Кіріспе

Химикалық қосылыс, барбитурат дәрісі Люминал.

Люминол (C8H7N3O2) – химиялық зат, тотықтырғыш зат қосылғанда көк түсті жарқыраумен (хемилюминесценция) сипатталатын. Люминол – ақ немесе ашық сары кристалдық қатты зат, ол көптеген полярлы органикалық еріткіштерде ериді, бірақ суда ерімейді. Криминалистер люминолды қылмыс орындарында қанның іздерін анықтау үшін пайдаланады, себебі ол гемоглобин құрамындағы темірмен әрекеттеседі. Биологтар оны жасушалық талдауларда мыс, темір, цианидтерді, сондай-ақ вестерн блоттау арқылы белгілі бір белоктарды анықтау үшін қолданады. Люминолды бір бетке тегіс сепкенде, белсенді тотықтырғыштың шамалы мөлшері люминолдың көк түсті жарқырау шығаруына себеп болады, оны қараңғы бөлмеде көруге болады. Жарқырау шамамен 30 секундқа созылады, бірақ оны фотоға түсіруге болады. Жарқырау көбірек себілген жерлерде күштірек болады; жарқыраудың қарқындылығы қанның немесе басқа белсенді заттардың мөлшерін көрсете алмайды.

Синтез

Люминол 3-нитрофталь қышқылынан басталатын екі кезеңді процесспен синтезделеді. Біріншіден, гидразин (N2H4) 3-нитрофталь қышқылымен триэтиленгликоль және глицерол сияқты жоғары қайнайтын еріткіште қыздырылады. Ацил алмастыру конденсациялық реакциясы судың бөлінуімен 3-нитрофтальгидразидті құрайды. Нитро тобының натрий дитионитімен (Na2S2O4) амино тобына дейін қысқаруы, уақытша гидроксиламин аралық фазасы арқылы, люминолдың түзілуіне әкеледі. Бұл қосылыс алғаш рет 1902 жылы Германияда синтезделген, бірақ 1934 жылға дейін "люминол" деп аталмаған.

Теория

Қылмыс орнын тексерушілер қанның іздерін табу үшін люминол қолданады, тіпті егер біреу оны тазалап немесе жойған болса да. Тергеуші люминол және тотықтырғыштан тұратын ерітіндіні шашыратады. Қандағы темір люминесценцияны катализдейді. Реакцияны тудыру үшін қажетті катализатор мөлшері люминол мөлшеріне қарағанда өте шамалы, бұл қанның тіпті ең аз мөлшерін де анықтауға мүмкіндік береді. Көк түсті жарқырау бір рет қолданылғанда шамамен 30 секундқа созылады. Жарқырауды анықтау үшін қараңғы бөлме қажет. Анықталған кез келген жарқырау ұзақ экспозициядағы фотосурет арқылы тіркелуі мүмкін.

Кемшіліктері

Қылмыс орнын зерттеуде люминолдың қолданылуы кейбір қиындықтар тудырады, себебі ол темір және мыс қосылыстары, ағартқыштар, хрен, нәжіс немесе темекі түтінінің іздерімен реакцияға түседі.