Кіріспе

компьютерлік пернетақтаның түймесінің функциясы пернетақтаның әсері Компьютерлік түйме

Caps Lock – компьютерлік пернетақтадағы түйме, ол екі әріпті жазу жүйесіндегі барлық әріптерді үлкен әріптермен шығаруға мүмкіндік береді. Бұл ауыстыру түймесі: әрбір басу алдыңғы әрекетті өзгертеді. Кейбір пернетақталар қосулы немесе өшірілген күйін көрсететін шаммен жабдықталған. Caps Lock-тың нақты қызметі пернетақтаның аппараттық құралына, операциялық жүйеге, драйверге және пернетақтаның орналасуына байланысты. Әдетте, әсер әріптерге ғана қатысты. Екі әріпті жазу жүйесіне жатпайтын жазу жүйелеріндегі (мысалы, араб, еврей, хинди) және әріптер емес белгілер әдеттегідей шығарылады.

Тарих

Caps Lock кілті механикалық теру машиналарынң Shift кілті ретінде пайда болды. Теру машиналарынң алғашқы инновациясы – әрбір теру таяқшасында екінші таңбаны енгізу болды, осы арқылы бірдей кілттерді қолданып, теріле алатын таңбалар санын екі есеге арттыруға мүмкіндік берді. Екінші таңба әр таяқшаның бетінде бірінші таңбаның үстінде орналастырылды, ал теру машинасының Shift кілті бүкіл теру механизмін қозғайтын, таяқшалардың сия таспасына қатысты орналасуын физикалық түрде өзгертетін. Қазіргі компьютерлік пернетақталардағыдай, ауысқан орналасу әріптерді үлкен әріптермен және қосымша таңбаларды шығару үшін қолданылды. Shift кілтінің құлпы енгізілген, соның арқасында ауысу операциясын үнемі күш жұмсамай ұзақ сақтауға болады. Ол теру таяқшаларын ауысқан күйде механикалық түрде бекітіп, кез келген кілтті басқанда жоғарғы таңбаның терілуін қамтамасыз етеді. Теру машинасының екі Shift кілтін жұмыс істету үшін көбірек күш қажет болғандықтан және оларды кішкентай саусақпен басуға арналғандықтан, Shift-ті екі немесе үш рет қатарынан ұстап тұру қиын болуы мүмкін, сондықтан Shift кілтінің құлпын енгізудің мақсаты қайта-қайта теруден туындайтын саусақ бұлшық еттерінің ауырсынуын азайту болды. Механикалық теру машинасының Shift құлпын әдетте Shift және құлп кілттерін бір уақытта басу арқылы орнатуға болады, ал Shift кілтін басу арқылы босатуға болады. Компьютердегі Caps Lock кілті бір кілтпен орнатылады және босатылады, ал көптеген QWERTY пернетақталарында Caps Lock-тың әрекеті Shift Lock-тан өзгеше: ол әріптерді үлкен әріптермен жазады, бірақ сандар немесе тыныш белгілер сияқты басқа кілттерге әсер етпейді. Кейбір ерте компьютерлік пернетақталарда, мысалы Commodore 64, Shift құлпы болған, бірақ Caps Lock болмаған; ал BBC Micro сияқты басқаларында екеуі де болған, бірақ олардың тек біреуін ғана бір уақытта қосуға болады.

Жою

Кейбір ұсыныстар бар, олар ескірген деп саналатын Caps Lock пернесін жоюға бағытталған. iMatix компаниясының бас директоры Питер Хинтженс аппараттық өндірушілерге Caps Lock пернесін жоюды ұсынатын "Capsoff" ұйымын құрды. Google Chromebook пернетақтасынан Caps Lock пернесін алып тастап, оның орнына "Everything Button" батырмасын қойды; ал Caps Lock функциясы "alt" пернелер комбинациясы арқылы іске қосылады. GNOME және басқа десктоп орталарында да осылай. FreeBSD жүйесіндегі стандартты орыс және украин тілдік макеттерінде Caps Lock пернесі кіріс тілін ауыстыру үшін пайдаланылады. Microsoft Windows-та мұндай мүмкіндікті іске қосу үшін үшінші тарап бағдарламалары қажет. Мұндай жағдайларда бастапқы Caps Lock функциясын осы комбинация арқылы қол жеткізуге болады.

Сақтық шаралары

Пайдаланушыдан парольді енгізуді сұрайтын көптеген қосымшалар оны экранда көрсетпейді, осылайша оны сырттан көріп алудан қорғайды. Егер пайдаланушы Caps Lock белгісіне тиісті назар аудармаса, қате парольді теруі мүмкін (барлық кіші әріптер үлкенге немесе керісінше өзгеруі мүмкін). Сондықтан, нұсқаулықтар, техникалық қолдау материалдары және қосымшалардың интерфейстері парольді теру алдында Caps Lock күйін тексеру туралы ескертулерді қамтуы мүмкін. Microsoft Windows кіру экранында Caps Lock қосылғандығы туралы ескерту өрістің жанындағы түйреуде көрсетіледі. macOS жүйесінде Caps Lock қосылған кезде пароль өрісінің ішінде Caps Lock символы (⇪) пайда болады.

Орналастыру

IBM PC пернетақтасының пайда болғаннан бастап Caps Lock кілті болды. PC/XT үшін алғашқы нұсқада Caps Lock әріптер кілттерінің оң жақ төменгі бөлігінде орналасқан. Келесі модельдер Caps Lock және Control кілттерінің орнын ауыстырды. Осылайша, Caps Lock сол кезден бері пернетақтаның сол жақ жиегінде, Shift кілтінің үстінде және Tab кілтінің астында, «А» әрпінің қасында орналасқан. Бұл орналасу де-факто танымал стандартқа айналды. Кейбір ерте компьютерлік терминалдардың пернетақталары, соның ішінде Teletype Model 33 ASR және Lear Siegler ADM 3A, Apple II және бірнеше Apple Keyboard модельдері Control кілтін PC/XT-де алғашқыда болған орнында сақтап қалды; ал Caps Lock кілті бұл құрылғыларда болмады немесе басқа жерге орналастырылды. Бұл макет кейінгі жұмыс станциялары үшін сақталды және көбінесе Unix жұмыс станцияларымен байланысты. Sun Microsystems пернетақталары екі түрде шығарылды: «Unix» және «PC стилі», Unix түрінде Control кілті мен басқа кілттердің дәстүрлі орналасуы болды. Amiga компьютерлерінің барлығында Control және Caps Lock кілттері осы жерде, ені жартысына тең орналасқан. Кейбір пайдаланушылар сол жақтағы Caps Lock кілті бар пернетақталарда Control және Caps Lock кілттерін алмастырып қайта бағдарлайды, Control кілтін пайдаланудан пайда көретін бағдарламаларды пайдалану үшін дәстүрлі орналасуды эргономикалық жағынан ыңғайлы деп табады. Кейбір операциялық жүйелерде осы қажеттілікті қанағаттандыру үшін пернетақта орналасуын таңдау мүмкіндігі бар. Кейбір пернетақталарда екі кілтті логикалық түрде ауыстыру үшін төменгі жағында қосқыш қарастырылған. Happy Hacking Keyboard және OLPC XO компьютерлері үшін жасалған пернетақталарда да осы жерде Control кілті бар, бірақ Caps Lock кілті жоқ. Google Cr 48-ден бастап Chromebook-тарда Caps Lock кілті іздеу түймесі немесе «Барлық түйме» пайдасына алып тасталды. Alt түймесін басып тұрып, «Барлық түйме» түймесін басу арқылы Caps Lock қосылады, ол Shift түймесін басқанша қосылып тұрады.

Еске алу

28 маусым және 22 қазан күндері жылдың екі реті Халықаралық Caps Lock күні ретінде тойланады. Бұл мереке 2000 жылдың қазан айында MetaFilter қолданушысы Дерек Арнольд жасаған пародиялық мереке. 28 маусымдағы екінші мәрте тойлауды Арнольд американдық жарнамашы Билли Мейстің құрметіне қосты.