Аргентинаның "Санта-Фе" теңіз астығымының соғыс тарихы

Кіріспе

Аргентина әскери-теңіз флотының II класты "Балау Гуппи" су асты кемесі

| Су астындағы салмағы = 2440 тонна (2480 т)
| Кеме ені = 27 фут 4 дюйм (7,4 м)

Чилидегі қақтығыс

1978 жылы Аргентина мен Чили арасындағы қақтығыста Аргентинаның су асты кемелері күштері барлық төрт су асты кемесін, оның ішінде Санта-Фе және оның бауырласы Сантьяго-дель-Эстероны жұмылдырды, олар қақтығыс аймағында бірнеше мәрте теңізді күзетті. 21 желтоқсанда Рим папасының келуі және екі елдің дипломатиялық араласуы нәтижесінде бейбітшілік орнатылып, соғыс болдырмалды. Барлық аргентиналық кемелер ешқандай оқиғасыз портқа оралды.

Фолкленд соғысы

1982 жылы кеме командирі капитан Хорасио Бикаин болды. Санта-Фе 2 сәуірде «Росарио» операциясының аясында қонуға көмектесті, «Agrupacion de Buzos Tacticos» тобынан суға түсушілерді Playa Roja – Yorke шығанағына жеткізіп, негізгі десант күштері үшін жағажайды белгіледі, бұл міндетті таңғы сағат 3-те орындады; Playa Roja-дағы негізгі шабуыл таңғы сағат 6:30-да басталды. «Росарио» операциясы аясында ARA «Санта-Фе» дайверлері Пемброк мүйісіндегі маяқты да басып алды. Міссия аяқталғаннан кейін, су асты кемесі Аргентинаға қайтып, 7 сәуірде жетті. 24 сәуірде су асты кемесі аралға жетіп, жүк түсіруді бастады. Аргентиналық гарнизон мүшелері зақымдалған BAS қайығын құтқарып алып, жүкті түсіру үшін пайдаланды. Басқа да жабдықтардың ішінде Bantam танкіге қарсы зымырандары мен зеңбірексіз мылтық болды; ауыр техника люк арқылы қолмен жылжытылып, содан кейін үш рет жасақ пен жабдық тасыған кішкентай қайыққа тиеліп алынды. Миссияның бұл бөлігі 25 сәуірде таңғы 5:44-те аяқталды, содан кейін «Санта-Фе» жылдам түрде кетіп, қауіпсіз суға бату үшін жеткілікті тереңдікке жетуге тырысты.

Өлімге әкелетін шабуыл

23 сәуірде Корольдік теңіз флотының кемелері , , және мұз күзету кемесі Оңтүстік Георгия аралын қайтарып алу үшін Корольдік теңіз жаяу әскерлерінің және Арнайы катерлер эскадрильясының командаларымен бірге жіберілді. Бұл "Паракет" операциясы болды. 25 сәуір күні таңғы сағат 6 шамасында Гритвикеннен шыққаннан кейін, "Санта-Фе" Антримдегі Westland Wessex HAS.3 суастына қарсы тікұшағының бақылаушысы лейтенант Крис Пэрридің радарында анықталды және тереңдік бомбаларымен шабуылға ұшырады. Бұл шабуыл кеме ішінде кең ауқымды зақымдарға әкелді, соның ішінде балласттық резервуардың жарылуына, электр компоненттерінің бұзылуына және механизмдерге соққыға. Суасты кемесі Гритвикенге бет алып қайта оралуға тырысқанда, "Плимут" Westland Wasp HAS.1 тікұшағын, ал "Бриллиант" Westland Lynx HAS.2 тікұшағын ұшырды. "Lynx" Mk 46 торпедасын тастады, бірақ ол нысанаға тимеді, содан кейін 7,62 мм L7 жалпы мақсаттағы пулеметпен (GPMG) суасты кемесін атқылады. "Уэссекс" те "Санта-Фе" нысанына өз GPMG-сімен атыс ашты. "Плимут" және "Эндуранс" кемелерінен AS 12 әуе-үстіңгі кемеге қарсы зымырандар ұшырылды. Кеме корпусының шыны талшықтан жасалғандығына байланысты зымырандар жақтан-жаққа өтіп кетті. Капрал Альберто Масиас ауыр жарақат алды, кейін аяғы ампутацияланды. Кеме Гритвикенге қайтып келе жатқанда, шабуылға жауап ретінде пулеметтен атыс жасалды. "Санта-Фе" су бетінде жүзгенде ату үшін корпусында есіктер орнатылған еді. Көптеген американдық суасты кемешілері бұл мүмкіндікті қазіргі заманғы соғыста пайдаланудың қиын екендігіне байланысты қажетсіз деп есептеді. 25 сәуір күні сағат 17:00-де Гритвикен гарнизонының командирі HMS "Плимут" (F 126) және HMS "Антрим" (D 18) кемелерінің бас қаруларынан ескерту алғаннан кейін капитуляциялады; аймақта SAS және SBS командаларын стратегиялық нүктелерге жеткізіп жүрген бірнеше тікұшақ та болды. Лейтенант Альфредо Астис және оның он бес адамы Порт-Лейтте 25 сәуірде бастапқыда капитуляциялаудан бас тартты, бірақ 26 сәуірдің таңында капитуляциялады.

Қайта қалпына келтіру және жою

"Санта-Фе" кемесінің капитаны, капитан Орасио Бикайнға, Корольдік Әскери-теңіз күштерінің офицері, олар Гритвикендегі негізгі айлақтан кит аулаушылар айлағына, шамамен 2000 ярда қашықтықтағы жерге суасты кемесін жылжыту үшін бірлесіп жұмыс істеуге мәжбүр болатындарын айтты. Көшіруді жүзеге асыру үшін қысқартылған экипаж тағайындалды, капитан Бикайн да солардың бірі болды. Британдықтар күзетшілерді қойды. Британдық Корольдік теңіз жаяу әскерінің күзетімен, Аргентина Әскери-теңіз күштерінің кіші офицері Феликс Артузо 26 сәуірде тұтқын ретінде қателесіп атып өлтірілді. Оның денесі Гритвикен зиратына жерленді. Артузо кемеге саботаж жасауға тырысқан деген күдікпен атып өлтірілді. Экипаж мүшелерінің айтуынша, оқиғадан кейін туған шатасудың нәтижесінде бірнеше клапан мен люк ашық қалды, суасты кемесі суға батып, айлаққа жақын батып кетті, тек соғыс зардап шеккен мұнарасы ғана су бетінен көрінді. Артузо – Георгия аралдарында жерленген жалғыз аргентиналық және соғыста қаза тапқан жалғыз аргентиналық суасты кемешісі. 14 маусымда қақтығыс аяқталғанға дейін ARA Santa Fe экипажы тұтқын ретінде Асенсион аралына жеткізілді, одан Қызыл Крест жалдаған авиалайнер оларды Уругвайға жеткізді. Жартылай суға батқан суасты кемесі Гритвикенде қалды. 1982 жылдың маусым айында буксирлер оны Морейн-Фьорд деп аталатын шалшық суға сүйреп әкетті, оның бір бөлігі әлі де көрінеді. Суасты кемесі соғыс сыйлығы ретінде құнды емес деп есептелді, себебі ол стандартты емес, ескірген, қираған және жөндеуге тым қымбат болды. 1983 жылы кемені жоюға алғашқы әрекет жасалды, бірақ дауыл болды және ол бір жылдан астам уақыт бойы сәл терең суға батып кетті. Алайда, суасты кемесі әлі де торпедалармен толы, одан мұнай ағып жатты, аккумуляторлардағы қышқыл электролит, қорғасын негізіндегі бояу қабыршақталып жатты. Осының салдарынан 1985 жылы Ұлыбритания Қорғаныс министрлігі кемені түпкілікті жоюды ұйымдастырды, бұл "Окехэмптон" операциясы болды. Бұл қымбат операцияға арнайы MV Salvageman кемесі, мемлекеттік RMAS Goosander кемесі, суасты кемесін су бетіне көтеру үшін су астында жүзушілер мен арнайы жабдықтар қатысты. Суасты кемесі 11 ақпанда уақытша көтерілді, ластану көздері сегіз күн ішінде алынып тасталды, содан кейін суасты кемесі терең суға сүйретіліп, Оңтүстік Георгиядан солтүстікке қарай, шамамен 5 миль қашықтықта 20 ақпанда 1985 жылы батырылды.

A Royal Navy officer told the Santa Fe's captain, Cpt. Horacio Bicain, that they would have to work together to move the submarine from the main pier in Grytviken to a whaler quay, about 2,000 yards away. To accomplish the move, a reduced crew was assigned, Cpt. Bicain being one of them. The British assigned some guards. While under guard on the submarine by a British Royal Marine, Argentine Navy Petty Officer Felix Artuso was mistakenly shot dead on 26 April while a prisoner of war. His body was buried at Grytviken Cemetery. Artuso was shot because it was believed that he was trying to sabotage the vessel. According to some members of her crew, in the middle of the confusion that followed the incident, a number of valves and hatchways were left open, the submarine flooded and sank alongside the pier, with only her combat damaged conning tower showing above the surface. Artuso is the only Argentine buried in the Georgias, and the only Argentine submariner who died in a war. Before the conflict ended on 14 June, the crew of ARA Santa Fe had been taken as POWs to Ascension Island, from where a Red Cross chartered airliner flew them to Uruguay. The half sunken submarine remained in Grytviken. During June 1982, tugs dragged it to a shallow inlet called Moraine Fjord, with part of the sail still visible. The submarine was considered to be worthless as a war prize because she was non standard, obsolete, badly damaged and too expensive to repair. In 1983, a first attempt to dispose of the ship was made, but a storm came on and it sank completely in slightly deeper water, where it remained for over a year. However, the submarine was still loaded with torpedoes, there was oil leaking from it, acidic electrolyte in the batteries, and lead based paint flaking off. As a result, in 1985, the British Ministry of Defence arranged the final disposal of the ship, Operation Okehampton. This costly operation involved the specialist ship MV Salvageman and the government owned ship RMAS Goosander, divers and special equipment in order to lift the submarine to the surface. The submarine was temporarily raised on 11 February, the contaminating elements were removed over a period of eight days, and the submarine was towed into deep water and scuttled north of South Georgia, about 5 miles out, on 20 February 1985.