2000 жылғы "Эндевор" ғарыш кемесінің Жерді радиолокациялық картографиялау миссиясы

Кіріспе

2000 жылы американдық экипажбен ғарышқа ұшу, Шаттл радарлық топография миссиясын жүргізу мақсатында.

STS-99 – 2000 жылдың 11 ақпанында Флорида штатындағы Кеннеди ғарыш орталығынан ұшырылған «Эндевор» ғарыш кемесінің миссиясы. Миссияның басты мақсаты – Шаттл радарлық топографиялық миссиясы (SRTM) жобасын іске асыру. Бұл «Эндевордың» жеке ұшудың соңғысы болды; алдағы барлық ұшулар Халықаралық ғарыш станциясына бағышталды. STS-99 сонымен қатар 2000-шы жылдардың алғашқы шатл миссиясы еді.

Миссияның басты оқиғалары

Шаттл радарлық топография миссиясы (SRTM) – Ұлттық сурет және карталау агенттігінің (қазіргі Ұлттық геокеңістіктік барлау агенттігі) және NASA бастаған халықаралық жоба. Оның мақсаты – Жердің ең толық жоғары ажыратымдылықтағы цифрлық топографиялық дерекқорын алу болды. SRTM – 11 күндік миссия кезінде Endeavour бортында ұшқан, арнайы модификацияланған радар жүйесі. Бұл радар жүйесі шамамен 8 терабайт дерек жинап, Жер бетінің жоғары сапалы 3D-бейнелерін жасады. SRTM Жердің құрлық бөлігінің топографиялық деректерін алу үшін C және X диапазондағы интерферометриялық синтетикалық апертуралық радарларды (IFSAR) қолданды (60°N және 56°S аралығында). Бұл жоба интерферометриялық жер бедерінің биіктігі туралы деректерге (ITHD) 2 талаптарына сәйкес келетін цифрлық топографиялық карта өнімдерін жасады (30 метр x 30 метр кеңістіктік дискретизация, 16 метр абсолютті тік биіктік дәлдігімен, 10 метр салыстырмалы тік биіктік дәлдігімен және 20 метр абсолютті көлденең шеңберлік дәлдігімен). Шаттл радарлық топография миссиясының нәтижесінде Жер топографиясының 1 триллионға жуық өлшемі алынды. Бұл өлшемдер жақсырақ карталар жасауға ғана емес, судың ағып кетуін модельдеуді жақсартуға, ұшу симуляторларын шынайырақ етуге, ұялы телефон мұнараларын тиімдірек орналастыруға және қауіпсіздікті арттыруға мүмкіндік береді. Шаттл радарлық топография миссиясының мачтасы толық ұзындығына сәтті жеткізілді, ал антенна жұмыс позициясына бұрылды. Радар жүйелерін сәтті тексергеннен кейін, карталау 00:31 EST-де, ұшырудан кейін 12 сағаттан кем уақыт өткен соң басталды. Ұшу экипажы екі сменаға бөлініп, тәулік бойы жұмыс істеді және 60 градус солтүстік ендіктен 56 градус оңтүстік ендікке дейінгі аймақты картаға түсіруді бастады. Деректер талдау үшін Реактивтік қозғалтқыштар зертханасына жіберілді, ал алғашқы нәтижелер деректердің өте жақсы сапалы екенін көрсетті. Карталау бірқалыпты жүргізілді, бірақ ұшудың екінші күні, жүк карталау үшін ұстау кезеңінде орбиталық аппараттың жанар майының жұмсалуы сағат сайын 0,07-ден 0,15%-ға дейін екі есеге артты. Бұл арту мачтаның гравитациялық градиенттік моментін теңестіру үшін қолданылған салқын газды итергіш жүйесінің бұзылуына байланысты болды. Бұл бұзудың салдарынан орбиталық аппараттың жанар майы жоспарланғаннан артық жұмсалып, аппараттың бағытын сақтау үшін қолданылды. Жұмсалуды азайту шаралары бағаланды және талдау нәтижесінде жоспарланған 9 күндік ғылыми миссияны аяқтау үшін жеткілікті жанар май сақтауға болатыны анықталды. Миссия кезіндегі алғашқы "ұшқанда" маневр ұшудың екінші күні жасалды. "Ұшқанда" маневрінің мақсаты – Endeavour орбитасын түзету қажет болған кезде Endeavour жүк бөлімінен созылып жатқан мачтаға түсетін жүктемені азайту. Карталау кезінде құйрығымен алға ұшқан орбиталық аппарат мачтасымен жоғары қарай созылған тұмсығымен алға ұшу позыциясына ауыстырылды. Маневрді реакциялық басқару жүйесінің қысқа импульсі бастады. Бұл мачтаның сәл артқа иілуіне және кейін алға қайтуына себеп болды. Ол тік қалпына келгенде, күшті итерме қолданылды, мачтаның қозғалысын тоқтатып, орбиталық аппараттың жылдамдығын арттырды. Радар деректерін жинау ұшудың он күнінде сағат 06:54 EST-де Австралияны соңғы рет аралап өткеннен кейін аяқталды. 222 сағат 23 минуттық карталау кезінде Endeavour радарлық суреттері 332 жоғары тығыздықты таспаны толтырды және жоспарланған карталау аймағының 99,98%-ын қамтыды (60 градус солтүстік ендік пен 56 градус оңтүстік ендік арасындағы жерлер кем дегенде бір рет және оның 94,6%-ы екі рет). Шамамен 80 000 шаршы миль (207 199 км²) шашыраңқы аймақтарда суретке түсірілмеді, олардың көпшілігі Солтүстік Америкада және көпшілігі басқа әдістермен жақсы картаға түсірілген. 20 000 дискіге тең дерек жиналды. Сонымен қатар, Endeavour бортында EarthKAM деп аталатын студенттік эксперимент болды, ол миссия кезінде төменгі палуба терезесі арқылы 2715 цифрлық сурет түсірді. NASA демеушілігімен орта мектеп оқушылары фотосуреттерді таңдап, Интернеттен суреттерді алуға мүмкіндік алды. Суреттер Жер ғылымы, география, математика және ғарыш ғылымы бойынша сынып жобаларында қолданылды. Әлемнің 75 орта мектебі экспериментке қатысып, рекорд орнатты. Бұрынғы төрт ұшу барысында EarthKAM барлығы 2018 сурет түсірді. STS 99 Spacelab паллеттік жүйесінің қайта іске қосылуын да қамтамасыз етті, бірақ Spacelab жүйесі екі жыл бұрын тоқтатылған. 2007 жылы Смитсониялық желілердегі Oasis Earth атты құжаттық фильмі миссия туралы айтты, онда Endeavour ішіндегі HD бейнелері, соның ішінде төмендегі Жерге қараған көптеген көріністер бар. Құжаттық фильмнің ең жарқын сәттерінің бірі Мамору Мохри Ай мен Фудзи тауының бейнесін түсірген кездегі көріністерді қамтиды. Бұл 18 жыл бойы түпнұсқа Space Shuttle кабиналық конфигурациясымен ұшқан соңғы миссия болды. Келесі миссия (STS 101) Atlantis-те "стекло кабинасын" ұсынса да, Endeavour және Discovery орбиталық аппараттары Колумбия апатынан кейін түпнұсқа кабиналық конфигурациямен ұшуын жалғастырды.

The Shuttle Radar Topography Mission (SRTM) was an international project spearheaded by the National Imagery and Mapping Agency (now the National Geospatial Intelligence Agency), an agency within the U. S. Department of Defense, and NASA, with participation of the German Aerospace Center DLR. Its objective was to obtain the most complete high resolution digital topographic database of the Earth. SRTM consisted of a specially modified radar system that flew onboard Endeavour during its 11 day mission. This radar system gathered around 8 terabytes of data to produce high quality 3 D images of the Earth's surface. SRTM used C band and X band interferometric synthetic aperture radar (IFSAR) to acquire topographic data of Earth's land mass (between 60°N and 56°S). It produced digital topographic map products which met Interferometric Terrain Height Data (ITHD) 2 specifications (30 meter x 30 meter spatial sampling with 16 meter absolute vertical height accuracy, 10 meter relative vertical height accuracy and 20 meter absolute horizontal circular accuracy). The result of the Shuttle Radar Topography Mission was close to 1 trillion measurements of the Earth's topography. Besides contributing to the production of better maps, these measurements could lead to improved water drainage modeling, more realistic flight simulators, better locations for cell phone towers, and enhanced navigation safety. The Shuttle Radar Topography Mission mast was deployed successfully to its full length, and the antenna was turned to its operation position. After a successful checkout of the radar systems, mapping began at 00:31 EST, less than 12 hours after launch. Crewmembers split into two shifts so they could work around the clock, and began mapping an area from 60 degrees north to 56 degrees south. Data was sent to the Jet Propulsion Laboratory for analysis, and early indications showed the data to be of excellent quality. Mapping proceeded fairly smoothly, but during an attitude hold period for payload mapping during the second day of flight, it was determined that orbiter propellant usage had doubled from 0.07 to 0.15% an hour. The increase was caused by a failure of the payload cold gas thrust system that was used to offset the gravity gradient torque of the mast. As a result of this failure, orbiter propellant was being used at a higher than planned rate to maintain the attitude of the vehicle. Measures to reduce the expenditure were evaluated and based on the analysis, enough propellant could be saved to complete the planned 9 day plus science mission. The first of a series of "flycast" maneuvers during the mission was also made on the second day of flight. The flycast maneuver was designed to reduce strain on the almost mast extending from Endeavours payload bay when adjustments to Endeavours orbit were needed. The orbiter, which flew tail first during mapping operations, was moved to a nose first attitude with the mast extending upward. A brief reaction control system pulse began the maneuver. This caused the mast to deflect slightly backwards then rebound forward. As it reached vertical, a stronger thrust was applied, arresting the mast's motion and increasing the orbiter's speed. Radar data gathering concluded at 06:54 EST on the tenth day of flight after a final sweep across Australia. During 222 hours and 23 minutes of mapping, Endeavours radar images filled 332 high density tapes and covered 99.98% of the planned mapping area – land between 60 degrees north latitude and 56 degrees south latitude – at least once and 94.6% of it twice. Only about 80000 square miles (207,199 km2) in scattered areas remained unimaged, most of them in North America and most already well mapped by other methods. Enough data was gathered to fill the equivalent of 20,000 CDs. Also aboard Endeavour was a student experiment called EarthKAM, which took 2,715 digital photos during the mission through an overhead flight deck window. The NASA sponsored program allowed middle school students to select photo targets and receive the images via the Internet. The pictures were used in classroom projects on Earth science, geography, mathematics and space science. More than 75 middle schools around the world participated in the experiment, which set a record. On four previous flights combined, EarthKAM sent down a total of 2,018 images. STS 99 also saw the recommissioning of the Spacelab pallet system, despite the Spacelab system being discontinued almost two years prior. The 2007 Smithsonian Networks documentary Oasis Earth was made about the mission, containing HD video from inside Endeavour, including many views looking at the Earth below. One highlight of the documentary features Mamoru Mohri shooting video of the Moon and Mount Fuji. This was the last mission to fly with the original Space Shuttle cockpit layout in 18 straight years. Although the next mission (STS 101) featured the "glass cockpit" on Atlantis, Endeavour and sister orbiter Discovery continued flying with the original cockpit layout until after the Columbia disaster.

Ояту қоңырауы

NASA "Жетіздер" бағдарламасы кезінде ғарышкерлерге музыка ойнау дәстүрін бастады, ол алғаш рет "Аполлон-10" миссиясында ұшқыштар экипажын ояту үшін қолданылды. Әр таңдау көбінесе олардың отбасыларымен жасалады және әдетте экипаждың жеке мүшесі үшін ерекше мағынаға ие болады немесе олардың күнделікті іс-әрекеттеріне қатысты болады. Flight Day Team Song Artist/Performer Link үшін ойналған 1 күн Көк команда "Менің ұшу уақытым" REO Speedwagon WAV 2 күн Қызыл команда Көк команда "Кейбір жігіттердің барлық сәттіліктері бар" "Аспандағы көз" Роберт Палмер Алан Парсонс жобасы WAV WAV 3 күн Қызыл команда Көк команда "Жүгіргіш Jive" "Линус және Люси" Кэб Каллоуэй / Джо Джексон Винс Гуаралди WAV WAV 4 күн Қызыл команда Көк команда "Радарлық махаббат" "Жұлдыздарға саяхат" Golden Earring WAV WAV 5 күн Қызыл команда Көк команда "Нью-Йорк, Нью-Йорк" "D тонындағы канон" Франк Синатра Йохан Пахебель / Джордж Уинстон Кевин Крэйгл WAV WAV 6 күн Қызыл команда Көк команда "Дәл ортада" "Біз теңізді көрдік" Рэй Чарльз АҚШ Әскери-теңіз академиясының хоры WAV WAV 7 күн Қызыл команда Көк команда "Молдава" "Аз алыңыз" Бостон симфониялық оркестрі Бартон және Свини WAV WAV 8 күн Қызыл команда Көк команда "Сиқырлы кілемше саяхаты" "Жабайы жылқы" Steppenwolf Фрэнки Лэйн WAV WAV 9 күн Қызыл команда Көк команда "Уақыт өте келе сәттерді ұстаңыз (Шеннон өзен биі)" "909-дан кейін біреу" Traditional Celtic Music / Jeff Victor The Beatles Кевин Крэйгл WAV WAV 10 күн Қызыл команда "Жүре бер, жүгірме" California Guitar Trio WAV 11 күн Көк команда "Қалыңыз" Frankie Valli and the Four Seasons Тізімде жоқ.