ол ашық мәтіннің өзгеше түрі болып табылады. Олар алмастыру шифрларынан өзгеше, себебі алмастыру шифрлары мәтін бөліктерінің орнын өзгертпей, тек олардың мәнін ғана өзгертеді. Транспозиция мен алмастыру операцияларының айырмашылығына қарамастан, олар көбінесе ADFGVX шифры сияқты тарихи шифрларда немесе қазіргі заманғы Advanced Encryption Standard (AES) сияқты күрделі, жоғары сапалы шифрлау әдістерінде біріктіріледі.

Қос көшіру

Бір бағанды транспозицияға баған ұзындығын болжау арқылы шабуыл жасауға болады, хабарды бағандарға жазу (бірақ кілт әлі белгісіз болғандықтан дұрыс емес ретпен), содан кейін мүмкін анаграммаларды іздеу. Осылайша, оны күшейту үшін көбінесе екі рет транспозиция қолданылатын. Бұл – екі рет қолданылатын бағанды транспозиция. Екі транспозиция үшін де бір кілт қолданылуы мүмкін, немесе екі түрлі кілт қолданылуы мүмкін.

Екі еселік көшірудің көрнекі көрсетілімі

Келесі мысалда біз JANEAUSTEN және AEROPLANES кілттерін келесі қара мәтінді шифрлау үшін қолданамыз: "Транспозициялық шифрлар әріптерді пазл бөліктері сияқты шатастырып, түсінілмейтін құрылым жасайды. "Түстер әрбір транспозиция қадамында әріптердің қалай шатастырылғанын көрсетеді. Бір қадамның өзі шамалы өзгерістерге ғана әкелсе, екінші қадам тордың соңғы қатары толық болмаған жағдайда, күрт шатастыру эффектісіне алып келеді.

Криптоанализ

Екі рет транспозициялау шифрын екі кілт ұзындығының көбейтіндісіне тең ұзындығы бар бір транспозиция ретінде қарастыруға болады. 2013 жылдың соңында авторы шешуге болмайтын деп есептеген қос транспозициялауға қатысты мәселені Джордж Ласри әрбір транспозицияны жеке-жеке талдап, «бөліп-бас иегерлік» әдісін қолдана отырып шешті.

Торлар

Транспозициялық шифрдың тағы бір түрі решеткелерді, яғни кесілген тесіктері бар физикалық маскаларды пайдаланады. Бұл решеткенің мөлшерімен анықталған кезеңде өте тәртіпсіз транспозицияны жасауы мүмкін, бірақ корреспонденттер физикалық кілтті құпия сақтауы тиіс. Решеткелер алғаш рет 1550 жылы ұсынылған және Бірінші дүниежүзілік соғыстың басындағы бірнеше ай бойы әскери қолданыста болды.

Құрастыру

Транспозиция көбінесе бағалау әдістері сияқты басқа техникалармен біріктіріледі. Мысалы, қарапайым алмастыру шифры, колонналық транспозициямен қоса қолданылса, екеуінің де әлсіз жақтарын жояды. Транспозицияның арқасында жоғары жиілікті шифрмәтін символдары жоғары жиілікті ашық мәтін әріптерімен алмастырылғанда, ашық мәтіннің бөліктері ашық көрінбейді. Алмастыру болғандықтан транспозицияны анаграммалауға болмайды. Бұл техника фракциялаумен біріктірілгенде ерекше тиімді (төменде қараңыз). Алайда, мұндай шифрларды жасау және тексеру қарапайым шифрларға қарағанда күштірек еңбек талап етеді және қате жіберу ықтималдығы жоғары.

Фракциялау

Транспозиция, әсіресе, фракциялаумен қолданылғанда тиімді – яғни, әрбір қарапайым мәтіндік символды екі немесе одан көп шифрланған мәтіндік символдарға бөлетін алдын ала кезеңмен жұмыс істегенде. Мысалы, қарапайым мәтін әліпбиі тор түрінде жазылуы мүмкін, ал хабарламадағы әрбір әріп оның координаттарымен алмастырылуы мүмкін (Полибиус квадраты мен Страдлингтің шахмат тақтасын қараңыз). Фракциялаудың тағы бір әдісі – хабарды жай ғана Морзе кодына аудару, бос орындармен қатар нүктелер мен сызықтарды да белгілеу. Мұндай фракцияланған хабар транспозицияланған кезде, жеке әріптердің құрамдас бөліктері хабарда кеңінен таралып, Клод Э. Шеннонның диффузиясына қол жеткізеді. Фракциялау мен транспозицияны біріктіретін шифрларға bifid шифры, trifid шифры, ADFGVX шифры және VIC шифры жатады. Тағы бір мүмкіндік – әр әріпті оның екілік өрнегімен алмастыру, оны транспозициялау, содан кейін жаңа екілік тізбекті сәйкес ASCII символдарына түрлендіру. Екілік тізбекті ASCII символдарына ауыстыру алдында шифрлау процесін бірнеше рет қайталау оны бұзуды қиындата түсері мүмкін. Көптеген қазіргі заманғы блок шифрлары осы қарапайым идеямен байланысты транспозицияның күрделі формаларын қолданады.