Кіріспе

Американдық орта мектеп дебаттық ұйымы, АҚШ Конгресінің дебат принциптеріне негізделген. Конгресс дебаты (студенттік конгресс, заңнамалық дебаттар деп те аталады) – АҚШ-тағы мектептер аралық жарыс дебаттық іс-шара. Ұлттық сөйлеу және дебаттар қауымдастығы (NSDA), Ұлттық католиктік сот-медициналық лигасы (NCFL) және көптеген штаттық қауымдастықтар мен ұлттық турнирлер Конгресс дебатын іс-шара ретінде ұсынады. Әр ұйым мен турнирдің өз ережелері бар, бірақ Ұлттық сөйлеу және дебаттар қауымдастығы 2007 жылдан бері стандарттауды қолдап келеді, сол кезде ол өз аймақтарынан Ұлттық турнирге қатысу үшін бірнеше процедураның бірін пайдалануды сұрады. Конгресс дебатында орта мектеп оқушылары АҚШ Конгресінің мүшелерінің ролін ойнайды, заң жобалары мен қаулыларды талқылайды. Іс-шара алдында әр мектеп әр турнирге үлгі заңнамаларын жібереді. Заңнама жиналып болғаннан кейін, ол барлық қатысушы командаларға таратылады. Әр команда мүмкіндігінше көп тақырыпты зерттеуге тырысады, содан кейін әр қатысушы талқыланып жатқан заңнаманы қолдау немесе қарсылық білдіруді таңдайды.

Заңнама

Басқа пікірталас түрлерінен өзгеше, студенттер талқылауға арналған тақырыптарды өздері жасайтын заң жобаларын дайындау арқылы анықтайды. Заң жобалары мен қаулылар ұлттық деңгейде болуы керек, және АҚШ Конгресінің заң шығару құзыретіне жататын заң жобасы ретінде, немесе Конгресс өкілеттігінен тыс мәселелер бойынша нақты ұстанымдарды білдіретін және/немесе қосымша шаралар ұсынатын қаулы ретінде қарастырылуы тиіс. Қаулылардың кең таралған түрі – АҚШ Конституциясына түзетулер енгізу ұсынысы, ол штаттық заң шығарушы органдардан әрекет етуді талап етеді. Турнирлер қатысушы мектептерге жалпы тізімді таратпастан бұрын ұсынылған заңнаманы қарап тексеруге құқылы. Әр мектептен келген қатысушылар турнирге келмес бұрын тізімдегі әрбір заң жобасы бойынша қолдайтын және қарсылық білдіретін аргументтерді зерттеп, дайындайды. Бұл өте маңызды болып табылады.

Күн тәртібінің белгіленуі

Кезеңдер әдетте қай заң жобалары талқыланатынын және қандай ретпен талқыланатынын анықтау тәсілімен басталады, бұл тәсіл күн тәртібі деп аталады. Бұл көбінесе турнирде бекітілген күн тәртібі арқылы жүзеге асырылады, бірақ кейбір аймақтарда бейресми кеңесулер немесе жоғары ұйымдастырылған комитеттер жүйесі бар. Олар турнирмен белгілі бір тақырыпты қарастыру үшін бөлінген заңнаманы қарау үшін жиналады, мысалы, Ұлттық католиктік сот-медициналық лигасының тәжірибесіндегідей. Көбінесе қолданылатын комитет құрылымы: "Халық әл-ауқаты", "Экономика" және "Сыртқы істер".

Сөз сөйлеу

Конгресс талқылауларында сөздер үш минутқа дейін созылуы мүмкін (10 секундтық шамамен кешіктірумен). Әр заң туралы алғашқы сөз, “авторлық” деп аталады, заңды жазған адамға немесе автордың оқу орнынан басқа біреуге беріледі. (Дегенмен, көптеген турнирлер NSDA заңнамасын пайдаланады, онда авторлықты кез келген қатысушы жасай алады.) Егер автордың оқу орнынан ешкім болмаса, басқа дебатшы демеушілік сөз сөйлейді (кейде “бірінші жақтас” деп аталады), ол мазмұны жағынан авторлыққа толыққандай сәйкес келеді. Осы алғашқы сөзден кейін екі минуттық сұрақ-жауап сессиясы өтеді. Содан кейін, қарсы пікір (негация) үш минут сөйлейді, одан кейін міндетті түрде екі минут сұрақ-жауап болады. Осы бастапқы сөздерден кейін, дебат заңға қолдау көрсету және қарсылық білдіру үшін үш минуттық сөздер мен бір минуттық сұрақ-жауаптармен кезектеседі. Әр сөз кезінде қатысушылар екі-үш ұйымдастырылған, логикалық аргументтер келтіреді, олар палатаның берілген заңға не үшін дауыс беруі керек екенін нақтылайды. Сөздің жалпы құрылымы мынадай:
Кіріспе: Әдетте, сөздер назар аудару үшін қандай да бір құралмен басталады, мысалы, цитата (күлкілі, таң қалдыратын немесе қайғылы болуы мүмкін) немесе статистика. Кіріспе сөздің басты тезисімен байланыстырылады, сөйлеуші палатаны қолдауға немесе қарсылық білдіруге шақырады. Кейде аудиторияға сөздің бағытын түсіндіру үшін екі-үш негізгі аргумент алдын ала айтылады; алайда, кейбіреулер бұл тәсілді уақытты бекер ысырап ету деп санайды. Аргументтер: Заңнаманы қолдауға немесе оған қарсы екі-үш аргумент. Әр аргумент сөйлеушінің өзінің сөздерімен түсіндіріледі және сенімді және маңызды дереккөздерден алынған дәлелдермен негізделген. Қорытынды: Сөйлеуші көбінесе өзінің 2 немесе 3 аргументін қайталайды және сөзді тақырыптық тұтастыққа жеткізу үшін кіріспедегі назар аудару құралына оралады. Балама ретінде, қорытынды тек 1 немесе 2 сөйлемнен тұруы мүмкін, мысалы: “Осы себептерге орай сіздер осы заң жобасын/қарарды/заңнаманы қабылдауыңыз/қабылдамауыңыз керек”.

Сұрақ қою

Дәстүр бойынша, сұрақ қою – пікірсайыс ережелерінің қалыпты деңгейі саналады. Бір спикерге бір сұрақ қоюға мүмкіндік беріледі, оны төрағалық етуші офицер бақылайды. Әдетте, сұрақтар сөйлеушінің сөзіндегі кемшіліктерді анықтауға бағытталған. Кейде, қазіргі спикермен бір пікірдегі спикерлер «достық сұрақ» қойып, қолдау білдіреді, бірақ кейбір аймақтарда мұндайға жол берілмейді. Сұрақтар мен оларға берілген жауаптар қысқа да мәнді болуы керек, себебі кешігулер басқа спикерлердің сұрақ қою уақытын кемітіп жіберуі мүмкін. Ережелер студенттердің сұрақтарын қоса, мәлімдеме жасауына немесе аргумент келтіруіне рұқсат бермейді; олар тек сұрақ қоюы керек, бірақ бұл ереже кейбір турнирлерде болмауы да мүмкін. Пікірсайыс ережелері ұйымның ішкі регламенті рұқсат еткен жағдайда, тікелей сұрақ қою мүмкіндігін де қарастырады, онда спикер мен сұрақ қоюшы төрағалық етушінің араласуынсыз тікелей диалогқа түсе алады. Бұл 30 немесе 60 секундтық уақыт ішінде жүзеге асырылады, бұл сұрақ қоюшыға спикердің ойын тереңірек зерттеуге мүмкіндік береді. Кейде бұл, сұрақ қоюшының кейінірек сөйлеген сөзінде пайдаланатын аргументтерді дамытуға көмектеседі, бұл басқа да жарыс пікірсайыстардағы қарсы сұрақтарға ұқсас. Мұндай тәжірибе қолданылатын турнирлерде төрағалық етушіге сұрақ қоюшылардың тең мүмкіндіктерін қамтамасыз ету үшін жеке сұрақ қою тізімін сақтау міндетті немесе ұсынылады. Ұлттық Сөз және Пікірсайыс Қауымдастығы 2009 жылы Конгресс пікірсайысы ережелері мен ұсынымдары комитетімен өткізген талқылардың нәтижесінде осы әдісті ұсынғаннан бері бірнеше турнирлерде сынақтан өтті. Кейбір лигалар мен турнирлер әлі де белгілі бір уақыт бөлігінің орнына, пайдаланылмаған сөйлеу уақытын сұрақтарға жұмсау тәртібін қолданады. Кейбір студенттер спикерге сұрақ қоюға рұқсат сұрау қажет деп ойлайды, бірақ процедура бойынша мұндай қадам қажет емес, өйткені ұйымдар мен турнирлердің ішкі регламенті сұрақтарға арналған уақытты анықтайды және сұрақтардың қашан басталатынын белгілейді.

Аудионы тану

Төрағалық етуші әрқашан бірінші қарастырылып отырған заңға авторды немесе демеушіні шақырады, ал автор әрқашан бас тарту құқығына ие. Сессия басталғанда, әдетте, бірінші сөз сөйлеу үшін қатысушыларды іріктеудің алдын ала белгіленген әдістері болмайды. Спикерлер танылғаннан кейін, барлық лигалар мен турнирлердегі қағида – бұрын сөйлемегендерді немесе ең аз сөйлегендерді тану (бұл “артықшылық” деп аталады). Одан бөлек, Ұлттық дебат лигасы және қалыпты тәжірибе студенттерге бұрын кім сөйлегенін (“жақындағы” деп аталады) ескеруді ұсынады. Артықшылық пен жақындағы белгіленбес бұрын, төрағалық етуші спикерлерді әділ және теңдей тануы керек. Ұлттық дебат лигасы және көптеген турнирлер (2012 жылға дейін) сұрақтар немесе ұсыныстар санына, спикерді тануға, сондай-ақ студенттің қанша рет ретсіз тұрғанына байланысты әдістерді қолдануға тыйым салды, себебі бұл бәсекелестерді жай ғана “ойын ойнауға” итермелейді. Көбінесе жаттықтырушылар төрағалық етуші студенттерге жақсы таныс емес және/немесе тәжірибесі аз қатысушыларды ерте сөйлеуге шақыруды ұсынады. Сонымен қатар, көптеген аргументтер келтірілгеннен кейін дебаттар күрделене бастағандықтан, кейінгі спикерлер қақтығыс пен дәлелдерді жоққа шығару бойынша үлкен жауапкершілікке ие. Кейбір аймақтарда, артықшылық пен жақындағы белгіленбес бұрын, әр студентке басымдық карталары таратылады немесе нөмірлер беріледі, бұл төрағалық етушіге кімді тану керектігі туралы нақты және объективті нұсқау береді. Бұл Ұлттық дебат лигасының конгресс координаторы Гарольд Келлер тарапынан ұзақ жылдар бойы сыналып келді, себебі ол студенттердің қолынан іс-әрекеттің динамикасын толықтай алып тастайды.

Дауыс беру

Алдыңғы сұрақ қарастырылғаннан кейін, төраға заңға дауыс беруге шақырады, дауыстар саналған соң, «жақтастар» жеңіске жетті немесе «қарсылар» жеңіске жетті деп жариялайды, соның нәтижесінде ұсыныс қабылданады немесе қабылданбайды. «Яй» және «Ней» сөздері – парламенттік тілде қолданылмайтын, көне дауыс беру амалдары. Дауыс беру аяқталған соң студенттердің үзіліс жариялауы жиі кездеседі.

Түзетулер

Түзетулер – бұл маңызды құрал, олар белгілі бір мәселеге қатысты пікір-таластың мазмұнын байытып, түрлі көзқарастарды ұсына алады, тіпті олар бұрынғыдай жиі қолданылмайтын болса да. Түзету енгізу үшін студент түзетуді жазбаша түрде төрағалық үстелге ұсынады (әдетте, жеке мәселе көтеріп, трибунаға жақындауға рұқсат сұрайды). Төрағалық етуші (көбінесе парламенттік сарапшымен кеңесе отырып) алдымен түзетунің мәселеге қатыстылығын анықтайды; егер ол заңның бастапқы ниетін өзгертсе, онда ол кешіктіру мақсатында жасалған деп танылады. Түзетуді ұсынған автор түзетуді енгізу туралы ұсыныс жасайды, ал егер төрағалық етуші оны мәселеге қатысты деп шешсе, онда түзетуді палатаға оқып береді және үштен бір бөлігінің қолдауын сұрайды (әдетте, дауыс беру арқылы). Егер палатаның үштен бірі түзетуді қарауға келіссе, төрағалық етуші түзетуді қолдау үшін сөз сөйлеуге шақырады. Көптеген жарыстарда түзетуді ұсынған немесе қолдаған сөз оның авторына міндетті түрде берілмейді, және кейбір аймақтарда қатысушының түзету бойынша алдыңғы сұраққа дереу көшуі қалыпты жағдай. Егер мұндай жағдай туса, түзету палата тарапынан қабылданатын немесе қабылдамайтын болғанша талқыланбайды. Егер түзету қабылданса, заңға қатысты келесі пікір-таластарда заң өзгертілген күйінде қарастырылуы тиіс.

Төрағалық етушілерді бағалау

Төраға әрқашан судьялар палатасында танылу үшін ескеріледі (әдетте сессия соңында рейтинг бойынша), ал кейбір турнирлерде есептеушілер мен парламентарийлердің екеуі де төрағаны бағалайды, ал кейбіреулері тек біреуін ғана тартады. Негізгі стандарттар тиімділікті анықтайды:
Парламенттік процедура: хаттамалар мен рәсімдерді анық түсіндіреді. Тану: спикерлерді және сұрақ қоюшыларды әділ және тиімді таниды, спикерлердің кезектілігі мен соңғы сөйлеушіні сақтайды және "белсенділік", "ең ұзақ тұру / тұру уақыты" сияқты жағдайларды болдырмайды. Бақылау: делегаттардың тәртібін сақтайды және тәртіп бұзушы ұсыныстарды қабылдамауға дайын. Мінез-құлық: құрметті, кәсіби және әріптестік атмосфераны қалыптастырады. Коммуникация: тілдің жалпы қолданылуы, қажетсіз сөздерден аулақ болу.

Парламенттік

Сөз сөйлеуді бағалайтын судьялардан өзге, көптеген турнирлерде әрбір палатада парламентарий болады. Бағалаушылардан (скорлерлерден) айырмашылығы, олар әдетте әр сессияда алмасып отырады, ал парламентарий барлық сессияларда (іріктеу, жартылай финал немесе финал) бір палатада қалады. Парламентарийдің міндеті көбінесе пассивті болады; олардың басты мақсаты – парламенттік процедура бойынша анықтама беру, егер шатасу туындаса немесе төраға шеше алмайтын дау болса. Төраға процедурада маңызды қателік жасаса (немесе оны түзетпесе) немесе пікір-таластың барысы тоқтап қалса ғана парламентарий, әдетте, палата мүшелерінің біреуі сұрамаса, іс-қимылға араласады.

Тарих

Бірінші жоғары мектеп конгресі 1938 жылы Ұлттық сот-сараптама лигасы (National Forensic League) тарапынан ұйымдастырылды. Басқа дебат түрлері сияқты, ол да идеялардың қақтығысына, сондай-ақ саяси (заң жобалары) және құндылықтық (қаулылар) мәселелерді қарастыруға баса назар аударады. Бұл сот-сараптамалық сөз шеберлігімен жүзеге асырылатын жарыс түрі, онда қатысушылар бөлімдерге бөлінеді, әр бөлімде бірнеше қатысушы болады және олардың нәтижелері салыстырмалы түрде бағаланып, ұпайлар бойынша рейтингтеледі (екі қатысушыны ғана жұптастырып, жеңіс-жеңіліске қарай бағалаудан өзгеше). 2000 жылдан бері бұл іс-шара ел бойынша кеңінен танылып, бірнеше штаттар оны Мемлекеттік турнирлер қатарына қосты, ал көптеген ірі шақыру турнирлеріне де енгізілді.

Ұлттық үрдістер

Соңғы он жылда Конгресс дебаты дебат қоғамдастығында кеңінен тарады. NFL және NCFL ұлттық жарыстарынан тыс Конгресс дебатын өткізген алғашқы ірі турнир – дәстүрлі түрде ақпан айында Президент күніне жақын өткізілетін Гарвард университетінің турнирі. Конгресс жарыстарын ұйымдастыратын басқа да ірі турнирлерге Эмори университетіндегі жоғары мектептер үшін Баркли форумы, Флорида университетінің Блю-Кей турнирі, Йель, Принстон, Филадельфиядағы Виллигер турнирі, Чикагодағы Гленбрук турнирі, Флоридадағы Крестиан Классикасы, Пеннсбери, Принстон, Джордж Мейсон, Миннесота штатындағы Миннеапл дебат турнирі, Стэнфорд, Калифорния Берклидегі шақыру турнирі, Флоридадағы Sunvitational және Флоридадағы Nova Titan Invitational жатады. Сонымен қатар, Конгресс енді Кентукки университеті ұйымдастыратын Чемпиондар турнирінің ресми іс-шараларының бірі болып табылады. Басқа ұлттық турнирлерде үлкен жетістіктерге қол жеткізген студенттер TOC-да басы қосылып, елдің ең үздік конгрессмендерімен жарысуға мүмкіндік алады. «Конгресс дебаты» термині дебатқа бағытталған санатка қазіргі замандағы ауысудың нәтижесі болып табылады. Бұрынғыда бұл санатка ораторлық шеберлік арқылы Конгресті модельдеу көбірек назар аударатын, сондықтан ол «студенттік конгресс» деп аталды. Қазіргі тренд – көркем сөз бен ұғымды дебат арасындағы тепелдікті табу.