Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық әдеби қалжыңшы (1723–1765) британдық сиқыршы
British literary forger (1723–1765)
the British magician
Чарльз Джулиус Бертрам (1723–1765) – Данияда тұрған ағылшын эмигранты. Ол «Британияның сипаттамасы» (De Situ Britanniae) атты 18 ғасырғы әдеби қалжыңды «жариялады» – және, болжам бойынша, өзі жазды. Бұл еңбек орта ғасырлық тарихқа қатысты еңбек ретінде танылды және бір ғасырдан астам уақыт бойы анықталмады. Осы кезеңде ол Рим Британиясы мен қазіргі Шотландия тарихын қайта құруға зор ықпал етті, тіпті Гиббонның «Рим империясының құлдырауы және жоғалуы» еңбегінде пайда болды және Уильям Ройдың алғашқы топографиялық карталарын жасауға бағыт берді. Бертрам 24 жасында қолжазбаны «табып» алды және өмірінің қалған бөлігін сәтті ғалым және жазушы ретінде өткізді. Ғалымдар «Сипаттаманың» әртүрлі аспектілерін талқылады, бірақ 1846 жылға дейін ол нағыз жалған екені анықталмады.
Charles Julius Bertram (1723–1765) was an English expatriate in Denmark who "discovered"—and presumably wrote—The Description of Britain (De Situ Britanniae), an 18th century literary forgery purporting to be a mediaeval work on history that remained undetected for over a century. In that time, it was highly influential for the reconstruction of the history of Roman Britain and contemporary Scotland, to the extent of appearing in Gibbon's Decline and Fall of the Roman Empire and being used to direct William Roy's initial Ordnance Survey maps. Bertram "discovered" the manuscript around the age of 24 and spent the rest of his life a successful academic and author. Scholars contested various aspects of the Description, but it was not recognized as an unquestionable forgery until 1846.
Ерте өмір
Чарльз Бертрам 1723 жылы Лондонда дүниеге келген. Ол ағылшын жібек бояушысының ұлы болды, ол 1743 жылы Данияның тәж мұрагері Фредерикке үйленгеннен кейін, Джордж II-нің қызы Луиза ханшайымының сүйемелдемесімен Копенгагенге көшіп барған деп есептеледі. (Үш жылдан кейін ханзада Фредерик V патша болды.) Басқа дереккөздер әкесінің 1738 жылы көшіп келгенін көрсетеді. Әкесі 1744 жылы шұлықшы болып орналасты, ал Чарльз Луиза мен оның сүйемелдемесінің даниялықтардан жылы қабылдауынан пайда көрген сияқты. 1747 жылдың 5 шілдесінде Чарльз Копенгаген университетінің консорциумына тарих, ежелгіліктер, философия және математиканы оқуға қабылдау туралы өтініш білдірді. Бұл өтініш қабылданған сияқты, бірақ студенттер әдетте Дания шіркеуіне мүше болуы керек еді, ал Бертрам англикан дінінде қалды. Ол Ханс Грамның досы және шәкірті болды, ол патшалық кітапханашы және патшалық кеңесінің мүшесі еді. 1748 жылдың 23 наурызында Бертрам корольге ағылшын тілінен қоғамдық лекциялар оқуға рұқсат беру туралы өтініш жасады және Копенгагендегі Корольдік теңіз академиясында ағылшын тілінің оқытушысы болды. (Кейбір деректерде ол профессор деп аталған, оқытушы емес; егер олай болса, бұл мәртебе бірнеше жылдан кейін берілген болар, өйткені ол 1747 жылы жаңа студент болған.) Оның 1749 жылғы «Ағылшын тілінің көркемдігі мен стилі туралы эссесі» Данияда ағылшын тілінде баспаның бастауы деп есептеледі. 1752 жылы оның бір бауыры теңізде қаза болды, ал ол кейін Катрин Мари Голдқа үйленді.
Charles Bertram was born in London in 1723. He was the son of an English silk dyer who was usually accounted to have emigrated to Copenhagen, Denmark, among the retinue of Princess Louisa, a daughter of George II, upon her marriage to Crown Prince Frederick of Denmark in 1743. (The prince became King Frederick V three years later.) Other sources suggest the father immigrated earlier, in 1738. The father established himself as a hosier in 1744, and Charles seems to have benefited from the warm reception that Louisa and her retinue received from the Danes. On 5 July 1747, Charles petitioned the University of Copenhagen's Consortium for admission to study history, antiquities, philosophy, and mathematics. This seems to have been granted, although students were generally required to adhere to the Danish Church and Bertram remained Anglican. He became a friend and protégé of Hans Gram, the royal librarian and a member of the privy council. On 23 March 1748, Bertram petitioned the king to be permitted to give public lectures on the English language and became a teacher of English in the Royal Marine Academy in Copenhagen. (Some accounts name him as a professor, rather than a tutor; if so, that status would have been granted some years later, as he was a new undergraduate in 1747.) His 1749 chrestomathy An Essay on the Excellency and Style of the English Tongue has been called the initiation of English language printing in Denmark. A brother apparently died at sea in 1752, and at some point he married Cathrine Marie Gold.
Британияның сипаттамасы
1746 жылы Бертрам Грамның ұсынысымен ағылшын антиквары Уильям Стуклиге хат жазды. Ол оны жіберуге тартынды, ал Стукли оны 1747 жылдың 11 маусымына дейін алмады. Ол оны "әдеттегідей, шетелдіктерге тән мақтауларға толы" деп тапты, ал оның жауабы Бертрамның пайдасына Грамнан "ұзақ және күрделі латын хатын" әкелді. Грам ағылшын университеттерінде жақсы танымал және құрметті болды. Бірнеше хат алмасып болған соң, Бертрам "досының қолындағы Ричард Вестминстердің қолжазбасы, Рим Британиясының тарихы және аймақтың ежелгі картасы туралы" айтты. Соңында ол "жастық шағында асыра шашқындаған" басқа бір ағылшынның "ағылшын кітапханасынан үлкен қолжазбадан ұрлап алғанын мойындады", және оны құпия сақтауға уәде бергені үшін Бертрамға пайдалануға рұқсат берді. Стукли зейнетке шығуды ойлап жүрген, бірақ Лондонда жаңа қызметке орналасып, Грамның қайтыс болғанын естіген соң, хат алмасуды жаңартты және Бертрам жасаған қолжазбаның "көшірмесін" алды. Коттон кітапханасының сақтаушысы Дэвид Кэсли оны "шамамен 400 жылдық" деп сипаттады. Стукли содан бері Бертрамды сенімді адам деп есептеді. Ол "Мүмкін болса, Бертрам мырзадан қолжазбаны алуға тырысыңыз, өйткені бұл біздің білімімізде мақтан тұта алатын ең үлкен қазына" деді. Бертрам Британ мұражайына түпнұсқа қолжазбаны сатып алудан бас тартты, бірақ Стукли мәтіннің көшірмелерін бір-бір хаттар арқылы алды және 1750 жылдың басында картаның нұсқасын иеленді. Посте осы томның сол кездегі қолжазба каталогтарында тіркелмегенін, бірақ 1732 жылы Коттон кітапханасының өртенуі кезінде ұрланған болуы мүмкін екенін атап өтті. 15 ғасырдың ортасында Вестминстер аббаттығында Ричард есімді монах болған, және Бертрам осы күнді Стуклиге ұсынды. Стукли оның орнына Бертрамның "Вестминстерлік Ричардын" 14 ғасырдың соңында Вестминстерде тұрған және басқа тарихты жинақтағаны белгілі Сиренчестерлік Ричардпен теңестіруді жөн көрді. Стукли мәтін мен картаны Корольдік қоғамның Арундел кітапханасында қолжетімді етті. Стукли бұл мәтінді жылдар бойы зерттеді, 1756 жылы Антикварлар қоғамының алдында жұмысты және оның маршруттарын талдады, ал 1757 жылы маршруттарын жариялады. Ол мәтінде "бұрын білмейтін жүзден астам қала, жол, адам және т.б. атаулар" бар екеніне қуанды және оны "өз пәнін толық меңгерген адам жазғандай, өте ақылды, түсінікті және қысқа" деп тапты. Оның маршруттар туралы есебінде Бертрамның картасын солтүстікке бағыттап, жаңа гравюра жасалды. 1757 жылы Стуклидің өтініші бойынша Бертрам толық мәтінді Гилдастың "Британияның құлауы" және дәстүрлі түрде Неннийге жатқызылатын "Британия тарихы" еңбегімен бірге жариялады. Бертрамның алғы сөзінде бұл еңбекте "қазіргі кезде басқа жерден табу мүмкін емес, жақсырақ дәуірден қалған көптеген фрагменттер бар" делінген. Алғы сөз сондай-ақ, "Доктор Стукли оны құрып кетуден құтқаруға лайық қазына деп есептегендіктен" Бертрам оны "оған деген құрметтің белгісі ретінде" басып шығарғанын көрсетеді. Осы томдағы карта бұрынғы нұсқасы болды, ал Стукли кейіннен оны 1776 жылы қайтыс болғаннан кейін жарық көрген өзінің Itinerarium Curiosum еңбегі үшін пайдаланды. Бұл еңбек сынға алынып зерттелді, және Псевдо Ричардтың мәтінінің әртүрлі аспектілері, соның ішінде Шотландияның төмендігіндегі Веспасиана провинциясы да қабылданбады. Гиббон Псевдо Ричардты "әлсіз дәлел" деп санады, ал Пинкертон екеуінің арасындағы айырмашылықтар болған жағдайда "Птолемей дұрыс, ал Ричард қате болуы керек" деп қысқаша айтты. Дегенмен, нақты қолжазба ешкімге көрсетілмегеніне қарамастан, мәтіннің заңдылығы ондаған жылдар бойы күмән тудырмады. Керісінше, Бертрам әрқашан нақты құжаттың неге қолжетімді бола алмайтынына сенімді себептер келтіріп, әрбір жаңа ақпарат сұранысын қанағаттандыру үшін көшірмелер ұсынды.
In 1746, Bertram composed a letter to the English antiquarian William Stukeley on Gram's recommendation. He hesitated sending it and Stukeley did not receive it until 11 June 1747. He found it "full of compliments, as usual with foreigners", and his reply brought a "prolix and elaborate Latin epistle" from Gram in Bertram's favour. Gram was widely known and respected in English universities. After a few further letters, Bertram mentioned "a manuscript in a friend's hands of Richard of Westminster, a history of Roman Brittain and an antient map of the island annex'd." He eventually "confessed" that another Englishman, "wild in his youth, had stolen it out of a larger manuscript in an English Library", permitting its use to Bertram upon his promise of secrecy. Stukeley was considering retirement but, receiving a new position in London and hearing of Gram's death, he renewed the correspondence and received a "copy" of its script made by Bertram. David Casley, the keeper of the Cotton Library, "immediately" described it as around 400 years old. Stukeley thereafter always treated Bertram as reliable. He "press'd Mr Bertram to get the manuscript into his hands, if possible as the greatest treasure we now can boast of in this kind of learning." Bertram refused his attempts to purchase the original manuscript for the British Museum, but Stukeley had received copies of the text piecemeal over a series of letters and had a version of the map by early 1750. Poste notes that the volume appeared in no manuscript catalogues of the era but offered that it could have been stolen at the time of the Cotton Library's fire in 1732. There had been a monk named Richard at Westminster Abbey in the mid 15th century and Bertram suggested this date to Stukeley. Stukeley preferred instead to identify Bertram's "Richard of Westminster" with Richard of Cirencester, who had lived at Westminster in the late 14th century and was known to have compiled another history. Stukeley made the text and map available at the Arundel Library of the Royal Society. Stukeley examined the text for years before reading his analysis of the work and its itineraries before the Society of Antiquaries in 1756 and publishing its itineraries in 1757. He was excited that the text provided "more than a hundred names of cities, roads, people, and the like: which till now were absolutely unknown to us" and found it written "with great judgment, perspicuity, and conciseness, as by one that was altogether master of his subject". His account of the itineraries included a new engraving, reorienting Bertram's map to place north at the top. Later in 1757, at Stukeley's urging, Bertram published the full text in a volume alongside Gildas's Ruin of Britain and the History of the Britons traditionally ascribed to Nennius. Bertram's preface noted that the work "contains many fragments of a better time, which would now in vain be sought for elsewhere". The preface goes on to note that, "considered by Dr. Stukeley a jewel worthy to be rescued from destruction", Bertram printed it "from respect for him". This volume's map was the earlier one and Stukeley later employed it for his own Itinerarium Curiosum published posthumously in 1776. The work was studied critically and various aspects of Pseudo Richard's text were universally rejected, including his claimed province of Vespasiana in lowland Scotland. Gibbon considered Pseudo Richard to be "feeble evidence" and Pinkerton tersely noted that, where the two differ, "Ptolemy must be right and Richard must be wrong." Nonetheless, the legitimacy of the text itself was unquestioned for decades despite no actual manuscript ever being seen by another person. Instead, Bertram always provided credible reasons why the actual document could not be made available and provided copies to satisfy each new request for information.
Кейінгі өмірі
Стукли 1756 жылы Бертрамға Антикварлар қоғамына қосылуға көмектесті. Бертрамның орнына әскери-теңіз академиясының ағылшын тілі пәнінің оқытушысы ретінде швед Карл Маннеркранц келді. Ол өзінің еңбектерінде қолданған терминологиясы мен дыбысталу жүйесі, түпнұсқалыққа деген талаптарға қарамастан, көбінесе Хойсгаардтің жүйесін қайталайтын сияқты. Бертрам Даниялық биографиялық сөздікте есімдері тізілмеген. Оның "Корольдік ағылшын-дандық грамматикасы" аталымына сай келмеді және барлық кітаптары сияқты, жеке қаражатына басылды; бірақ, сол замандағы осындай еңбектердің арасында "ең толық, ең жоғары мақсатты және ең жақсысы" деп есептелді. Үшінші томның соңында мақалалар мен пікірлер, соның ішінде неміс тіліндегі ағылшын тілі маманы Теодор Арнольдтың мақтауы келтірілген. Бертрам 1765 жылдың 8 қаңтарында Копенгагенде құрметті ғалым ретінде дүниеден өтті.
Stukeley assisted Bertram in joining the Society of Antiquaries in 1756. Bertram was succeeded as the naval academy's English teacher by the Swedish Carl Mannercrantz. The terminology and accent system he employed in his works, despite claims to originality, seem to broadly mimic Høysgaard's and Bertram passed unmentioned by the Danish Biographical Dictionary. His Royal English–Danish Grammar was undeserving of its appellation and was published, like all his books, at his own expense; nonetheless, it has been noted as "far and away the longest, the most ambitious, and the best" such work in its time. The end of its third volume consisted of blurbs and testimonials, including praise from the German Anglicist Theodor Arnold. Bertram died a respected scholar at Copenhagen on 8 January 1765.
Мұра
Жалғанның табысты болуының бір себебі – Бертрамның түпнұсқа мәтінін табудың қиындығы болды, ол Копенгагенде шектеулі таралымда басылған еді. Британдық ғалымдар көбінесе Стуклидің аудармасына сүйенді, ол мәтіннің күмәнді тұстарын жасырды. 1809 жылы Генри Хатчер түпнұсқа мәтіні мен толық аудармасы бар жаңа томды анонимді түрде жариялағанша. Хатчер заманында Лондон мен Копенгагенде оның бір данасын сатып алу мүмкін болмады, ал оның жеке басылымы Уильям Коксқа қарызға алған данасы арқылы жарық көрді. Бертрамның Стуклиге жазған хаттарын Джон Бритон сатып алып, Джозеф Хантер зерттеді. Бертрамның қайтысынан кейін Копенгагенде қолжазбаның табылмай қалуы оның дұрыстығына күмән туғызды. 1827 жылы Джон Ходжсон мәтінді жалған деп толыққанды мойындамады, себебі ол Бертрамның Копенгагендегі қағаздарында жоқ еді, «сырып алудың» палеографиясында қателер болды және жұмыстың өте ерекше латын стиліне ие еді. 1838 жылға қарай күмән соншалықты күшейді, ағылшын тарихи қоғамы «Британияның сипаттамасы» еңбегін маңызды тарихи еңбектер тізіміне қосудан бас тартты. 1846 жылы неміс ғалымы Карл Векс «Сипаттаманың» кем дегенде бір бөлігінің мүлдем жалған екенін нақты дәлелдеді. Ол Тациттің «Агрикола» еңбегінің жаңа басылымымен айналысып, «Сипаттаманы» қарап, 15 ғасырдың соңында венециялық баспагерлер Тациттің басылымдарына енгізген транскрипция қателіктерін қамтитынын анықтады. Оның еңбегін Beale Poste ағылшын тіліне аударды және 1846 жылғы қазан айында Gentleman's Magazine журналында жариялады. Көптеген британдық ғалымдар шындықты қабылдауға асықпады. Жұмыста айтылған кейбір бағыттар кейіннен расталғандай болды және белгілі қателіктерге түсіндірулер жасалды. Алайда, келесі жылдары «Британияның сипаттамасының» жалған екенін көрсететін қосымша дәлелдер пайда болды, нәтижесінде құжатты қорғауға ешқандай күш-жігер жұмсалмады. Бертрам бірнеше рет Камденге дейін белгісіз нұсқаларды және гипотезаларды қабылдаған. «Сипаттаманың» жалған екендігіне соңғы нақтылық 1860 жылдары келді. 1866 және 1867 жылдары жарияланған төрт мақаласында Бернард Болингброк Вудворд жұмысты толығымен жоққа шығарды, ал 1869 жылы Дж. Е. Б. Мэйор бұл сипаттаманы нағыз Рихард Циренчестердің (оның жалғыз сақталған еңбегі) жазған «Тарихи айнамен» мұқият салыстырып, толықтырды, ол Rolls сериясы үшін қарап шығып, өңдеген еді. Кінә ең ауыр Уильям Стуклидің беделіне тиді, бірақ бұл Гиббон, Рой және оны қабылдаған басқа да ғалымдардың да репутациясына нұқсан келтірді.
The success of the forgery was partially due to the difficulty in finding Bertram's original text, which had a limited printing in Copenhagen. British scholars generally relied on Stukeley's translation, which obscured some of the questionable aspects of the text, until a new volume with the original text and a full translation was published anonymously by Henry Hatcher in 1809. By Hatcher's time, it had become impossible to purchase a copy in London or Copenhagen, and his own edition was produced through the loan of William Coxe's copy. Bertram's letters to Stukeley were acquired by John Britton and studied by Joseph Hunter. The inability to find a manuscript in Copenhagen after Bertram's death provoked some questions as to its validity. In 1827, John Hodgson fully rejected the text as spurious on account of its absence from Bertram's papers in Copenhagen, errors in the "extract"’s paleography, and the work's highly unusual Latin style. Enough doubts had arisen by 1838 that the English Historical Society declined to include The Description of Britain in its list of important historical works. In 1846, the German scholar Karl Wex conclusively proved at least some passages of the Description were completely spurious. He had been working on a new edition of Tacitus's Agricola and, consulting the Description, he recognized that it included transcription errors which had been introduced to editions of Tacitus by Venetian printers in the late 15th century. His work was translated into English by Beale Poste and printed by the Gentleman's Magazine in October 1846. Many British scholars were slow to accept the truth. Some of the routes mentioned by the work had seemed to have been subsequently borne out and excuses were made for the known errors. Further evidence of the falsity of The Description of Britain came out in the following years, however, until no serious effort could be made in defence of the document. Bertram had on several occasions adopted variant readings and hypotheses unknown before Camden. The final confirmation that the Description was spurious came in the 1860s. Over four articles in 1866 and 1867, Bernard Bolingbroke Woodward thoroughly debunked the work and, in 1869, J. E. B. Mayor complemented this by thoroughly comparing the Description with the Historial Mirror written by the real Richard of Cirencester (his only surviving work), which he had been reviewing and editing for the Rolls Series. Blame fell hardest on the reputation of William Stukeley, although it also impugned Gibbon, Roy, and other scholars who had accepted it.