Кіріспе
Италиялық экономист және саясаткер (1943 жылы туған)
Марио Монти (19 наурыз 1943 жылы туған) – 2011 жылдан 2013 жылға дейін Италияның премьер-министрі қызметін атқарған, Италияның қарыз дағдарысынан кейін технократиялық үкіметті басқарған итальяндық экономист және ғалым. Монти 1995 жылдан 2004 жылға дейін Еуропалық комиссар болып қызмет етті, 1995 жылдан 1999 жылға дейін ішкі нарық, қызметтер, кеден және салық салу, ал 1999 жылдан 2004 жылға дейін бәсекелестік саласына жауапты болды. Монти көп жылдар бойы Милан қаласындағы Боккони университетінің ректоры және президенті де болды. 2011 жылдың 12 қарашасында, Еуропалық мемлекеттік қарыз дағдарысының кезеңінде, президент Джорджио Наполитано Сильвио Берлускони отставкаға кеткеннен кейін жаңа технократиялық үкімет құруға Монтиді шақырды. Монти 2011 жылдың 16 қарашасында премьер-министр болып ант берді, президент Наполитано оны өмір бойына сенатор етіп тағайындағаннан бір апта өткен соң, ол бастапқыда Экономика және қаржы министрі де болды, бірақ келесі шілдеде бұл лауазымнан бас тартты. 2013 жылдың 16 мамырынан 2013 жылдың 17 қазанына дейін Монти Италиядағы орталық саяси партия – «Азаматтық таңдау» партиясының президенті болды.
Ерте өмір
Марио Монти 1943 жылғы 19 наурызда Варезе қаласында дүниеге келген. Оның анасы Пьяченцадан. Әкесі Варезеде өскенімен, Аргентинаның Буэнос-Айрес провинциясындағы Лухан қаласында туған. Монтидің әкесі 19 ғасырда Италиядан Аргентинаға эмиграциялап, сусын және сыра өндірісі бизнесін құрған Абрамо әкесінің ұрпағы. Монтидің әкесі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Аргентинаға қайтып, бірақ кейін Варезедегі отбасылық үйіне оралды. Монти жекеменшік Лео XIII орта мектебінде оқыды және 1965 жылы экономика мамандығы бойынша білім алған Миланның Боккони университетін бітірді. Кейін ол Йель университетіне стипендия жеңіп, экономика саласындағы Нобель сыйлығының иегері Джеймс Тобиннен дәріс алды.
Академиялық мансап
Монти өзінің академиялық мансабын Тренто университетінде бастады, кейін 1970 жылдан 1985 жылға дейін Турин университетінде экономика пәнінен сабақ берді, ал соңында Боккони университетіне көшті, онда 1989 жылы ректор, 1994 жылы президент болып тағайындалды. Ол 1982 жылдан 1985 жылға дейін SUERF (Еуропалық ақша және қаржы форумы) президенті қызметін де атқарды. Оның зерттеулері монополиялық жағдайда жұмыс істейтін банктердің қызметін сипаттауға арналған "Клейн-Монти моделінің" жасалуына көмектесті.
Сантер комиссиясы
1994 жылы Монти премьер-министр Сильвио Берлускони тағайындауымен Эмма Бониномен бірге Сантер комиссиясына кірді. 1994 жылдан 1999 жылға дейін Еуропалық комиссар ретінде ол ішкі нарық, қаржылық қызметтер және қаржылық интеграция, кедендік істер және салық салу мәселелеріне жауапты болды. Комиссиядағы жұмысы үшін әріптестері мен баспасөз оны "Супер Марио" деп атады.
Проди комиссиясының
1999 жылы премьер-министр Массимо Д’Алема Монтидің жаңа Проди комиссиясына тағайындалуын растады және оған Комиссиядағы бәсекелестікті басқару жөніндегі ең ықпалды лауазымдардың бірі берілді. Бәсекелестікті қорғау жөніндегі комиссар ретінде Монти бірқатар танымал және даулы бірігулерді тергеді, соның ішінде: Scania AB & Volvo (1999), WorldCom & Sprint (2000), General Electric & Honeywell (2001), Schneider Electric & Legrand (2001) және Carnival Corporation & P&O Ferries (2002). Оның өкілеттігі кезінде Еуропалық сот алғаш рет үш жеке іс бойынша Комиссияның бірігуді тоқтату туралы шешімін жоққа шығарды, бірақ екеуі оның алдыңғы комиссары шешкен істер еді. Монти сонымен қатар 2004 жылы Microsoft компаниясына қарсы нарықтағы үстемдік жағдайын теріс пайдаланғаны үшін Еуроодақтың сол кездегі ең ірі айыппұлын (497 миллион евро) салуға жауапты болды. Монтиді БАҚ және бәсекелестік заңгерлері бірігуді қадағалау процесінің икемсіздігі және тоқтатылған істердің көп саны үшін сынға алды. 2002 жылдың 1 қарашасында Монти Airtours & First Choice Holidays компанияларының бірігуіне тыйым салу туралы Комиссияның шешімін Еуропалық соттың қайта қарауына жауап ретінде: «Өткен апта Комиссияның бірігуді бақылау саясаты үшін және әрине, мен үшін қиын апта болды» деді. Дегенмен, Монтиді оның іс-әрекеттерін ЕО-дағы бәсекелестік құқығының дамуындағы маңызды қадам деп санайтын жақтастары қорғады. АҚШ Әділет министрлігінің Microsoft компаниясына қарсы монополияға қарсы ісінде жұмыс істеген Калифорния университетінің экономика профессоры Дэн Рубинфельд Монти туралы: «Бұл және басқа да істерде саясат туралы көп әңгіме болды, бірақ мен оның дұрыс іс жасауға деген құштарлықпен жетекшілік еткеніне сенемін» деді. Реформалар ЕО-ның 139/2004 (ECMR) регламенті ретінде қабылданды. 2004 жылы Италияда премьер-министр Сильвио Берлускони қайтадан билікке оралды және Монтидің екінші мерзімі аяқталғаннан кейін оны Комиссияға қайта тағайындамауға шешім қабылдады.
Баррозо комиссиясы
2010 жылы Монти Комиссия төрағасы Мануэль Баррозудың тапсыруымен "Бірыңғай нарықтың болашағы туралы" есеп дайындады, онда ЕО-ның Бірыңғай нарығын толықтыруға бағытталған қосымша шаралар ұсынылды. 2011 жылғы 13 сәуірде қабылданған жарияланған есепте Бірыңғай нарықты жетілдіру үшін 12 реформа ұсынылып, олар еуропалық экономикаға "жаңа серпіліс" беруге арналған болатын.
Тағайындау
2011 жылдың 9 қарашасында Монтиді Италия президенті Джорджио Наполитано өмір бойына сенатор етіп тағайындады. Ол Италияда реформалар мен қанағаттандыру шараларын іске асыру үшін жаңа бірлік үкіметін басқаруға Сильвио Берлускониден кейін ең лайықты кандидат деп есептелді. 2011 жылдың 12 қарашасында Берлускони отставкаға кеткеннен кейін Наполитано Монтиді жаңа үкімет құруға шақырды. Монти ұсынысты қабылдады және Италияның басты саяси партияларының жетекшілерімен келіссөздер жүргізіп, 2013 жылғы кезекті жалпы сайлауға дейін билікте қалатын үкімет құруға ниеттенгенін мәлімдеді. 2011 жылдың 16 қарашасында Монти Италияның премьер-министрі қызметіне кірісті, сондай-ақ ол экономика және қаржы министрі лауазымын да атқарды. 2011 жылдың 17 және 18 қарашасында Италия Сенаты мен Италияның депутаттар палатасы Монти үкіметіне қолдау білдіріп, сенім дауысы берді, тек "Лига Норд" партиясы қарсы дауыс берді.
Қауіпсіздік шаралары
2011 жылдың 4 желтоқсанында Монти үкіметі Италиядағы нашарлап бара жатқан экономикалық жағдайды тоқтату және нарықтың сенімін қайта жаңғырту мақсатында шұғыл үнемдеу шараларын енгізді, әсіресе Италия мемлекеттік облигацияларының өсімдерінің артуы Италияның қаржылық тұрақтылығына қауіп төндіре бастағаннан кейін. Бұл үнемдеу пакетіне салықтарды арттыру, зейнетақы реформасы және салықтан қашумен күресу шаралары кірді. Монти реформалардың бір бөлігі ретінде өзінің жалақысынан бас тартатынын да хабарлады. 2011 жылдың 16 желтоқсанында Италия Парламентінің Төменгі палатасы 495 дауыспен 88 қарсы дауыспен бұл шараларды қабылдады. Алты күннен кейін Жоғарғы палата пакетке 257 дауыспен 41 қарсы дауыспен соңғы бекітуін берді.
Еңбек нарығының реформалары
2012 жылдың 20 қаңтарында Монти үкіметі Италияның еңбек нарығына бағытталған реформалар жиынтығын ресми түрде қабылдады. Реформалардың мақсаты – такси жүргізушілері, фармацевттер, дәрігерлер, заңгерлер және нотариустар сияқты кейбір мамандықтарға лицензиялау жүйесін реформалау және олардың қызметтеріне ең төменгі баға белгілеуді жою арқылы бәсекелестікті арттыру. Италияның еңбек кодексінің 18-бабы, 15 немесе одан көп жұмыскерді жұмысқа алған компаниялардың негізсіз жұмыстан босатылған қызметкерді өтемақы төлеудің орнына қайта жұмысқа алуын талап етеді, сондай-ақ реформалануға тиіс. 18-бапқа енгізілген өзгерістер компанияларға қызметкерлерді босатуды немесе жұмысынан шығаруды жеңілдетуге бағытталған, бұл компанияларды ұзақ мерзімді еңбек шартымен жұмысқа алуға, қысқа мерзімді жаңаруға жататын шартылардан гөрі, ынталандыруы мүмкін. 2012 жылдың қаңтар айының басында үкімет пен кәсіподақтар арасында кеңесулер басталды, ал 13 ақпанда итальяндық БАҚ ұсыныстар бойынша келісімге жақын екенін және үкімет реформаларды наурыз айында итальяндық парламент мақұлдауы мүмкін деген үмітпен екенін хабарлады.
2013 жылғы сайлау
2012 жылдың 21 желтоқсанында Монти 2013 жылғы бюджет қабылданған соң 8 желтоқсанда отставкаға кететінін бұрын айтқандықтан, премьер-министр лауазымынан кетуін жариялады. Бастапқыда ол мерзімінен бұрын сайлау өткізілгенге дейін ғана лауазымда қалатынын мәлімдеген. Бірақ 28 желтоқсанда ол сайлауға қатысып, «Азаматтық таңдау» деп аталатын орталық саясатты ұстанатын коалицияның жетекшісі ретінде премьер-министрлікті сақтап қалуға ниеттенгенін хабарлады. Сайлау 2013 жылдың 24 ақпанында өтті, нәтижесінде Монтидің орталық саясатты ұстанатын коалициясы дауыстардың 10,5% алып, төртінші орынға табан тіреді. Монти 28 сәуірде Энрико Летта басқаратын коалиция құрылғанға дейін премьер-министр қызметін атқаруын жалғастырды.
Өмір бойы сенатор
2011 жылдың 9 қарашасында Монти Италия президенті Джорджо Наполитаноның «Конституцияның 59-бабының екінші тармағына сәйкес, ғылым мен қоғамда ерекше көзге көрген және ұлттық құрметке лайық» екендігіне байланысты, өмір бойына сенатор болып тағайындалды. Ол 2011 жылдың 30 қарашасынан 2013 жылдың 14 наурызына дейін он алтыншы шақырылыс заң шығарушы органында өнеркәсіп, сауда және туризм комиссиясының мүшесі болды. Монти 2013 жылдың 19 наурызына дейін тәуелсіздердің аралас парламенттік тобының мүшесі болды, содан кейін ол «Азаматтық таңдау» (SC) парламенттік тобына қосылды, бұл партиялық топқа бірінші рет мүше болған өмір бойына тағайындалған сенатор атанды. 2013 жылдың 7 мамырында ол Сыртқы істер және эмиграция комиссиясының мүшесі болды.
Азаматтық таңдаудың президенті
2013 жылдың 4 қаңтарында Монти өзінің сайлау бағдарламасын болашақ үкіметте іске асыру мақсатында азаматтық қоғамның сайлау тізімі ретінде «Азаматтық таңдау» партиясын құрды. «Азаматтық таңдау» Италия үшін Монтимен (CMI) орталықшыл коалициясының бір бөлігі ретінде жарияланды, сондай-ақ «Орталық одағы» (UdC) және «Болашақ және еркіндік» (FLI) партияларымен бірге. 2013 жылғы жалпы сайлауда партия 8,3% дауыс жинап, 37 депутатты (өз тізімі бойынша) және 15 сенаторды (CMI құрамында) сайлады. 2013 жылдың 12 наурызында Монти партияның Уақытша комитетінде «Азаматтық таңдау» партиясының президенті міндетін атқарушы болып тағайындалды және сенатор Андреа Оливероны партияның уақытша саяси үйлестірушісі етіп бекітті. 2013 жылдың 16 мамырында Марио Монти бір ауыздан «Азаматтық таңдау» партиясының президенті болып сайланды. 2013 жылдың 17 қазанында ол отставкаға кетті, ал оның орнына оның орынбасары Альберто Бомбасси президент міндетін атқарушы болып тағайындалды. Монти 12 сенатормен (барлығы 20-дан) келіспеушілігін білдірді, олардың ішінде Марио Мауро, Андреа Оливеро, Габриэль Альбертини, Пьер Фердинандо Казини (UdC басшысы), Мария Паола Мерлони, Луиджи Марино және Лусио Романо болды. Атап айтқанда, Монти Мауроның үкіметке сөзсіз қолдау көрсету саясатын және «Азаматтық таңдауды» «Азаттық халқы» партиясына ашық, ірі оңшыл саяси партияға айналдыруын сынға алды.
Жеке өмір
1970 жылдан бері Монти Эльза Антониолимен (1944 жылы туған), итальяндық Қызыл Крест еріктісімен үйленген. Олардың екі баласы бар: Федерика мен Джованни. Өзінің ұяң мінезімен белгілі Монти, аса қоғамдық адам емес екенін мойындайды. Ол жастық шағын қатаң оқуға арнағанын, ал бос уақытында велосипед тебумен және шетелдік қысқа толқынды радиостанцияларды тыңдап әлем жаңалықтарымен қатар болуға тырысқанын айтты.