Кіріспе

Қару патронының түрі

Қаптамасыз оқ-дәрі (CL) немесе қаптамасыз патрон – бұл қару патронының құрылымы, ол әдетте праймерді, ұстағыш затты және оқты бірге ұстайтын патрон корпусын жояды. Оның орнына, ұстағыш зат пен праймер оққа басқа тәсілмен бекітіледі, сондықтан патрон корпусы қажет болмайды, мысалы, конфигурациясына байланысты оқтың ішінде немесе сыртында. Қаптамасыз оқ-дәрі – бұл қаптаманы жою арқылы оқ-дәрілердің салмағы мен құнын азайтуға, әдетте мыстан немесе болаттан жасалған, жоғары дәлдікті қажет ететін қаптаманы алмастыру арқылы, сондай-ақ атудан кейін бос қаптаманы шығарып тастау қажеттілігін жою арқылы қайталап ату қаруларының жұмысын жеңілдетуге бағытталған әрекет. Оның қабылдануына өндіріс бағасы, температураға сезімталдық, герметикалық жабылу және күңкілдік сияқты мәселелер кедергі келтірді. Бүгінгі күнге дейін оның қолданылуы негізінен прототиптермен және төмен қуатты қарулармен шектелген, бірақ кейбір ерекшеліктер бар.

Сипаттама

Ескі ұшақсыз оқ-дәрілер әдетте, праймер мен қозғалтқыш заряды зымыранның түбіне біріктірілетін конструкцияны қолданады, бұл ракетаға ұқсас. Оқ аталғанда, қозғалтқыш газы снарядтың артқы жағынан шығып, оны жылдамдыққа жеткізеді. Ракеталық снарядтармен салыстырғанда, олар ұқсас конструкцияға ие болғанымен, "ішкі қозғалтқышты ұшақсыз оқ-дәрінің" қозғалтқыш заряды дәстүрлі патрон сияқты бірден жану уақытына ие (0,2 секундтан кем), яғни снаряд стволдан шығар алдында, әсіресе патрон ұясының ішінде толығымен жанып кетеді. Ал, ракеталық снарядтардың қозғалтқыш зарясының жану уақыты 0,2 секундтан асады, көбінесе бірнеше секундқа созылады, сондықтан ракеталық қозғалтқыш дәстүрлі түрде ракетаны ұшыру құрылғысынан белгілі бір қашықтыққа итереді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия металдардың, әсіресе патрон корпусын жасау үшін қолданылатын мыстың азаюына байланысты, әскери қолдануға арналған практикалық ішкі қозғалтқышты ұшақсыз оқ-дәрі патрондарын зерттеу және әзірлеу бойынша қарқынды бағдарламаны бастады. Немістер белгілі бір жетістіктерге қол жеткізді, бірақ соғыс кезінде ұшақсыз патрон жүйесін өндіруге жеткіліксіз болды. Соған жақын мысал – 55 мм Maschinenkanone MK 155, ол өндіріске енуге жақын болды. Ол қазіргі Rheinmetall Rh 120 танк пулеметінде қолданылатын сияқты, ішінара жанғыш патрондарды пайдаланды. Алайда, Жапония соғыс кезінде ішкі қозғалтқышты ұшақсыз оқ-дәрілерді пайдаланатын ұшаққа орнатылатын автопушканы сәтті әзірледі. Ho 301 деп аталған 40 мм автопушка соғыстың соңғы айларында жапон аралдарын қорғауда шектеулі қолданылды.

Мәселелер

Оқ атылғанда, ұшырғыш зат оқтың арт жағынан шығарылатындықтан, көптеген тарихи қарулар ішкі ұшырғыш затсыз корпуссиз оқ-дәрілерді пайдалануда қиындықтарға тап болды, себебі ұшырғыш заттың қалдықтары жиналып, бұзушылықтарға әкелді. Қалдықтардың жиналуын азайту үшін, тарихи жүйелер көбінесе оқ-дәріде ұшырғыш заттың мөлшерін азайтуға немесе қарудың арт жағынан жану процесіндегі ұшырғыш заттың бір бөлігі шығарылатын, кері соққысы жоқ қару жүйесін қабылдауға мәжбүр болды.

Мәселелер

Қаптаманы қатты отынмен ауыстыру қарапайым операция сияқты көрінсе де, патрон корпусы патрон компоненттерін бірге ұстаудан гөрі көп қызмет атқарады, және корпусты ауыстырса, осы қызметтерді де алмастыру қажет. Сыртқы қуатсыз корпуссиз оқ-дәрілердің де кемшіліктері бар, және осы кемшіліктер заманауи сыртқы қуатсыз корпуссиз оқ-дәрілердің кеңінен таралуына тосқауыл қойды.

Жылу сезімталдығы

Әсіресе ұзақ уақыт атыспен айналысатын әскери қолдануда маңызды болып табылатын бірінші үлкен мәселе – оқ-дәрілердің жылуға сезімталдығы. Қазіргі заманғы атыс қаруының негізгі құралы нитроцеллюлоза 170 °C (338 °F) температурада тұтанады. Металл оқ-дәрі қаптамасының бірінші қызметі – жылуды сіңіру. Атылғаннан кейін алынғанда, әрбір металл қаптама қозғалтқыш заттың жануынан пайда болатын жылудың маңызды бөлігін алып кетеді, бұл камерадағы жылудың жиналуын баяулатады. Қаптамамен қамтамасыз етілген жылу оқшаулау да керісінше әрекет етеді, қозғалтқыш затты камера қабырғаларындағы жылудан қорғайды. Бұл қызметтерді атқаратын қаптама болмаса, нитроцеллюлозаны пайдаланатын сыртқы, қаптамасыз оқ-дәрілер камерадағы қалдық жылудан тез тұтанады, қарапайым қаптамалы оқ-дәрілерге қарағанда әлдеқайда ертерек. Ашық құлпыдан ату арқылы тұтанудың алдын алуға болады, бірақ бұл басқа да қиындықтар тудырады, сондықтан ол негізінен кішкентай калибрлі пулеметтер мен автоматтарына ғана қолайлы. Жылу мәселесін шешудің қалыпты жолы – жоғары тұтану температурасы бар қозғалтқыш затқа ауысу арқылы жылуға төзімділікті арттыру, әдетте, жану жылдамдығын қамтамасыз ету үшін мұқият жасалған кристалдалмаған жарылғыш зат. Телескоптық сыртқы, қаптамасыз оқ-дәрілер оқ өтетін саңылауды бітеу мәселесімен де айналысуы керек, өйткені оқ қозғалтқыш затпен қоршалған. Бұл мәселені шешу үшін күшейткіш заряд қолданылады, ол оқты оқ-дәрі қаптамасынан шығарып, қаптама жанудан бұрын оқты түбірге жіберу үшін бастапқы қысымды қамтамасыз етеді. Кейбір шабуылдық мылтықтар сыртқы қозғалтқышсыз оқ-дәрілерді пайдаланған. Бұл типтегі қарулардың ең танымал мысалы – Heckler & Koch компаниясы жасаған G11, ол G3 шайқас мылтығының ықтимал ізбасары ретінде әзірленген. G11 толық өндіріске енгізілмегенімен, ол бірнеше прототиптік кезеңдерден және далалық сынақтардан өтті, соның ішінде американдық Advanced Combat Rifle бағдарламасының аясында сынақтан өтті. Ол Батыс Германия әскери күштерімен 1990 жылдан 2002 жылға дейінгі кезеңде 300 000 G11K2 мылтығын сатып алу жоспарымен қабылдануы жоспарланған, бірақ Германияның қайта бірігуі және G11-ді НАТО стандартындағы оқ-дәрілерді пайдалану үшін өзгерту мүмкін болмауы G11 жобасын тоқтатуға және арзан, дәстүрлі НАТО стандартындағы шабуылдық мылтықты – 5.56 мм G36 қабылдауға әкелді. G11-дің қаптамасыз оқ-дәрісі кейіннен АҚШ-тың жеңіл қару-жарақтар технологиялары бағдарламасында қаптамасыз оқ-дәрілерді әзірлеу үшін негіз ретінде пайдаланылды. Электрондық ату жүйесімен жабдықталған алғашқы сыртқы, қаптамасыз коммерциялық винтовка Voere VEC 91 болды.