1988 жылғы Еуропа чемпионаты: Нидерландтың жеңісі және тарихи турнир

Кіріспе

8-ші Еуропа футбол чемпионаты

1988 жылғы УЕФА Еуропа чемпионатының финалдық турнирі 1988 жылдың 10-25 маусымы аралығында Батыс Германияда өтті. Бұл төрт жыл сайын өткізілетін және УЕФА қолдауымен ұйымдастырылатын сегізінші УЕФА Еуропа чемпионаты болды. Франция бұрынғы чемпион атанғандықтан, титулді сақтап қалуға тырысты, бірақ іріктеу кезеңінде қатыса алмады. Турнирде Нидерланды алғаш рет Еуропа чемпионы атанды. «Еуро-88» турнирінде бірде-бір ойыншы алаңнан қуылмады, голсыз тең түскен матчтар болған жоқ, және ешқандай нокаут матчтары қосымша уақытқа немесе пенальтилер сериясына өткен жоқ. 1988 жылғы Еуропа чемпионаты Батыс Германия мен КСРО командаларының соңғы чемпионаты болды, себебі 1990 жылы Батыс және Шығыс Германия бірігіп Германия мемлекетіне айналды, ал 1991 жылы КСРО 15 тәуелсіз елге тарап кетті.

Ұсыныс беру процесі

Батыс Германия Норвегия, Швеция және Данияның бірлескен өтініміне (бір дауыс) және Англияның өтініміне қарағанда бес дауыспен турнирді өткізу құқығын жеңіп алды. Шығыс блогы Батыс Берлиннің Германия Федеративтік Республикасының бір бөлігі деп санамағандықтан, Германия Футбол қауымдастығы Чемпионат матчтарын Батыс Берлинде өткізу мүмкіндігін жоққа шығарды. Бұл УЕФА-ның Шығыс Еуропалық мүшелерінің қатысуын қамтамасыз етті. Дегенмен, 1974 жылғы ФИФА Әлем чемпионатында Батыс Берлин үш ойын қабылдады. Келісім бойынша, 1988 жылы Берлин Олимпиадалық стадионында Төрт елдің турнирі өтті, онда Батыс Германия Кеңес Одағы, Аргентина және Швециямен күш сынасты.

Топтық матчтар

Бірінші топта екі турнирдің алдын ала фавориттері – Батыс Германия мен Италия, сондай-ақ Испания мен Дания құрамалары бақ сынасты. Батыс Германия құрамасы 1980 жылғы Еуропа чемпионатында жеңіске жеткен еді және 1982 және 1986 жылдарғы әлем чемпионаттарында екінші орын алды, бірақ 1984 жылы топтан шыға алмады. Осындай нәтижелердің және үй иесі ретінде ойнағандықтарының арқасында, олар турнирдің басты фавориті саналды. Италиялықтар 1984 жылғы Еуропа чемпионатына қатыспады, бірақ 1980 жылғы турнирде төртінші орынды иеленді, сонымен қатар 1982 жылғы әлем чемпионатында жеңіске жетті, бірақ 1986 жылы орташа нәтиже көрсетті. Испания мен Дания 1984 жылғы чемпионаттың екінші жартылай финалында кездесіп, пенальтилер сериясінде Испания жеңіске жетті, бірақ финалда үй иесі Францияға есе жіберді. Испания мен Дания 1986 жылғы әлем чемпионатында да ойнады және 16-шы раундта қайта кездесті, онда Испания 5:1 есебімен жеңді. Неміс және итальяндықтар турнирдің ашылу матчын өткізді. Бұл ойын өте тартысты болды. Роберто Манчини неміс қақпасының сол жағындағы қорғаныс қатесін пайдаланып, шабуылшы тар бұрыштан төменге соққы берді. Үш минуттан кейін Италияның қақпашысы Вальтер Дзенга төрт қадамнан артық басқаны үшін айыпталды, ал Андреас Брэме айыппұл алаңынан төменге соққы беріп, гол соқты. Екі команда да 1:1 есебімен тең түсті. Испания Данияны тағы да жеңді, бұл жолы 3:2 есебімен. Мишель бес минуттан кейін айыппұл алаңынан сол бұрышқа соққы беріп есеп ашты, ал Михаэль Лаудруп 20 минуттан кейін айыппұл алаңынан сол аяғымен соққы беріп теңестірді. Испания келесі сағатта басымдық танытты, Эмилио Бутрагеньо қақпашының аяқтарының арасынан төмен соққы берді, ал Рафаэль Гордильо қақпашыны алдап, испандықтарды 3:1 есебімен алға шығарды. Ойын соңында Флеминг Поульсен бас соққысымен есепті қысқартты, бірақ бұл даниялықтарға жеткіліксіз болды, олар енді жартылай финалға өту үшін қалған екі ойында жеңуі керек еді. Қалған ойындарда Батыс Германиялықтар Дания және Испания құрамаларын жеңді. Юрген Клинсманн мен Олаф Тон гол соғып, 2:0 есебімен жеңіске жетті, ал екінші гол ерекше көзге түсті. Лотар Маттеус 40 метр қашықтықтан испандықтардың айыппұл алаңына жүгіріп кірді, содан кейін қарсы келе жатқан Вёллерге артқа қарай пас берді, ол допты аяғының сыртынан соғып, қақпа бұрышына түсірді. Италиялықтар испандықтарға қарсы қиын матчта 1:0 есебімен жеңіске жетті, голды Джанлука Виалли соқты, 73-ші минутта төменнен берген кросс-пастың нәтижесінде. Соңғы ойында, бұрын іріктелген Данияға қарсы, итальяндықтар 2:0 есебімен жеңді. Екінші топта күтпеген нәтижелер тіркелді. Ашылу матчында Англия Ирландияға 1:0 есебімен есе жіберді. Рей Хаутон алтыншы минутта ағылшын қорғанысы кросты тазалай алмағаннан кейін жоғарыдан бас соқты. Ойынның барысында ағылшындықтар қатты қысым жасады. Гари Линекер әдеттен тыс баяу болды, бірнеше мүмкіндіктерді жіберіп алды және жоғары соққы берді – кейіннен оған В гепатиті диагнозы қойылды. Басқа ашылу матчында Кеңес Одағы Василий Рацтың голымен Нидерландыны 1:0 есебімен жеңді, бірақ голландиялықтар ұзақ уақыт бойы басымдық танытты. Англия мен Нидерланды Дюссельдорфта кездесті; екеуіне де жеңіске жету қажет еді. Англия Линекердің соққысымен және Глен Ходдлдің айыппұл соққысымен күшті бастады. Терри Батчердің жоқтығынан әлсіреген ағылшын қорғанысы 44-ші минутта Марко ван Бастенге үш голдың біріншісін жіберді. Ван Бастен Батчердің орнын алмастырған Тони Адамсты айналдырып, 100-ші ойынын ойнап жатқан Питер Шилтонды жеңіп, өз командасына 1:0 есебімен басымдық берді. Англия тасадан кейін күш жинады. Линекер мен Брайан Робсон бір-екі пас алмасып, Робсонға алаңға кіріп, 53-ші минутта Ханс ван Брюкеленге қарсы допты көтеруге мүмкіндік берді. Ван Бастен Тони Адамсты теріс бұрып, 71-ші минутта 18 метрден соққы бергенше есеп сақталды. Шабуылшы бұрыштан кейін жақын аралықтан ұшып, төрт минуттан кейін 3:1 есебімен жеңіске жетті. Ирландия мен Кеңес Одағы екі ойыннан кейін 1:1 есебімен тең ойнап, топ жетекшілігін бөлісті. Ронни Уилан 18 метрден сол аяғымен әдемі соққы беріп, ирландтықтарды алға шығарды. Олег Протасов төмен соққы беріп теңестірді, өйткені кеңестіктер соңғы минуттарда қысым жасады. Ирландиялықтарды жеңу үшін голландиялықтар ойынды 1:0 есебімен жеңді. Доп оның жолына ауысып, ол оң жақ бұрышқа соққы берді, бұл ирландиялық қақпаға соңғы минуттарда тиді. Басқа ойында кеңестіктер Англияны қатты ұрып-соқты. Ходдлдің қателігі Сергей Алениковқа үш минуттан кейін гол соғуға мүмкіндік берді. Адамс теңестірді және Англияның алға шығуға мүмкіндігі болды, бірақ ойынның бірінші жартысы мен соңындағы гол кеңес одағының топта бірінші орынды алуын қамтамасыз етті.

The first group pitted two pre tournament favourites West Germany and Italy together, along with Spain and Denmark. The West German team had won the 1980 European Championship and were the runners up in each of the last two World Cups in 1982 and 1986, although in 1984 they failed to qualify from their group. With such results and additionally as the host they were commonly considered the main favourite of the tournament. The Italians had not played at Euro 1984, though they had finished fourth in the 1980 tournament, for which they were the hosts; they had also won the 1982 World Cup, albeit followed by a middling performance in 1986. Spain and Denmark contested the second semi final of the 1984 edition, in which Spain prevailed on penalty kicks, but then lost the final to hosts, France (who failed to qualify in 1988). Both Spain and Denmark played in the 1986 World Cup, and met there again, in a Round of 16 match of the knockout stage which Spain won 5–1. The Germans and Italians played out the opening game. This game was tightly contested. Roberto Mancini capitalised on a defensive error on the left hand side of the German goal and the striker squeezed in a shot from a tight angle low to the left corner. Just three minutes later, Italy's goalkeeper, Walter Zenga was penalised for taking more than four steps with the ball and Andreas Brehme scored the resulting free kick from the edge of the penalty area with a low shot to the right corner. Both teams settled for a 1–1 draw. Spain defeated Denmark again, this time 3–2. Míchel opened the scoring after five minutes with a shot to the left corner from inside the penalty area and Michael Laudrup equalised 20 minutes later with a left foot shot from the edge of the penalty area to the left corner. Spain dominated the next hour and Emilio Butragueño scored with a low shot through the goalkeepers legs and then Rafael Gordillo putting the Spanish 3–1 to the good with a free kick which deceived the goalkeeper. A late surge saw Flemming Povlsen reduce the scoreline with a header in off the left post, but was not enough for the Danes, who now needed to win both their remaining games to be certain of a place in the semi finals. In the remaining games the West Germans swept aside the Danes and Spanish. Jürgen Klinsmann and Olaf Thon scored to dispatch the former 2–0 while two goals from Rudi Völler were enough to beat Spain 2–0. The second goal was particularly notable. Lothar Matthäus ran 40 yards into the Spanish penalty box before back heeling the ball for the oncoming Völler, following up his run, to strike the ball with the outside of his foot and into the corner of the goal. The Italians won a difficult match against the Spanish 1–0, courtesy of a goal from Gianluca Vialli, a low cross shot to the net on 73 minutes. In the last game, against an already eliminated Denmark, the Italians prevailed 2–0. The second group witnessed a surprising set of results. In the opening game, one of the pre tournament favourites England lost 1–0 to Ireland. Ray Houghton scored a looping header after six minutes after the English defence failed to clear a cross. The English applied strong pressure as the game wore on. Gary Lineker was unusually sluggish, missing a series of chances and hitting the crossbar – he was later diagnosed with hepatitis B. In the other opening game, the Soviet Union defeated the Netherlands 1–0 through a Vasyl Rats goal, despite the Dutch dominating for long periods. England met the Netherlands in Düsseldorf; both needed to win. England started strongly with Lineker hitting a post and Glenn Hoddle striking the post with a free kick. The English defence, weakened by the absence of Terry Butcher, conceded the first of three goals to Marco van Basten on 44 minutes. Van Basten turned Butcher's replacement Tony Adams and beat Peter Shilton – playing his 100th game for England – to give his side a 1–0 lead. England rallied after the break. Lineker and Bryan Robson exchanged a kick one two pass allowing Robson to burst into the box and lift the ball over Hans van Breukelen after 53 minutes. The score remained until Van Basten turned Tony Adams inside out to finish from 18 yards on 71 minutes. The striker pounced from close range after a corner to seal a 3–1 win four minutes later. The Irish and Soviets led the group after two games through a 1–1 draw in Hanover. Ronnie Whelan scored a spectacular left foot volley from 18 yards to put the Irish into the lead. Oleh Protasov equalised with a low shot as the Soviets exerted late pressure. Needing to defeat the Irish to progress, the Dutch won the game 1–0 through a late Wim Kieft goal. The ball deflected into his path and he delivered a looping header which spun into the right corner of the Irish net with nine minutes remaining just after Paul McGrath hit a Dutch post with a header. In the other game, the Soviets soundly thrashed England. A mistake from Hoddle allowed Sergei Aleinikov to score after three minutes. Adams equalised and England had chances to go ahead, but a goal before half time and late in the game assured the Soviet Union would finish in first place in the group.

Жартылай финал және финал

Бірінші жартылай финалда Батыс Германия мен Нидерланды командалары кездесті. Бұл екі команданың 1974 жылғы ФИФА әлем чемпионатының финалынан бері үшінші рет болған ойыны еді; Батыс Германия 1980 жылғы Еуропа чемпионатының бірінші турында жеңіске жеткен, ал 1978 жылғы ФИФА әлем чемпионатының екінші турындағы топтық матчта 2:2 тең түскен болатын. Ойын өте тартысты болды, ал Батыс Германия 55-ші минутта Клинсманға жасалған фолдан кейін Маттеус пенальтісі арқылы есепті ашты. Олар 20 минут бойы жетекшілік сақтады, бірақ Юрген Колер Ван Бастенді құлатты. Рональд Куман пенальтіні голға айналдырып, теңдестірді. Ойын қосымша уақытқа қарай бара жатқанда, немiстердi күтпеген пас ұстап алды, ал Ван Бастен 88-ші минутта еденде сырғып, қақпашы мен Колерден бұрын допқа ие болып, керемет соққымен 2:1 есебімен жеңіске жетті. Бұл голландиялықтарға немiстерге қарсы алғашқы ресми жеңісін және турнир финалына жолдама берді. Ойыннан кейін голландиялық қорғаушы Куман, Олаф Тоннан алған жересенің алдында немiс жанкүйерлерінің көзінше өз киімiне сүрткенiн кейіннен өкінді. Екінші жартылай финал да күтпеген нәрсені көрсетті. Италия финалға өтуге басты фаворит саналды және екі ай бұрынғы достық матчта Кеңес Одағын 4:1 есебімен жеңген еді. Ойынды бақылап, көптеген мүмкіндіктер жасағанына қарамастан, италиялықтар нашар аяқталу және қарсыластарының күшті, тәжірибелі ойынына еңсере алмады. Кеңес командасының тыңғылықты еңбегі жеміс берді және екінші таймның алғашқы төрт минутында Хеннадий Литовченко мен Олег Протасов екі гол соқты. Литовченконың бірінші соққысы бастапқыда қақпашы тарапынан тойтарылды, бірақ ол жылдам әрекет етіп, Франко Барезиден бұрын допқа ие болып, алыс бұрышқа соқты. Протасовтың екінші голы Зенганың үстінен ұшып өтіп, 2:0 есебімен жеңіске жеткізді. Бұл Кеңес Одағының Еуропа чемпионатының финалына шығуының төртінші реті еді. Финал 25 маусымда Мюнхендегі Олимпиада стадионында Кеңес Одағы мен Нидерланды командалары арасында өтті. Бұл Кеңес Одағы үшін Еуропа чемпионатындағы соңғы матч болды. Голландиялықтар ойынды 2:0 есебімен жеңді, голдарды капитан Рууд Гуллит пен турнирдің үздік мергені Марко ван Бастен соқты. Ханс ван Брюкелен Игорь Белановтың төменнен берген пенальтісін қақпадан қайтарды. Ван Бастеннің голы, доптың қақпаға қарай келгенде жасалған күшті соққысы, кейіннен Еуропа чемпионаты тарихындағы ең әдемі голдардың бірі деп танылды.

The first semi final was significant as rivals West Germany played the Netherlands. It was only the third time the two sides had faced each other since the 1974 FIFA World Cup Final; the West Germans winning a first round match in the 1980 European Championship, and a 2–2 draw in a 1978 FIFA World Cup second round group match. The game was tight, and the West Germans broke the deadlock on 55 minutes with a Matthäus penalty after a foul on Klinsmann. The lead was held for 20 minutes until Jürgen Kohler brought down Van Basten. Ronald Koeman converted the spot kick to level the match. With the match headed for extra time, a through ball caught the Germans out and Van Basten finished clinically with a shot as he slid along the floor, beating the goalkeeper and Kohler to the ball in the 88th minute for a 2–1 win. It gave the Dutch their first competitive victory against the Germans and the first appearance in the competition's final. The victory was marred by the reaction of Dutch defender Koeman who wiped the shirt of Olaf Thon, given to him after the match, on his backside in front of the German fans. The player apologised afterwards. The other semi final was another unpredictable result. Italy were strong favourites to reach the final and had beaten the Soviets 4–1 in a friendly just two months earlier. Despite controlling the play and having the majority of the chances, the Italians were undone by poor finishing and a strong, tough opposition who sought to stop their more skilful opponents from playing through hard tackles and a defensive strategy. The hard work rate of the Soviets paid off and in just four second half minutes, counter attacks saw two goals from Hennadiy Lytovchenko and Oleg Protasov. The first one from Lytovchenko was initially blocked, but with quick reactions he beat Franco Baresi to the ball to fire the second shot into the far corner. The second from Protasov was a looping shot that floated over Zenga for a 2–0 victory. It would be the Soviet Union's fourth appearance in a European Championship final. The final was played on 25 June between the Soviet Union, in what would turn out to be the nation's last European Championship match, and the Netherlands at the Olympiastadion in Munich. The Dutch won the match 2–0, with goals by captain Ruud Gullit and tournament top scorer Marco van Basten. Hans van Breukelen blocked a low penalty shot of Igor Belanov. Van Basten's goal, a sharply hit volley across the goal off an incoming looping pass, would later be described as one of the greatest goals in the history of the European Championships.

Ұжымдар

Әр ұлттық команда 20 ойыншыдан құралған тізім ұсынуға міндетті болды.

Топтық кезең

Әр топтың бірінші екі орынында аяқтаған командалар жартылай финалға өтті. Барлық уақыт жергілікті, CEST (UTC+2) уақыты бойынша көрсетілген.

Нокаут кезеңі

Нокаут кезеңінде 90 минут сайын есеп тең болған жағдайда, қосымша уақыт тағайындалады, ал егер командалар қосымша уақыттан кейін де анықталмаса, пенальти сериясы өтеді.