Кіріспе

Франко Модильяни (18 маусым 1918 – 25 қыркүйек 2003) – итальян-американдық экономист және 1985 жылғы Экономика саласындағы Нобельдік естелік сыйлығының иегері. Ол Иллинойс университетінде, Карнеги-Меллон университетінде және MIT Слоан басқару мектебінде профессор қызметін атқарды.

Ерте өмір және білім

Модильяни 1918 жылғы 18 маусымда Римде еврей отбасында дүниеге келді. Әкесі педиатр, ал анасы ерікті әлеуметтік жұмыскер болған. Ол он жеті жасында университетке түсіп, Римдегі Сапиенца университетінің құқық факультетіне оқуға қабылданды. Сапиенцадағы екінші курсында мемлекеттік ресми студенттік ұйым демеушілік еткен экономика бойынша жалпыұлттық байқауға ұсынған жұмысы бірінші орынды жеңіп алды және Модильяни Бенито Муссолинидің қолынан сыйлық алды. Ол либерализмді сынаған фашистік идеологиялық ағымдарға бейімділігін көрсеткен фашистік «Lo Stato» журналына бірнеше мақала жазды. Фашистік Италиядағы оның ерте жұмыстарының бірі – итальян тілінде жазылған және социалистік экономикадағы өндірісті ұйымдастыру мен басқару туралы мақала. Ол Абба Лернер және Оскар Ланге сияқты бұрынғы нарықтық социалистер ұсынған принциптер бойынша социализмді қорғады. Бірақ Италиядағы нәсілдік заңдар қабылданғаннан кейін бұл ертедегі ынтасы тез суып қалды. 1938 жылы Модильяни Италиядан Парижге, сол кездегі әйелі Серена Калабимен бірге, оның ата-анасына қосылу үшін кетті. Римге қысқа қайтып оралғаннан кейін қаладағы университете дипломдық жұмысын талқылады, 1939 жылғы 22 шілдеде диплом алды және Парижге оралды. Бұл жаңа үрдіс деп есептеледі. 1962 жылы ол MIT профессурасына институт профессоры ретінде қосылды. Ол экономикадағы жинақтау деңгейін түсіндіруге тырысатын өмірлік цикл гипотезасын ұсынды. Бұл гипотеза тұтынушылар өмір бойы тұрақты тұтыну деңгейін сақтауға ұмтылады деген пікірге негізделген (мысалы, жұмыс істейтін жылдары жинап, зейнеткерлікке шыққанда жұмсайды). Экономистер рационалды күтулер гипотезасының бастауы Модильяни мен Эмиль Грунбергтің 1954 жылғы мақаласында деп санайды. Карнеги Меллон университетінің профессоры болған кезінде ол 1958 жылы Мертон Миллермен бірлесіп корпоративтік қаржыға қатысты Модильяни-Миллер теоремасын жасады. Теоремаға сәйкес, белгілі бір шарттарда фирманың құнына оның өзіндік капиталмен (акция сату арқылы) немесе қарызбен (ақша қарыздау арқылы) қаржыландырылуының ешқандай әсері жоқ, яғни жеке фирмалар үшін қарыз бен өзіндік капитал арақатынасы маңызды емес. Ол 1963 жылы Альберт Андомен бірлесіп Милтон Фридман мен Дэвид И. Мейзельманның мақаласына жазған жұмысы экономистер арасында «монетарлық/фискалдық саясат жөніндегі пікірталас» деп аталатын пікірталасты бастады, ол алпыстан астам жылға созылды. 1975 жылы Модильяни бұрынғы студенті Лукас Пападемостың бірлескен авторы болған мақаласында «NIRU» тұжырымдамасын енгізді, яғни инфляцияны тудырмайтын жұмыссыздық деңгейі, бұл «жұмыссыздықтың табиғи деңгейі» тұжырымдамасына қарағанда жақсарту болып саналады. Бұл терминдер инфляцияның өсуіне әкелетін жұмыссыздық деңгейін білдіреді. 1997 жылы Модильяни мен оның немересі Лия Модильяни қазір «Модильяни тәуекелге түзетілген өнімділік» деп аталатын инвестициялық портфельдің тәуекелге түзетілген кірістілігін өлшеу әдісін жасады, бұл Шарп коэффициентінен алынған, портфельдің тәуекеліне қатысты, мысалы, «нарық» тәуекеліне түзетілген.

Тағайындаулар мен марапаттар

1985 жылдың қазан айында Модильяни "жинақ пен қаржы нарықтарын зерттеудегі жаңалықтары үшін" экономика саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды. 1985 жылы Модильяни МТИ-нің Джеймс Р. Киллиан факультетінің жетістіктеріне арналған сыйлығын алды. 1997 жылы ол Неаполь Федерико II университетінен менеджмент инженериясы саласында құрметті доктор дәрежесін алды. Өмірінің соңында Модильяни "Бейбітшілік және қауіпсіздік үшін экономистер" ұйымының мүшесі болды, бұл ұйым бұрын "Қаруды төмендетуді қолдайтын экономистер" деп аталған және ол "әсерлі кеңесші" саналды: 1960 жылдардың соңында Федералды резервпен жасалған келісім бойынша ол "МТИ Пенсильвания әлеуметтік ғылымдар зерттеу кеңесі" моделін жасады, бұл құрал "көптеген жылдар бойы Вашингтондағы ақша-кредит саясатын бағыттады".

Сын

Модильянидің фискалдық саясат жөніндегі жұмысы посткейнсиандық экономиканың жақтастарынан сынға ұшырады, олар оның көзқарастарының «кейнсиандық» екенін жоққа шығарды, сондай-ақ NAIRU тұжырымдамасына қосқан үлесі мен фискалдық тапшылықтарға қатысты оның жалпы ұстанымын атап өтті. Модильяни-Миллер теоремасы бойынша, жабық экономика үшін мемлекеттік қарыз алу – бұл тек кейінге шегерілген салық салу, себебі мемлекеттік шығындарды тек «ақша басып шығару», салық салу немесе қарыз алу арқылы қаржыландыруға болады. Сондықтан мемлекеттік шығындарды ақшалай қаржыландыру, сәйкесінше, кейіннен «инфляциялық салық» деп аталатын салық салуға әкеледі, ол номиналды табысқа тікелей салық салумен бірдей әсер етеді. Дегенмен, олар оның жұмыссыздық мәселесіндегі қарсы пікірін мойындады, онда Модильяни 20-шы ғасырдың соңында Еуропадағы жұмыссыздықтың себебі үнемдеу саясатының нәтижесінде туындаған сұраныстың жетіспеушілігі екендігі туралы гетеродоксалды экономистермен ерте келісті.

Жеке өмір

1939 жылы Парижде болғанда Модильяни Серенна Калабиге үйленді. Олардың Андре мен Серджио Модильяни есімді екі баласы болды. Модильяни 2003 жылы Массачусетс штатының Кембридж қаласында, MIT-де жұмыс істеп, өмірінің соңғы айларына дейін оқытумен айналысып жатқанда қайтыс болды. Ол 85 жаста еді. Серенна Модильяни Калаби прогрессивті саясатқа белсенді қатысып, әсіресе Әйелдер сайлаушылар лигасымен тығыз байланыста болды, сондай-ақ халықтың қатысу демократиясына берілгендігімен көзге түсті. Ол 2008 жылы қайтыс болды.