Кіріспе

Жоғары температуралы жарылыс тудыратын құрылғы. Термобарикалық қару, сондай-ақ аэрозольдік бомба немесе вакуумдық бомба деп аталатын бұл, газ, сұйық немесе ұнтақ жарылғыш заттардың аэрозольдік бұлтын тарату арқылы әрекет ететін жарылғыш оқ-дәрінің бір түрі. Отын көбінесе бір қосылыстан тұрады, көп молекулалы қоспа емес. Термобарикалық қарудың көптеген түрлерін қолмен ұсталатын құрылғыларға орнатуға болады, сонымен қатар оларды ұшақтардан да ұшыруға болады.

Терминология

Термобарик термині грек тіліндегі "жылу" және "қысым" сөздерінен туындайды: термобарик (θερμοβαρικός), термос (θερμός) "жылу" + барос (βάρος) "салмақ, қысым" + ikos (ικός) жұрнағынан ("-ик"). Осы қарулар тобын белгілеу үшін қолданылатын басқа терминдер: жоғары импульсті термобарикалық қарулар, жылу және қысым қарулары, вакуумдық бомбалар және отын-ауа жарылғыш құралдары (FAE).

Механизм

Көптеген дәстүрлі жарылғыш заттар отын-окистендіргіш алдын ала қоспасынан тұрады, бірақ термобарикалық қарулар тек отыннан ғана құралған, нәтижесінде бірдей салмақтағы дәстүрлі жарылғыш заттардан едәуір күшті. Олардың атмосфералық оттегіге тәуелділігі оларды су астында, биіктеп және қолайсыз ауа райында қолдануға жарамсыз етеді. Дегенмен, олар туннельдер, ғимараттар және герметикалық жабылмаған дала бекіністері (тұмсықтар, жабық траншеялар, бункерлер) сияқты жабық кеңістіктерде қолданғанда айтарлықтай тиімді. Бастапқы жарылғыш заряд нысанаға тиген кезде жарылады, контейнерді ашып, отын қоспасын бұлт ретінде таратып жібереді. Термобарикалық қарудың жарылыс толқыны дәстүрлі жарылғыш заттардың жарылыс толқынынан әлдеқайда ұзаққа созылады. Жарылыс фронтын тудыру үшін шектеулі аймақта тотығуды пайдаланатын жарылғыш заттардан айырмашылығы, термобарикалық жалын фронты үлкен көлемге дейін үдеп, отын мен окистендіргіш қоспасының ішінде және одан кейін айналасындағы ауада қысым фронттарын жасайды. Термобарикалық жарылғыш заттар кездейсоқ тараған бу бұлт жарылыстарының негізгі принциптерін қолданады, оларға тұтанғыш шаң мен тамшылардың таралуынан туындайтын жарылыстар кіреді. Мұндай шаң жарылыстары 20 ғасырға дейін көбінесе ұн диірмендері мен олардың сақтау контейнерлерінде, содан кейін көмір шахталарында болған. Қазіргі уақытта кездейсоқ тараған бу бұлт жарылыстары көбінесе жартылай немесе толық бос мұнай танкерлерінде, мұнай өңдеу зауыттарының резервуарларында және кемелерде болады, мысалы, 2005 жылы Ұлыбританиядағы Бунсфилд өртінде жарылыс толқыны адамдарды ортасынан оятты. Типтік қару жарылғыш затпен толтырылған контейнерден тұрады, оның ортасында кішкентай дәстүрлі жарылғыш "тарату заряды" орналасқан. Отын окистенудің экзотермиялық деңгейіне қарай таңдалады, мысалы, алюминий немесе магний сияқты ұнтақталған металдардан бастап, мүмкін, өзіндік тотықтырғышы бар органикалық материалдарға дейін. Соңғы жетістіктер наноотынды қолданумен байланысты. Термобарикалық бомбаның тиімді күші отынның таралуының сапасы, қоршаған атмосферамен араласу жылдамдығы, тұтандырғыштың басталуы және отын контейнеріне қатысты орналасуы сияқты бірқатар факторлардың үйлесіміне байланысты. Кейбір конструкцияларда берік оқ-дәрі корпустары жарылыс қысымын отынның өздігінен тұтану температурасынан жоғары қызуы үшін жеткілікті ұзақ уақытқа ұстап тұруға мүмкіндік береді, сондықтан контейнер жарылғаннан кейін қызған отын атмосфералық оттегімен жанасқанда біртіндеп өздігінен тұтанады. Мұндай қарулар үшін тұтанғыштықтың жоғарғы және төменгі шектері қолданылады. Жақын арада тарату зарядынан шыққан жарылыс, қоршаған ауаны қысып, қыздырып, төменгі шекке әсер етеді. Жоғарғы шек мұнай тоғандарының үстіндегі тұманды тұтандыруға күшті әсер ететіні көрсетілген. Бұл кемшілікті отынды жану температурасынан жоғары қыздыру арқылы жоюға болады, сондықтан таралу кезінде салқындау араласу кезінде минималды тұтану кешігуіне әкеледі. Отын молекулаларының сыртқы қабаты ауамен жанасқанда, от шарының ішкі температурасын сақтайтын қосымша жылу пайда болады, осылайша жарылыс жалғасады. Жабық кеңістікте отты шарды сақтайтын және экзотермиялық рекомбинациялық реакциялар пайда болатын кезде оның ұзақтығын 10-дан 50 миллисекундқа дейін ұзарта алатын шок толқындары сериясы пайда болады. Газдар суынып, қысым күрт төмендесе, ішінара вакуум пайда болып, қосымша зақымдануға әкелуі мүмкін. Бұл сирек әсер "вакуумдық бомба" деген бұрыс атауға себеп болды. Мұндай құрылымдарда поршеньді типтегі кейіннен жану да жүзеге асады деп есептеледі, өйткені жалын фронттары олар арқылы үдеп өтеді.

Отын-ауа жарылғыш

Отын-ауа жарылғыш құрылғысы (ОАЖ) отын контейнері мен екі бөлек жарылғыш зарядтан тұрады. Оқ-дәрі тасталғаннан немесе атылғаннан кейін, алғашқы жарылғыш заряд контейнерді белгіленген биіктікте жарып, отынды атмосфералық оттегімен қосылатын бұлтқа таратуға мүмкіндік береді (бұлттың көлемі оқ-дәрінің мөлшеріне байланысты). Отын бұлты заттардың және құрылыстардың айналасын қамтиды және ішіне енеді. Содан кейін екінші заряд бұлтты жарытып, күшті жарылыс толқынын тудырады. Бұл жарылыс толқыны нығайтылған ғимараттарды, жабдықтарды қиратып, адамдарды өлтіруге немесе жарақаттауға себеп болуы мүмкін. Жарылыс толқынының адамдарға қарсы әсері окоптар мен туннельдерде, сондай-ақ бункерлер мен үңгірлер сияқты жабық кеңістіктерде күштірек болады.

Америка Құрама Штаттары

ФАЭ-ны АҚШ Вьетнам соғысында қолдану үшін әзірлеген. CBU 55 FAE отын-ауа кластерлік бомбасын негізінен АҚШ Әскери-теңіз қару-жарақ орталығы, Калифорния штаты, China Lake қаласында жасады. 2003 жылы Иракқа басып кіргеннен кейін АҚШ Теңіз жаяу әскерлері Mk 153 SMAW зымырандығына арналған термобарикалық "Жаңа жарылғыш" (SMAW NE) снарядын енгізді. Теңізшілердің бір тобы бір снарядпен бір қабатты, ірі кірпіштен салынған ғимаратты қиратқанын хабарлады. AGM 114N Hellfire II металлмен күшейтілген зарядты (MAC) оқ-дәрісін пайдаланады, онда алюминий ұнтағы бар термобарикалық жарылғыш толтыру бар, ол заряд корпусы мен PBXN 112 жарылғыш қоспасының арасында қабатталған PTFE-мен араластырылған. PBXN 112 жарылғанда алюминий қоспасы таралып, жылдам жануға түседі. Соның салдарынан адамдар мен құрылыстарға қарсы өте тиімді, ұзаққа созылатын жоғары қысым туындайды.

Кеңес, кейін орыс

АҚШ-тың Вьетнам соғысында қолдану үшін әзірлеген ФАЭ-лерге сәйкес, мысалы RPO A. Ресей қарулы күштері бірнеше қаруларына термобарикалық оқ-дәрі нұсқаларын жасады, мысалы TBG 7V термобарикалық гранатасы, оның өлім радиусы 0,7 м, оны зымыранмен қозғалатын гранатадан (РПГ) – РПГ 7-ден іске қосуға болады. GM 94 – бұл негізінен жақын арадағы шайқас үшін термобарикалық гранаталарды атқылауға арналған насостық граната лақтырушы. Гранатаның салмағы және құрамындағы жарылғыш заттың мөлшері көрсетілмеген, оның өлім радиусы 0,7 м, бірақ гранатаның қасақана түрде "бөлшексіз" жасалуына байланысты, 0,7 м қашықтықта қауіпсіз деп есептеледі. RPO A және жаңартылған RPO M – жаяу әскерге арналған портативті зымыранды гранаталар (РПГ), термобарикалық зымырандарды атқылауға арналған. Мысалы, RPO M термобарикалық оқ-дәрісі бар, оның ТНТ эквиваленті көрсетілмеген, ал жарылғыш күші жоғары жарылғыш бөлшектік артиллерия снарядына ұқсас. RShG 1 және RShG 2 – тиісінше RPG 27 және RPG 26-ның термобарикалық нұсқалары. RShG 1 – күшті нұсқа, оның оқ-дәрісінің өлім радиусы көрсетілмеген және ТНТ-ге тең әсер етеді. RMG – RPG 26-ның бір түрі, ол танкқа қарсы жарылғыш (HEAT) оғының көмегімен негізгі термобарикалық зарядтың ішке енуіне және жарылуына мүмкіндік беретін ашылу жасауға арналған. RMG-нің HEAT оғы 300 мм темір бетонды немесе 100 мм-ден астам дөңгеленген гомогенді броньды тесіп өтеді, осылайша диаметрі көрсетілмеген термобарикалық оқ-дәрінің іштен жарылуына жағдай жасайды. Басқа мысалдарға 9M123 Khrizantema жартылай автоматты командалық (SACLOS) немесе миллиметрлік толқынды белсенді радарлық басқару жүйесі, 9M133 Kornet 9M133F 1 термобарикалық оқ-дәрі нұсқасы және 9K115 2 Metis M 9M131F термобарикалық оқ-дәрі нұсқасы кіреді, олардың барлығы танкке қарсы зымырандар. "Корнет" кейін "Корнет EM" үлгісіне жаңартылды, оның термобарикалық нұсқасының максималды қашықтығы көрсетілмеген және ТНТ эквиваленті көрсетілмеген. 9M55S термобарикалық кластерлік оқ-дәрілі зымыра BM 30 Smerch MLRS-ден ату үшін жасалды. Термобарикалық қаруды тасымалдауға арналған арнайы құрал – TOS 1, 24 түтікке арналған MLRS, термобарикалық зымырандарды атқылайды. TOS 1-ден толық залп берілгенде төртбұрышты аудан қамтылады. "Искандер М" театрлық баллистикалық зымыраны термобарикалық оқ-дәрілерді де тасымалдай алады. Ресей әскери-әуе күштерінің көптеген қаруларының термобарикалық нұсқалары бар. S 8 ракетасының S 8DM және S 8DF термобарикалық нұсқалары бар. S 8-дің "бауыры" S 13-тің S 13D және S 13DF термобарикалық нұсқалары бар. S13DF-тің оқ-дәрісінің салмағы тек 0,3 кг, бірақ оның қуаты ТНТ-ге тең. KAB 500KR-дің KAB 500 OD нұсқасында термобарикалық оқ-дәрі бар. ODAB 500PM және ODAB 500PMV басқарылмайтын бомбаларының әрқайсысында отын-ауа жарылғыш заряды бар. ODAB 1500 – бомбаның үлкен нұсқасы. КАБ 1500S GLONASS/GPS басқарылатын бомбасының термобарикалық нұсқасы бар. Оның от шары радиусты алып жатыр, ал оның қауіпті аймағы радиусты алып жатыр. 9М120 Атака V және 9К114 Штурм АТГМ-дарының термобарикалық нұсқалары бар. 2007 жылдың қыркүйегінде Ресей бұрын-соңды жасалмаған ең ірі термобарикалық қаруды сынақтан өткізді және оның қуаты ядролық қарудың қуатына тең екенін мәлімдеді. Ресей бұл қаруды "Барлық бомбалардың әкесі" деп атады, бұл американдық Mass Ordnance Air Blast (MOAB) бомбасына жауап ретінде жасалды, ол "Барлық бомбалардың анасы" деген тіркесі бар және бір кезде тарихтағы ең қуатты ядролық емес қару атанды.

Ирак

1990 жылы Ирактың мұндай технологияға ие екені айтылды. Қауіпсіздік және құпиялылық сақтау үшін прототип шетелде сәтті сынақтан өтті. Испания Әуе және Ғарыш күштерінің қарулануында BEAC-тің нақты саны белгісіз.

Қытай

1996 жылы Халықтық азаттық армиясы (ХАА) кеңестік RPO A Shmel негізінде 97式单兵云爆火箭筒, портативті термобарикалық зымыранды атқылау құралын әзірлеуді бастады. 2000 жылы қолданысқа енгізілген ол 3,5 кг салмаққа ие және 2,1 кг термобарикалық толтырғыштан тұрады. 2008 жылы PF 97A деп аталатын жақсартылған нұсқасы енгізілді. Қытайда бомбалар, гранаталар және зымырандар сияқты басқа термобарикалық қарулардың да бар екені хабарланады. 2500 градусқа дейін қыздыруға қабілетті термобарикалық қарулар бойынша зерттеулер жалғасуда.

Бразилия

2004 жылы EMAER (Estado Maior da Aeronáutica Әуе күштерінің Бас штабы) және DIRMAB (Diretoria de Material Aeronáutico e Bélico Әуе және әскери жабдықтар дирекциясы) сұрауы бойынша IAE (Instituto de Aeronautica e Espaço Әуе және ғарыш институты) Trocano (tɾoˈkɐnu) деп аталатын термобарикалық жобаны әзірлеуді бастады. Trocano – АҚШ-тың MOAB немесе Ресейдің FOAB қаруларына ұқсас термобарикалық қару. АҚШ-тың қаруы сияқты, Trocano C 130 Hercules ("Hércules" ˈɛʁkuleʃ) ұшағына палет ретінде тиеу үшін жобаланған, ал C 130 ұшағының жүк бөлімінен парашют арқылы сүйреліп, палеттен бөлінеді, содан кейін бомбаның өзіндік аэродинамикалық қасиеттері оның құлау траекториясын анықтайды.

Ұлыбритания

2009 жылы британдық Қорғаныс министрлігі (MoD) Армия әуе корпусының (AAC) «Агуста-Вестленд Апач» тікұшақтары Ауғанстандағы «Талибан» күштеріне қарсы АҚШ-тан сатып алынған AGM 114 Hellfire зымырандарын қолданғанын мойындады. Қорғаныс министрлігі «жарылыс фрагментациялық оқ-дәрілер» деп сипатталған 20 зымыранның 2008 жылы және тағы 20-ның 2009 жылы қолданылғанын мәлімдеді. Қорғаныс министрлігінің өкілдері Guardian газетінің журналисі Ричард Нортон Тейлорға зымырандардың «әсіресе құрылыстарды қиратып, ішіндегі барлық адамды өлтіруге арналғанын» айтты, себебі AAC «Агуста-Вестленд Апач» тікұшақтары бұрын «Талибанмен күресуге тиімсіз деп саналған қару жүйелерімен» жабдықталған. Қорғаныс министрлігі сондай-ақ «британдық ұшқыштардың ұрыс ережелері қатаң екендігін және ұшқыш пилот кабинасынан көргеннің бәрі жазылатындығын» мәлімдеді. 2018 жылы Қорғаныс министрлігі Сирия азаматтық соғысы кезінде Корольдік әуе күштерінің (RAF) пайдаланған General Atomics MQ 9 Reaper дрондары туралы ақпаратты кездейсоқ жариялады, ол дрондардың AGM 114 Hellfire зымырандарымен жабдықталғанын көрсетті. Қорғаныс министрлігі «Дрон соғыстары» атты британдық басылымға ақпарат алу құқығы туралы сұранысқа жауап ретінде есеп жіберген. Есепте AGM 114N Hellfire зымырандарының құрамында термобарикалық оқ-дәрілер болғаны айтылды.

Үндістан

Жоғары жарылғыш күшті ұңғыма (HESH) снарядының негізінде 2010 жылдары Үндістанның Қорғаныс министрлігі 120 мм термобарикалық снарядты әзірледі. Бұл HESH снаряды термобарикалық жарылғыш заттарды танк снарядтарына жаудың бекіністері мен жеңіл брондалған техникасына қарсы тиімділікті арттыру үшін орналастырады. Снарядты жобалау және әзірлеу жұмыстарын Armament Research and Development Establishment (ARDE) жүзеге асырды. Снарядтар «Арджун» танктері үшін арналған. Термобарикалық жарылғыш деп аталатын отынға толы жарылғыш қоспасы ТБ снарядтарының құрамына кіреді. Аталымынан көрініп тұрғандай, снарядтар нысанаға тиген кезде жүздеген миллисекунд бойы жарылыс қысымын және жылу энергиясын тудырады. Бұл қысым мен жылу жаудың бекіністеріне, мысалы, бункерлерге және ғимараттарға, сондай-ақ жау әскерлері мен жеңіл брондалған техника сияқты көмкер нысаналарға зиян келтіреді.

Сербия

2011 жылы құрылған Balkan Novoteh компаниясы TG 1 термобарикалық қол гранатасын нарыққа ұсынады.

Украина

2017 жылы «Укроборонпром» мемлекеттік концернінің Химиялық өнімдерді зерттеу ғылыми институты «Артем» (холдингтік компания) компаниясымен бірлесіп, РГТ 27С жаңа өнімін нарыққа ұсынды. Бұл гранаталарды РПВ 16 гранатаатармен үйлестіруге болады, оның демонстрациясын Александр Турчинов бақылады. Шамамен 600 грамм салмақты гранаталар «екі секундтық отты бұлтты құрайды, оның көлемі 13 м³ кем емес, ал ішіндегі температура 2500 градусқа жетеді. Бұл температура жауды жоюға ғана емес, сонымен қатар жеңіл брондалған техниканы да істен шығаруға мүмкіндік береді». Компания бұл өнімді 2018 жылы Әзірбайжан халықаралық қорғаныс көрмесінде көрсетті.

Тыйым салуға тырысу

Мексика, Швейцария және Швеция 1980 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымына термобарикалық қару қолдануға тыйым салу жөніндегі бірлескен ұсыныс енгізді, бірақ бұл әрекет нәтижесіз аяқталды.

Америка Құрама Штаттары

FAE, мысалы, бірінші буын CBU 55 отын-ауа қарулары Вьетнам соғысында кеңінен қолданылды. Оларға негізделген екінші буын ФАЭ қарулары АҚШ-тың Ирактағы "Шөлдік дауыл" операциясы кезінде қолданылды. АҚШ Теңіз жаяу әскері барлығы 254 CBU 72 бомбасын тастады, олардың көп бөлігі A-6E ұшақтарынан тасталды. Олар мина алаңдары мен окоптардағы адамдарға қарсы қолданылды, бірақ психологиялық қару ретінде тиімдірек болды. АҚШ әскері Ауғанстанда термобарикалық қаруды да қолданды. 2002 жылдың 3 наурызында АҚШ Әскери-әуе күштері лазерлік басқарумен басқарылатын термобарикті бомбаны Ауғанстанның Гардез аймағында Аль-Каида мен Талибан жауынгерлері тығынған үңгірлер кешеніне қарсы қолданды. SMAW NE Фаллужаның бірінші және екінші шайқастарында АҚШ Теңіз жаяу әскері қолданды. AGM 114N Hellfire II алғаш рет 2003 жылы Иракта АҚШ күштері қолданды.

Кеңес Одағы

FAE-лер 1969 жылғы Қытай-Кеңес шекаралық қақтығысында Қытайға қарсы қолданылған деген хабар бар. 134-ші АПИБ-тің МиГ-27 шабуылдық ұшақтары Ауғанстандағы моджахедтерге қарсы ODAB 500S/P отын-ауа бомбаларын қолданған, бірақ олардың сенімсіз және жердегі қызметкерлер үшін қауіпті екені анықталды.

Ресей

Ресей әскери күштері Грозный үшін шайқаста (бірінші және екінші шешен соғыстары) бекініп қорғалған шешен соғысшыларына шабуыл жасау үшін жерден жеткізілетін термобарикалық қаруды қолданған деген хабар бар. ТОС-1 ауыр реактивтік жүйесі және "РПО-А Шмель" иықтан атылатын ракеталық кешені шешен соғыстары кезінде қолданылғаны туралы мәлімдемелер жасалды. Ресей Грозныйдағы бірінші шайқаста RPO-А Шмельді қолданды, одан кейін ол өте тиімді деп танылды. Кейіннен Spetsnaz позицияларында кем дегенде үш, ал ең көп тоғыз RPO-А корпусы табылды. 2005 жылдың шілдесінде Ресей үкіметі дағдарыс кезінде RPO-А қолданғанын мойындады. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде CNN ресейлік күштердің Украинаға термобарикалық қаруды тасымалдап жатқанын хабарлады. 2022 жылдың 28 ақпанында Украинаның АҚШ-тағы елшісі Ресейді термобарикалық бомба қолданғаны үшін айыптады.

Ұлыбритания

Ауғанстандағы соғыс кезінде британдық әскерлер, Армиялық әуе корпусы мен Корольдік әуе күштері қоса, талибандарға қарсы термобарикалық AGM 114N Hellfire зымырандарын пайдаланды.

Израиль

Хьюман Райтс Вотч ұйымының баяндамасында Израильдің бұрын термобарикалық қару қолданғаны, соның ішінде 2008-2009 жылдары Газадағы қақтығыста қолданғаны айтылған. Сонымен қатар, Euro Med Human Rights Monitor Израильдің 2023 жылғы Израиль-ХАМАС соғысында термобарикалық қару қолданып жатқандай көрінеді деп мәлімдейді. Екі ұйым да осы қаруды тығыз қоныстанған аудандарда қолдану халықаралық гуманитарлық құқықтың бұзылуы болып табылады, өйткені ол азаматтар мен азаматтық нысандарға зиян келтіреді. Eurasian Times басылымы Израильдің AH 64D Apache шабуылдық тікұшағының қызыл жолақты "белгісіз" жарылғыш оқпен суреттелгенін хабарлады, бұл ХАМАС туннельдерін және көп қабатты ғимараттарды қиратуға қабілетті термобарикалық оқ болуы мүмкін. Сондай-ақ, Қафар Батнада да осындай жағдай тіркелген. Басқалары 2012 жылы Сирия үкіметінің Аяз қаласында ОДАБ-500П бомбасын қолданғанын айтады. Ресей және Сирия үкіметтері Сирия азаматтық соғысы кезінде бүлікшілерге және бүлікшілер бақылауындағы азаматтық аумақтарға қарсы термобарикалық бомбалар мен басқа термобарикалық оқ-дәрілерді қолданды.

Украина

2023 жылдың наурызында Украинаның 59-шы моторизацияланған бригадасының әскерлері Mavic 3 дронымен жеткізілген термобарикалық RGT 27S2 қол гранатасымен қираған ресейлік жаяу әскерінің жойғыш машиналарын жойғанын көрсетті.

Мемлекеттік емес қатысушының пайдалануы

Термобарикалық және отын-ауа жарылғыш заттар 1983 жылы Ливандағы Бейрут казармаларын бомбалаудан бастап партизандық соғыста қолданылып келеді. Сол шабуылда газды күшейткен жарылғыш механизм қолданылды, бұл пропан, бутан немесе ацетилен болған болуы мүмкін. 1993 жылы АҚШ-тағы Әлемдік сауда орталығына жасалған шабуылда бомбалаушылар жарылысты күшейту үшін үш баллон сутек газын қолданған, бұл FAE принципіне негізделген. 2002 жылғы Балидегі шабуыл кезінде Jemaah Islamiyah ұйымының мүшелері Сари түнгі клубына термобарикалық принципке сүйенген қатты отын зарядын қолданды. 2023 жылы израильдік тілші Хамасты 7 қазанда Израильге жасалған күтпеген шабуыл кезінде азаматтық үйлерге термобарикалық зымырандар атқан деп айыптады. Хамас және Палестина Исламдық Жихады сияқты басқа палестиналық содырлар тобы 2023 жылы Газадағы Израильдің жер операциясы барысында Израиль күштеріне термобарикалық зымырандармен бірнеше шабуыл жасағанын мәлімдеді.

Халықаралық құқық

Халықаралық құқық термобарикалық оқ-дәрілерді, жанар-жағармайлы жарылғыш құрылғыларды немесе вакуумдық бомбаларды әскери нысаналарға қарсы қолдануға тыйым салмайды. 2024 жылға дейін термобарикалық қаруды реттеу немесе шектеуге жасалған барлық әрекеттер сәтсіз аяқталды.

Медиада

1995 жылғы "Жарылыс" фильмінде термобарикалық қару (отынан-ауадан жасалған бомба деп те аталады) Африкадағы ауылды жою үшін, тамаша биологиялық қарудың (вирустың) құпиясын сақтау мақсатымен қолданылады, ал кейіннен бастапқы вирус бұзылмауы үшін АҚШ қаласын жоюға дейін бара жаздады.