Кіріспе

1998 жылы АҚШ Теңіз жаяу әскері корпусының ұшағы мен Италиядағы канат жолының арасында болған оқиға, 1976 жылғы апат.

Кавалезедегі канат жолының апаты, сондай-ақ Сермис трагедиясы деп те аталады, 1998 жылдың 3 ақпанында Италияның Кавалезе қаласының жанында, Трентодан шамамен 40 шақырым солтүстік-шығысқа қарай орналасқан Доломит тауларында болды. АҚШ Теңіз жаяу әскері корпусына қарасты EA-6B Prowler ұшағы ережелерді бұзып, тым төмен ұшып, әуе көлігінің кабельін ұстап тұрған кабельді кесіп тастағанда жиырма адам қаза тапты. Ұшқыш, капитан Ричард Эшби және оның навигаторы, капитан Джозеф Швейцер АҚШ-та сотталып, кінәлі деп табылмай, адам өлтіру және салдарынан адам өлтіру айыптарынан ақталды. Кейіннен олар әділетке кедергі келтіргені және офицерлік беделіне сай келмейтін мінез-құлық танытқаны үшін кінәлі деп танылды, себебі олар ұшақтан түсірілген бейнетаспаны жойды және Теңіз жаяу әскерінен шығарылды.

Апат туралы мәліметтер

1998 жылғы 3 ақпанда EA 6B Prowler, BuNo (бюро нөмірі) 163045, "CY 02", шақыру белгісі Easy 01, АҚШ Теңіз корпусының Теңіз тактикалық электрондық соғыс эскадрильясының (VMAQ 2) электрондық соғыс ұшағы, төмен биіктіктегі оқу миссиясын орындап жатқанда, жергілікті уақыт бойынша сағат 15:13-те Кавалезеден әуе жолын қолдап тұрған кабельдерге соқты. Ұшақ сағатына 870 километр жылдамдықпен (540 миль/сағ, 470 түйін) таулар арасындағы тар аңғармен ұшып бара жатқан. Шамамен сол жерге жеткенде, ұшақтың оң қанаты төменнен кабельдерге тиді. Кабель үзіліп, Кермис канатына жиырма адаммен бірге 260 футтан (79 метр) құлап, ешкім тірі қалмады. Ұшақтың қанаттары мен құйрығына зақым келгенімен, ол Авиано әуе базасына орала алды.

Реакциялар

АҚШ президенті Билл Клинтон ресми кешірім сұрап, ақшалай өтемақы төлеуге уәде берді. Сол кездегі АҚШ-тың Италиядағы елшісі Томас М. Фоглиетта апат орнына барып, тізе бүгіп дұға етіп, АҚШ атынан кешірім сұрады. Италияда оқиға "Strage del Cermis" деп аталды, төмен қабаттағы ұшуға қатысты сын-ескертулер көп болды, және кейбір саясаткерлер ережелерді қайта қарауды немесе мұндай жаттығуларды толығымен тоқтатуды талап етті, бірақ төмен қабаттағы ұшу бұрыннан заңсыз еді. Апат болған күні ұшақта тіркелген видеожазба болды. Бұл видеожазбаның болуы және жойылғаны туралы мәлімет әскери тергеушілерге 1998 жылдың тамызында ғана белгілі болды; экипаждың қалған екі мүшесі, капитан Чандлер П. Сигрейвс және Уильям Л. Рэйни куәгерлік иммунитетін алды және "барлық нәрсе туралы шындықты" айтуға келісті. 1999 жылдың мамырында Эшби мен Швайцер кінәлі деп танылды; екеуі де қызметтен босатылды, ал Эшби алты айға бас бостандығынан айырылды. Жақсы мінез-құлқы үшін төрт жарым айдан кейін босатылды. Швайцер айыпты мойындау туралы келісім жасады, ол әскери қазылар алқасы үкімді қарастырғаннан кейін толыққанды жарияланды. Оның келісімі түрмеге қамалудан сақтады, бірақ жұмыстан босатуға кедергі жасамады. Апелляциялық шағымда Эшби мен Швайцер сот процесін қайта қарауды және кешірім сұрауды талап етті, олардың жұмыстан босатылуына наразылық білдірді, осылайша әскери жәрдемақы алуға құқылы болуға тырысты. Олар алғашқы сотта прокуратура мен қорғау тарапының құдайсыздандыру және салғырттықтан адам өліміне қатысты айыптамаларды жасырын түрде түсіріп тастауға келіскенін, бірақ Италиядан түскен талаптарды қанағаттандыру үшін әділетке кедергі келтіру айыптамасын қалдыруға келіскенін мәлімдеді. Швайцердің апелляциялық шағымы 2007 жылдың қарашасында қабылданбады. 2009 жылдың тамызында Қарулы Күштердің Апелляциялық Сотының шешімдері жарияланды.

АҚШ ресми есебі

1998 жылғы 10 наурызда генерал-лейтенант Питер Пейс қол қойған ресми тергеу есебінде АҚШ Теңіз әскері корпусы итальяндық офицерлердің қорытындыларымен келісті. Тергеуді генерал Майкл ДеЛонг, итальяндық полковниктер Орфео Дуригон және Фермо Миссарино бірлесіп жүргізді. Италияның «La Stampa» газеті АҚШ мұрағатынан құжатты заңды түрде алып, 2011 жылғы 13 шілдеде жариялағанға дейін бұл құжат құпия сақталды. Теңіз әскерінің ұшқыштар тобы тым төмен және тым жылдам ұшқан, өзін және басқаларды қауіпке тікелей ұшыратқан. Тергеу тобы ұшқыштар мен командирлерге тәртіптік шаралар қолдануды, АҚШ-тың оқиғаға толық жауапкершілікті мойындауын және құрбандардың туыстарына материалдық өтемақы төленуі керек екенін ұсынды. Комиссия эскадрильяның 1997 жылғы 27 тамызда Италия үкіметі Трентино-Альто-Адидже аймағында 2000 футтан (610 м) төмен ұшуға тыйым салатын жаңа директивалар жариялағанға дейін Авианода дислокацияланғанын анықтады. Барлық ұшқыштарға директиваның көшірмесі таратылды. Кейіннен EA-6B ұшағының кабинасынан, канат жолының карталарымен бірге ашылмаған директиваның көшірмесі табылды. Швайцер 2012 жылы Авиано әуе базасына оралғаннан кейін, өзіне қарсы айғақтарды қамтитын таспаны өртегенін мойындады.

Өтемақы

1999 жылдың ақпанына дейін итальян үкіметі әрбір құрбанның отбасына жедел көмек ретінде ақшалай төлем жасады. 1999 жылдың мамырында АҚШ Конгресі құрбандарға 40 миллион долларлық өтемақы төлеуді көздеген заң жобасын қабылдамады. 1999 жылдың желтоқсанында Италия Парламенті құрбандардың отбасыларына ақшалай өтемақы төлеу жоспарын бекітті (әр құрбанға 1,9 миллион доллар). НАТО шарттары АҚШ үкіметін осы өтемақының 75 пайызын төлеуге міндеттеді, және ол осы міндеттемесін орындады.