Кіріспе

Жүйесіз шамамен есептеу – бұл кез келген қолжетімді қағазға, мысалы, конвертке немесе салфеткаға асығыс жазылған шамамен есептеу. Бұл болжамнан артық, бірақ нақты есептеуден немесе математикалық дәлелдеуден кем. Мұндай есептеулердің ерекшелігі – қарапайым шарттарды қолдану. АҚШ-та осыған ұқсас тіркес "салфетканың артында" деп аталады, ол бизнес ортасында бизнес немесе өнім туралы жылдам, шамамен идеяны жасау үшін қолданылады. Британ тілінде осыған ұқсас идиома "сигарет қорабының артында" деп аударылады.

Тарих

Табиғи ғылымдарда шағын есептеулер физик Энрико Фермимен жиі байланысты, ол күрделі ғылыми теңдеулерді қарапайым есептеулерді қолдана отырып, шама тәртібіне жуықтаудың жолдарын атап көрсетуімен танымал болды. Ол "Ферми сұрақтары" немесе "шағын есептеулер" деп аталатын үлгілік есептеулер сериясын жасады, олар Ферми мәселелерін шешу үшін қолданылды. Ферми басқаларды қыңырқалтатын мәселелерге жылдам және дәл жауап беруімен белгілі болды. Ең әйгілі жағдай 1945 жылғы 16 шілдеде Нью-Мексикода атом бомбасын сынақтан өткізу кезінде болды. Жарылыс толқыны оған жеткенде Ферми қағаз қиындыларын тастады. Олардың ұшып кеткен қашықтығын өлшеу арқылы ол бұрын есептелген кестемен салыстырып, бомбаның энергиясын бағалай алды. Ол 10 килотонна TNT есептеді, өлшенген нәтиже 18,6 болды. Мүмкін, мұндай есептеудің ең ықпалды мысалы Роберт Уотсон Уатттың берген мәселесін қарастыруды сұрағаннан кейін Арнольд Уилкинс бірнеше сағат ішінде жасады. Уатт немістер радио негізінде өлім сәулесін ойлап тапқандарын естіген, бірақ Уилкинстің бір беттік есептеулері мұндай нәрсеге мүмкін емес екенін көрсетті. Уатт радио қандай рөл атқаратынын сұрағанда, Уилкинс оның қашықтықтан анықтау үшін пайдалы болуы мүмкін деп жауап берді, бұл ұсыныс радар және "Шынжырлы үй" жүйесінің жылдам дамуына әкелді. Тағы бір мысал - Виктор Вайскопфтың "Элементарлық тұрғыдан қазіргі заманғы физика" атты кітапшасы. Бұл жазбаларда Вайскопф сутек атомының, жұлдыздың және таудың мөлшерін элементарлық физиканы қолдана отырып, шағын есептеулер арқылы есептеді.

Мысалдар

Берклидегі Калифорния университеті үшін лазердің 50 жылдығына арналған видео сұхбатында Нобель сыйлығының лауреаты Чарльз Таунс саябақта отырып, қалтасынан конвертті қалай шығарып, лазерлерді алғашқы түсіну кезінде есептеулерді қалай жазғанын айтты. 1966 жылы NFL комиссары Пит Розельмен түскі ас ішкенде Tiffany & Co. вице-президенті Оскар Риднер коктейль салфеткасына жыл сайын Супер Боул жеңімпазына табыс етілетін Винс Ломбарди кубогының эскизін жасады. Интернеттің маңызды протоколы – Border Gateway Protocol 1989 жылы инженерлер "үш кетчуппен дағылған салфетканың" артына сызып, қазірге дейін үш салфетка протоколы деп аталады. World Wide Web үшін басым таңбалық кодтама UTF 8 Кен Томпсон мен Роб Пайк плацематқа арнап жасаған. Бейли көпірі – портативті, фабрикада дайын түрде жасалған, фермалы көпірдің бір түрі және британдық, канадалық және американдық әскери инженерлік бөлімдері тарапынан кеңінен қолданылды. Дональд Бейли көпірдің бастапқы дизайнын конверттің артына салған. Салықты азайту мен мемлекеттік кіріс арасындағы байланысты көрсететіні айтылатын Лаффер қисығын Артур Лаффер 1974 жылы президент Джеральд Фордтың көмекшісіне федералды үкіметтің салықты неге азайту керектігін түсіндіру үшін бар салфеткасына салды. "Сатурн I" ғарыш кемесінің S IV 2-ші сатысын "Аполлон" бағдарламасы аясында Калифорниядан Флоридаға тасымалдау қажеттігін естіген соң, Джек Конрой "Жүкті Гуппи" деп аталған үлкен жүк көтергіш ұшақтың эскизін жасады. Видеотостер Топекадағы пицца мекемесінің үстел төсеніштерінде жобаланды.