Кіріспе

+ ЖеңімпаздарУЕФА Кубогы Жеңімпаздар кубогы Маусым Жеңімпаз клуб 1960–61 Фиорентина 1961–62 Атлетико Мадрид 1962–63 Тоттенхэм Хотспер 1963–64 Спортинг КП 1964–65 Вест Хэм Юнайтед 1965–66 Боруссия Дортмунд 1966–67 Бавария Мюнхен 1967–68 Милан 1968–69 Слован Братислава 1969–70 Манчестер Сити 1970–71 Челси 1971–72 Рейнджерс 1972–73 Милан 1973–74 1. FC Магдебург 1974–75 Динамо Киев 1975–76 Андерлехт 1976–77 Гамбургер СВ 1977–78 Андерлехт 1978–79 Барселона 1979–80 Валенсия 1980–81 Динамо Тбилиси 1981–82 Барселона 1982–83 Абердин 1983–84 Ювентус 1984–85 Эвертон 1985–86 Динамо Киев 1986–87 Аякс Амстердам 1987–88 Мехелен 1988–89 Барселона 1989–90 Сампдория 1990–91 Манчестер Юнайтед 1991–92 Вердер Бремен 1992–93 Парма 1993–94 Арсенал 1994–95 Сарагоса 1995–96 Париж Сент-Жермен 1996–97 Барселона 1997–98 Челси 1998–99 Лацио УЕФА Кубок жеңімпаздарының кубогы – ұлттық кубоктердің жеңімпаздары жыл сайын қатысатын еуропалық футбол клубтық жарысы. Бұл кубок УЕФА ұйымдастырған екінші маусымдық еуропалық клубтар арасындағы жарыс болды. Турнир 39 маусым бойы өткізіліп, 1998–99 жылдары соңғы рет ұйымдастырылды, содан кейін тоқтатылды. Алғашқы турнир 1960–61 жылдары өткізілді, бірақ оны Митропа кубогының ұйымдастыру комитеті өткізді және 1963 жылға дейін Еуропа футболының басқарушы органы мойындамады. Италия футбол федерациясының (FIGC) бастамасымен ол 1963 жылы УЕФА жарысы ретінде қабылданды. 1972 жылдан бастап турнир жеңімпазы Еуропа кубогының (кейін УЕФА Чемпиондар лигасының) жеңімпазымен Еуропа Суперкубогы үшін күресті. УЕФА Кубок жеңімпаздарының кубогы жойылғаннан кейін, бұрынғыда Кубок жеңімпаздарына берілетін УЕФА Суперкубогының орнына УЕФА Кубогының жеңімпазы, қазіргі УЕФА Еуропа лигасының жеңімпазы ие болды. Жарыстың бастапқы ресми атауы – Еуропа кубогының жеңімпаздары кубогы; 1994 жылы ол УЕФА Кубогының жеңімпаздары кубогы деп өзгертілді.

Формат

39 жылдық тарихы бойы Кубок иегерлерінің кубогы әрқашан екі ойындық жүйемен, үй және сыртқы алаңдарда өткізілетін турнир болды, соңында бейтарап жердегі бір ойындық финалға дейін жететін. Бұл ереже турнирдің алғашқы жылындағы екі ойындық финалдан басқа барлық жағдайларда сақталды. Басқа УЕФА клубтық турнирлері сияқты, жиынтық есепте тең түскен жағдайда, сыртқы алаңдағы гол ережесі қолданылды. Турнир форматы бастапқы Еуропа чемпиондар кубогымен бірдей болды: 32 команда финалға дейін төрт нокаут раундында бақ сынасты, және турнир әдетте жыл сайын қыркүйектен мамырға дейін өтетін. 1990 жылдары УЕФА қатарына жаңа мемлекеттер қосылғаннан кейін, қатысушылар санын 32-ге дейін азайту үшін тамыз айында іріктеу раунды қосылды. Әрбір УЕФА мүше елден бір ғана клубқа қатысуға рұқсат берілді, бірақ қазіргі Кубок иегерлері өз елдерінің жаңа кубок жеңімпаздарымен бірге қатыса алатын болды, бұл оларға Кубок иегерлерінің кубогын қорғауға мүмкіндік берді (дегенмен, ешбір клуб мұны іске асыра алмады). Егер бұл команда сонымен қатар Еуропа чемпиондар кубогына да іліксе, онда Кубок иегерлерінің кубогындағы орны жойылды және оны ешқандай команда алмастырмады. Егер бір елдегі кубок жеңімпазы сол маусымда Кубок иегерлерінің кубогын жеңіп алса, онда екінші орын алған команда сол елдің орнын иеленді. Клуб ұлттық лига мен кубокты бірдей жеңіп алған жағдайда, ол Еуропа кубогына/УЕФА чемпиондар лигасына қатысты, ал Кубок иегерлерінің кубогындағы орны екінші орын алған командаға берілді. 1998–99 жылдары, турнирдің соңғы маусымында, Нидерландының «Хееренвен» командасы өткен маусымдағы KNVB кубогының жартылай финалына жеткеніне қарамастан, Кубок иегерлерінің кубогына қатысты. Бұл «Аякс» және «ПСВ Эйндховен» командаларының жақында кеңейтілген Чемпиондар лигасына іліккендігіне байланысты болды.

Ертедегі турнирлер

Әр түрлі елдердің кубок иеленушілері алғаш рет кездескен оқиғалар – 19 ғасырдың соңында ағылшын және шотланд кубок иеленушілері арасында өткен, "әлем чемпионаттары" деп аталған достық ойындар болды. Лигалар әлі құрылмағандықтан, алғашқы екі турнирде кубок иеленушілерінің қатысуымен кездесулер өтті. Төртінші турнирде де кубок иеленушілері бақ сынасты (жеңімпаздар – «Астон Вилла», «Рентон» және «Харт оф Мидлотиан» болды), бірақ 1895 жылғы турнирде ағылшын чемпиондары «Сандерленд» шотланд чемпиондары «Харт оф Мидлотианды» жеңіп алды.

Санаға кіру және бедел

Еуропа кубогының құрылуына себеп болған жағдайларды еске түсіре отырып, бес жыл бұрын Еуропаның барлық ұлттық кубок иелерінің қатысуымен жалқы еуропалық кубок жарысын ұсынған – көрнекті еуропалық спорт журналистері болды. Еуропа кубогы үлкен табысқа ие болды, ал «Жәрмеңке кубогы» да танымал болды. Осының нәтижесінде, жаңа еуропалық футбол турнирлері туралы басқа да идеялар талқыланды. Бір ұсыныс – Еуропа кубогы форматындағы турнирді ұйымдастыру, бірақ лига чемпиондарының орнына ұлттық кубок жеңімпаздары қатысатын және осы жарыспен қатар өтетін жарыс. Кубок иелері кубогының тұңғыш маусымы 1960-61 жылдары өткізілді және жартылай ресми пилоттық турнир болды. Алайда, жарысты құруға байланысты бастапқы реакция Еуропаның көптеген жетекші клубтары тарапынан ынтасыз болды. Көптеген еуропалық федерациялардың сол кезде ұлттық кубоктары болмады, ал кубогы бар елдерде де, кубок жарысы көбінесе төмен бағаланды және ірі клубтар тарапынан жете бағаланбады. Тек Англияда, Шотландияда және Германия мен Испанияда ғана ұлттық кубок ерекше беделді деп есептелді. Көптеген адамдар кубок иелері үшін еуропалық турнирдің мүмкіндігіне күмән келтірді, ал алғашқы CWC-ге қатысуға құқылы болған көптеген ірі клубтар, мысалы, Испанияның «Атлетико Мадрид» және Францияның «АС Монако» қатысу мүмкіндігінен бас тартты. Нәтижесінде, тұңғыш CWC-ге барлығы 10 клуб қатысты (Италияның «Фиорентина» шотландиялық «Рейнджерс» командасымен екі ойыннан тұратын финалда жеңіске жетті), бірақ ойындарға көрермендер көптеп келді және жаңа турнирге жұртшылық пен БАҚ жағынан жағымды және ынталы реакция болды. 1961-62 жылдарғы екінші маусымда УЕФА жарыстың барлық аспектілерін өз бақылауына алды, ал осы жолы қатысуға құқылы барлық клубтар мүмкіндікті қабылдады. 1968 жылға қарай, Кубок иелері кубогының табысына байланысты УЕФА-ның барлық мүше елдері ұлттық кубок жарыстарын өткізе бастады. УЕФА оны Еуропа кубогынан (кейін УЕФА Чемпиондар лигасы) және «Жәрмеңке кубогынан» (кейін УЕФА кубогы) кейінгі екінші ең беделді жарыс деп санады. Сондықтан, Еуропа кубогына да, Кубок иелері кубогына да іліккен команда Еуропа кубогында ойнады, ал УЕФА кубогына да, Кубок иелері кубогына да іліккен команда Кубок иелері кубогында ойнады. Дегенмен, көптеген комментаторлар мен жанкүйерлер Кубок иелері кубогын УЕФА кубогынан нашар деп есептеді, онда Еуропа лигаларының күшті командалары көп және жақсырақ болды. 1985-86 маусымда «Хейзел» стадионындағы трагедияның салдарынан ағылшын клубтарына еуропалық жарыстарға қатысуға тыйым салынды. Осының салдарынан «Манчестер Юнайтед», «Эвертон», «Ковентри Сити», «Уимблдон» және «Ливерпуль» 1990-91 маусымының басына дейін Кубок иелері кубогына қатыса алмады. Ешбір клуб Кубок иелері кубогын сақтап қалуға қол жеткізбеді, бірақ сегіз рет жеңімпаз команда келесі маусымның финалында жеңіліске ұшырады.

Құлдырау

1990 жылдардың басында УЕФА Чемпиондар Лигасы (бұрын Еуропа чемпиондары кубогы деп аталатын) құрылғаннан кейін, Кубок иегерлерінің кубогының мәртебесі мен беделі төмендеуге бастады. 1997 жылы Чемпиондар лигасының кеңейтілуі, ең жоғары рейтингтегі ұлттық қауымдастықтардан бірнеше командаға қатысуға мүмкіндік берді, соның салдарынан Кубок иегерлерінің кубогы айқын түрде нашарлап көріне бастады. Бұрын Кубок иегерлерінің кубогына қатысатын ірі командалардың көпшілігі енді Чемпиондар лигасына өз елдерінің чемпионатында екінші орын алғандықтан ілігіп кіре бастады – мысалы, 1997–98 жылдары Кубок иегерлерінің кубогын ұстаған «Барселона», ал 1998–99 жылдары «Бавария Мюнхен» және «ПСВ Эйндховен» осылайша Чемпиондар лигасына жолдама алды, бұл Кубок иегерлерінің кубогын айтарлықтай әлсіретті. Чемпиондар лигасының кеңейтілуі кезінде УЕФА Кубок иегерлерінің кубогын 32 командадан 64 командаға дейін кеңейтуді де қарастырды, көптеген елдерден екінші команданың қатысуына рұқсат беру арқылы, бірақ екінші қатысушыларды қалай іріктеу керектігі туралы нақты шешім қабылданбады – нәтижесінде УЕФА Кубок иегерлерінің кубогына ешқандай өзгеріс енгізбеді. 1990 жылдардың соңына қарай Кубок иегерлерінің кубогы екінші деңгейдегі жарыс ретінде қарастырылатын болды, әр жылы қатысуға тек бір-екі белгілі команда ғана мүмкіндік алатын. Осыған байланысты турнирге деген қызығушылық, ірі клубтардың да, жалпы жұртшылықтың да арасында төмендеді. Соңында, УЕФА Чемпиондар лигасының басты футбол елдерінен үш немесе төрт команданы қабылдауға кеңейтілуімен, 1998–99 жылғы турнир аяқталғаннан кейін жарысты тарату және оны УЕФА кубогымен (қазіргі УЕФА Еуропа лигасы) біріктіру туралы шешім қабылданды. Осыдан бері, Чемпиондар лигасына басқаша іліге алмайтын ұлттық кубок жеңімпаздарына Еуропа лигасына орын беріледі.

Жеңіс

Кубок иегерлерінің кубогы УЕФА-ның меншігі болып табылады және ол ешбір клубқа берілмейді, алайда клубтарға оның көшірмесін жасауға рұқсат етілген. Кубок тарихында оның әртүрлі үлгілері табылды. Алғашқысы тек алғашқы маусымда «Фиорентина» клубына ғана табыс етілді. Екінші кубок сыртқы пішіні жағынан кейінгі үлгілерден едәуір өзгеше болды. Үшінші және төртінші кубоктар тек тұғырының түрімен ғана ажыратылды. Ағаш тұғырлы кубок 1990 жылдары жеңімпаздарға табыс етілді, бірақ 1993 жылы «Парма» клубына металл тұғырлы арнайы үлгі табыс етілді.

Жеңімпаздар

+Финалға қатысуы клубтарЧемпиондық атақтарыЖартылай финалға шыққан жылдарЖартылай финалда жеңілген жылдарБарселона421979, 1982, 1989, 19971969, 1991 Андерлехт221976, 19781977, 1990 Милан211968, 19731974 Челси201971, 1998— Динамо Киев201975, 1986— Атлетико Мадрид1219621963, 1986 Рейнджерс1219721961, 1967 Арсенал1219941980, 1995 Фиорентина1119611962 Вест Хэм Юнайтед1119651976 Гамбургер СВ1119771968 Аякс1119871988 Сампория1119901989 Парма1119931994 Париж Сент-Жермен1119961997 Тоттенхэм Хотспур101963— Спортинг CP101964— Боруссия Дортмунд101966— Бавария Мюнхен101967— Слован Братислава101969— Манчестер Сити101970— 1. FC Магдебург101974— Валенсия101980— Динамо Тбилиси101981— Абердин101983— Ювентус101984— Эвертон101985— Мехелен101988— Манчестер Юнайтед101991— Вердер Бремен101992— Сарагоса101995— Лацио101999— Реал Мадрид02—1971, 1983 Рапид Вена02—1985, 1996 МТК Венгрия01—1964 1860 Мюнхен01—1965 Ливерпуль01—1966 Горник Забже01—1970 Динамо Москва01—1972 Лидс Юнайтед01—1973 Ференцварош01—1975 Австрия Вена01—1978 Фортуна Дюссельдорф01—1979 Карл Цейс Йена01—1981 Стандарт Лиеж01—1982 Порту01—1984 Локомотив Лейпциг01— Монако01—1992 Антверпен01—1993 ВфБ Штутгарт01—1998 Мальорка01—1999