Кіріспе
Эндогендік белоктық емес аминқышқылы δ-Аминлевулин қышқылы (сондай-ақ dALA, δ ALA, 5ALA немесе 5-аминлевулин қышқылы), эндогендік белоктық емес аминқышқылы, порфирин синтезі жолындағы алғашқы қосылыс, сүтқоректілерде гемге, ал өсімдіктерде хлорофиллге әкелетін жол. 5ALA фотодинамикалық диагностика және қатерлі ісіктерді хирургиялық жолмен емдеу үшін қолданылады.
δ Aminolevulinic acid (also dALA, δ ALA, 5ALA or 5 aminolevulinic acid), an endogenous non proteinogenic amino acid, is the first compound in the porphyrin synthesis pathway, the pathway that leads to heme in mammals, as well as chlorophyll in plants. 5ALA is used in photodynamic detection and surgery of cancer.
Медициналық қолданыстар
Фотосенсибилизатордың алғашқы түрі ретінде 5ALA фотодинамикалық терапияға қосымша зат ретінде де қолданылады. Ірі фотосенсибилизатор молекулаларынан өзгеше, компьютерлік модельдеулер бойынша ол ісік жасушаларының мембранасын тесіп өте алады.
Қатерлі ісік диагнозы
Фотодинамикалық анықтау – қатерлі ісікті анықтау үшін фотосезімтал препараттарды тиісті толқын ұзындығы бар жарық көзімен қолдану, препараттың флуоресценциясын пайдалана отырып. Қазіргі уақытта Барретттің асқорыту жолының емдеуінде бірінші таңдау құралы емес. Ми қатерлі ісігінде қолданылуы қазіргі таңдағы эксперименттік саналады. Ол бірнеше гинекологиялық қатерлі ісіктерде зерттелген. Аминолевулин қышқылы ересектерде қатерлі глиомаға (Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының III және IV санаттары) операция жасау кезінде қатерлі тінді көру үшін қолданылады. Ол нейрохирургиялық процедураларда ісіктік тінді визуализациялауға пайдаланылады.
Операция кезінде қатерлі ісікті анықтау
Аминолевулин қышқылын пайдалану қатерлі ісіктерді анықтау саласында үміт береді, әсіресе флуоресценциялық басқарылатын хирургияда. Бұл қосылыс хирургиялық араласымдар кезінде қатерлі тіндерді көруді жақсарту үшін қолданылады. Науқастарға 5-АЛА енгізілген кезде, ол қатерлі жасушаларда протопорфирин IX (PpIX) құрамына қалаулы түрде өтеді, бұл олардың белгілі бір жарық толқындары астында флуоресценцияға ие болуына себеп болады. Бұл флуоресценция хирургтарға ісік тінін нақты уақыт режимінде анықтауға және оны дәл алып тастауға көмектеседі, соның салдарынан қалған ісік жасушаларының қалу ықтималдығы төмендейді. Бұл инновациялық тәсіл ми және омыртқаның глиомалары, көк шөлке қатерлі ісігі және ауыз қуысының жалпақ жасушалы қатерлі ісігі сияқты түрлі қатерлі ісіктерде сәтті қолданылды.
Жанама әсерлер
Жағымсыз әсерлерге бауыр зақымдануы және жүйке проблемалары жатуы мүмкін. Өсімдіктерде, балдырларда, бактерияларда (Альфапротеобактериялар класынан басқа) және археяларда бұл глютамин қышқылынан глютамил-тРНК және глутамат-1-ші жартылай альдегиді арқылы өндіріледі. Бұл жолға қатысатын ферменттер: глутамил-тРНК синтетазасы, глутамил-тРНК редуктазасы және глутамат-1-ші жартылай альдегид 2,1-аминомутазасы. Бұл жол C5 немесе Бил жолы деп белгілі. Пластидтері бар көптеген түрлерде глютамил-тРНК пластидтік генмен кодталады, ал транскрипция және C5 жолының келесі қадамдары пластидтерде жүзеге асырылады.
Митохондрияның белсенділігі
Адам организмінде 5АЛА гемнің алғы қосылысы болып табылады. Бұл протопорфирин молекуласы феррохелатаза ферментінің қатысуымен темірмен байланысып, гемді құрайды, осы арқылы организмге қажетті энергияны қамтамасыз ететін аденозин трифосфатының (АТФ) түзілуіне әкеледі. Биливердин мен билирубин – күшті антиоксиданттар, олар қабыну, апоптоз, жасушалардың көбеюі, фиброз және ангиогенез сияқты маңызды биологиялық процестерді реттеуге қатысады. Дегенмен, 5АЛА-ны төмен дозада (150 мг/л дейін) бақылап шашу арқылы өсімдіктерді стрестен қорғауға және олардың өсуін жақсартуға болады.