Кіріспе

Америкалық әнші (1965–1993)

Өмір және мансап

Миа Запата Луисвилл қаласында, Кентукки штатында өскен және Presentation Academy орта мектебінде оқыған. Запата тоғыз жасында гитара мен фортепианода ойнауды үйренді және панк-рок, сондай-ақ джаз, блюз және R&B әншілері – Бесси Смит, Билли Холидей, Джимми Рид, Рэй Чарльз, Хэнк Уильямс және Сэм Кук сияқтылардың ықпалына түсті. 1984 жылы Запата Огайо штатының Йеллоу-Спрингс қаласындағы Антиохия колледжінде гуманитарлық ғылымдар студенті ретінде оқуға түсті. 1986 жылдың қыркүйегінде ол үш досымен бірге The Gits панк-рок тобын құрды. 1989 жылы топ Сиэтлге (Вашингтон) көшіп келді. Запатаның музыкасы көбінесе материалдық жайлылықты қабылдамауға алып келді, бірақ мәртебесіне қарамастан, Валери Агню Мианы "ден қойғандардың барлығынан бірден құрмет пен қызығушылықты тудыратын" деп сипаттады. Запата өзінің қоғамымен тығыз байланыста болды. Питер Шихи еске алады: "Мия бірнеше әлеуметтік топтардың орталық тұлғасы болды; ол өзге жағдайда ешқашан кездеспейтін әртүрлі адамдарды бірге тартатын тартымды тұлға еді". Оның жерлеу рәсіміне бара жатқанда, Запатаның әкесі жолын жоғалтқан және көптеген адамдар сары розаларды алып жүргенін еске алады: оның қызметіне кіру билеті. Оның қатқастың ісін қараған судья Шарон Армстронг, Запатаны "өте жандара" және "көзге түсетін дарынға ие" әйел ретінде атап өтті; ол "Запатаның көптеген адамдармен қаншалықты жақын байланыста болғанына таң қалды". Топ АҚШ және Еуропа бойынша кең ауқымды гастрольдерді, сондай-ақ бірқатар жергілікті концерттерді жоспарлаған еді және түрлі жазба компанияларымен келіссөздер жүргізіп жатқан. Топ екінші альбомын – "Enter: The Conquering Chicken" шығаруға үлкермей, Запата қаза тапты. Оның қазасынан кейін топ музыка жасауды жалғастырды және "Seaweed" және "Precious Blood" синглдары арқылы екінші альбомында сәттілікке жетті.

Қылмыс және тергеу

1993 жылғы 7 шілдеде таңғы сағат 2 шамасында Сапата Сиэтл қаласының Капитолий төбесіндегі «Комет» тавернасынан шықты. Сапатаның денесі Сиэтлдің Орталық ауданында, 24-ші көше және Оңтүстік Вашингтон көшесінің қиылысынан таңғы сағат 3:30-да табылды. Ол ұрып-сапалап, зорлап, мойнынан қысып өлтірген. Ол шабуылшымен сағат 2:15-тен кейін кездескен болуы мүмкін. Денесін тапқанда оның өзімен куәлігі болмағандықтан, бастапқыда кім екені анықталмады. «Соттық істер» телешоуының бір эпизодында, дәрігер-сарапшы, «Gits» тобының жанкүйері және олардың концерттеріне қатысқан адам, оны танығандығы айтылды. Дәрігер-сарапшының сөзінше, егер оны мойнынан қысып өлтірмегенде, сапалағаннан алған ішкі жарақатынан қайтыс болар еді. Сот құжаттарына сәйкес, жасалған сараптамада Сапатаның қарнына күшті соққы түскендігі және бауырының жараланғандығы анықталды. Сапата өз туған қаласы Луисвиллдегі Кев Хилл зиратына жерленген. Сиэтл музыкалық қауымдастығы, оның ішінде «Nirvana», «Pearl Jam» және «Soundgarden» сияқты танымал топтары үш жылға жеке тергеуші жалдау үшін 70 000 доллар жинады. Қаржы қаражаты біткенімен, істе маңызды прогресс болмады, бірақ тергеуші Ли Хирон өз уақытында тергеуді жалғастырды. 1998 жылы, бес жылдық тергеуден кейін, Сиэтл полициясының детективі Дейл Таллман: «Қылмыс жасалғаннан кейін болғаннан гөрі, істі шешуге біз қазірге ешқандай жақынбыз» деді. ДНК-ға негізделген дәлелдер бойынша, Сапатаның өліміне қатысы бар деген айыппен күдікті ұсталды. Сапатаның денесіндегі тістеу іздерінен алынған сілекейден ДНК профилі алынып, толыққанды алу үшін STR технологиясы дамығанша суық сақтауға алынды. Мезкиа 2021 жылғы 21 қаңтарда Вашингтон ауруханасында 66 жасында қайтыс болды.

Салдары

Сапатаның қазасынан кейін достары «Үй тірі» деп аталатын өзін-өзі қорғау тобын құрды. «Үй тірі» көптеген топтардың қатысуымен қайырымдылық концерттерін ұйымдастырды және Nirvana, Pearl Jam, Soundgarden, Heart және Америка Құрама Штаттарының президенттері сияқты топтардың қатысуымен альбомдар шығарды. «Үй тірі» тобының оқытушылары ашуды басқарудан бастап, бұрышқы газды қолдануға дейін, сондай-ақ жекпе-жек өнеріне дейін түрлі курстар ұсынды. 2005 жылы Сапатаның өмірі, Gits тобы және Сиэтл музыкасы туралы «The Gits Movie» атты деректі фильм түсірілді. Фильмнің тұңғыш көрсетілімі сол жылдың мамыр айында Сиэтл халықаралық кинофестивалінде өтті. Екі жылдан кейін, 2007 жылы SXSW (South By Southwest) кинофестивалінде фильмнің тағы бір нұсқасы пайда болды. Фильмнің соңғы нұсқасы 2008 жылдың 7 шілдесінде, Сапатаның қайтыс болуының 15 жылдығында Солтүстік Американың 20-дан астам қаласындағы кинотеатрларда көрсетілді. Келесі күні фильм DVD форматында, сонымен қатар Liberation Entertainment компаниясынан шыққан Gits тобының үздік әндерінен құралған CD бірге жарық көрді. 7 Year Bitch панк-тобының «¡Viva Zapata!» әні 1994 жылдың маусым айында Сиэтлдегі C/Z Records лейблында Сапатаға арналған құрмет ретінде шығарылды. Альбомдағы кейбір әндер Сапатаның өліміне тікелей қатысты мәселелерді көтеріп, оны талқылайды. Оның қайтысынан кейін Джетт пен Кэтлин Ханна «Go Home» әнін жазды, ол кейіннен 1994 жылы Джетттің «Pure and Simple» альбомында жарық көрді. Кейін «Go Home» әніне клип түсірілді, онда әйелді қуғындап, шабуылдайтын, бірақ соңынан өзін қорғай алатын жағдай бейнеленген. 2013 жылдың ақпан айында Сиэтлдегі ACT театрында Сапата мен басқа да Сиэтлдегі әйел музыканттардың өмірінен шабыттанған «These Streets» атты пьесаның тұсаукесері өтті. Сапатаның өлімі Сиэтл қауымдастығында жеңіліс және үрей сезімін тудырды. «Сиэтл Таймс» газеті бұл оқиғаны «Сиэтл сахнасының өзінің жеңілместігіне сенімінен айырылған сәт» деп сипаттады. Кристен Сторм Сапатаның өлімін шындықтың тексеруі ретінде еске алады: «[Олардың бәрі] өте мықты адамдар еді және әйелдер тобы ретінде [олардың] бәрі өте күшті, ашық, тікелей айта алатын, пікірлері бар әйелдер еді. Біздің ойымызша, «Біз ешқандай да құрбан емеспіз және құрбан болмайтын әйелдерге мұндай жағдай болмайды» деген түсінік болды, және менің ойымша [Сапатаның өлімі] бұл аңызды біз үшін қиратты, [және] мұндай оқиғалар кез келген әйелге орын беруі мүмкін екенін көрсетті». Сапата көбінесе феминистік қозғалыстың символы, шейіт және періште ретінде бейнеленеді. Дрезднер: «[Миа] қасиетті деп жарияланды, және бұл өте ерекше болды, ол феминизмнің және оның өмірінде тікелей қатысы жоқ көптеген нәрселердің символына айналды». Өзінің диссертациясын Сапата туралы жазған Маргарет О'Нил Жируард, ол әйел суретшілердің өнерінің артындағы себептерге байланысты жіктелетініне сенеді. Мориарти: «[Миа] өзінің лирикасында саяси емес, жеке адамдармен байланыс құруды қалады» деп жазды. Бұл қауымдастық оның Солтүстік-Батыстағы «харизматикалық әйел музыкант» ретінде болуымен байланысты болуы мүмкін, ол riot grrrl қозғалысының пайда болуы кезінде өнер көрсетті.

Танымал мәдениетте

Запатаның қанымен өлтірілуі "Соттық файлдар" телесериалының "Музыканың өлімі күні" атты эпизодында көрсетілді.