Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ауыр крейсері

USS Helena (CA 75) – ауыр крейсер, Монтана штатының Хелена қаласының атымен аталаған АҚШ Әскери-теңіз күштерінің үшінші кемесі. Алғашқыда USS Des Moines деп жоспарланған, ол 1944 жылдың 5 қазанында USS Helena (CL 113) жеңіл крейсерінің құрылысы тоқтатылғаннан кейін Helena деп қайта аталды.

Құрылыс және іске қосу

1945 жылдың 28 сәуірінде Массачусетс штатының Квинси қаласындағы «Бетлехем болат компаниясында» «Хелена» кемесі теңізге спускалды, оны «Хелена» қаласының мэрі Джон Т. Хейтиннің әйелі қолдады. 1945 жылдың 4 қыркүйегінде капитан Артур Говард МакКоллум басқаруымен кеме құрамына қабылданды.

1940 жылдар

Хелена Бостон, Массачусетс штатында жабдықталуын аяқтады және 1945 жылғы 24 қазанда Нью-Йоркке аттанды, келесі күні АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Екінші дүниежүзілік соғыстағы жеңісіне арналған ұлы тойға қатысты, ол Әскери-теңіз күні, 1945 жылғы 27 қазанды белгіледі. Кубадағы Гуантанамо шығанағында екі сынақ саяхаты мен оқудан өткеннен кейін, Хелена 1946 жылғы ақпанда Бостонға оралып, алғашқы саяхатына дайындалды – әлемді аралап келу. Хелена 1946 жылғы 12 ақпанда Бостоннан Англияға жол тартты, онда адмирал Х. Кент Хьюитт келіп, Еуропадағы Әскери-теңіз күштерінің бас қолбасшысы және 12-ші флоттың қолбасшысы ретінде туын көтерді. Келесі үш айда Хелена Солтүстік Еуропа суларында оқу-жаттығулар жүргізіп, Англия мен Шотландияның ірі порттарына құрмет сапарлары жасады. 1946 жылғы 1 мамырда флагмандық қызметтен босатылған Хелена Суэц каналы арқылы Шығыс Азияға бағыт алды, Жерорта теңізінің ірі порттарына, Коломбо, Цейлонға және Сингапурға тоқтады, содан кейін 1946 жылғы 18 маусымда Қытайдың Циньдао қаласына жетті. Шығыс Азиядағы сапарында Хелена түрлі оқуларға қатысып, бір жылдан астам шетел суларында болғаннан кейін, 1947 жылғы 22 наурызда Қытайдың Шанхай қаласынан АҚШ-қа қайтты. Калифорния суларында оқудан өткен соң, Хелена 1948 жылғы 3 сәуірде тағы бір рет Шығыс Азияға аттанды, 24 күннен кейін Шанхайға жетті. 1948 жылдың жазы мен күзінде ол негізінен Қытай суларында жұмыс істеді, 1948 жылғы желтоқсан айында Калифорния штатының Лонг-Бич қаласына оралды. Хелена 1949 жылдың көктемінде жаңа экипажға оқытумен және 1949 жылғы мамырда Әскери-теңіз резервістерін оқыту үшін саяхат жасады, содан кейін Лонг-Бичке қайтып келді, себебі оны тікұшақ тасымалдауға қажетті жабдықтармен жарақтандыру қажет болды. 1949 жылдың шілдесі мен тамызында Хелена Галапагос аралдары мен Панамаға Әскери-теңіз резерв офицерлерінің оқу корпусының курсанттары үшін алты апталық теңіздегі оқу круизіне қатысты. Содан кейін ол 1949 жылғы қарашада Гавай аралдарында өткен АҚШ Армиясы мен Әскери-теңіз күштерінің бірлескен десанттық жаттығуы – «Мики» операциясына қатысты. Содан кейін Хелена Йокосука, Жапония және Гонконг арқылы Филиппинге барып, оқулар өткізді. 1950 жылғы қаңтарда Жапонияға оралды, жақын арада АҚШ-тың жетінші флотының флагманы ретіндегі қызметінің жарқын сәттеріне куә болды, себебі Бірлескен штабтар басшылығы, сол кезде Шығыс Азияда сапарда болған, 1950 жылғы 2 ақпанда кемеге мінгізді. Шығыс Азиядағы сапарының қалған бөлігінде Окинавадан тыс жерлерде ірі флоттық жаттығулар мен жапон порттарына сапарлар жасады. 1950 жылғы 21 мамырда АҚШ-қа қайтты.

Корей соғысы

Хеленаның кестесі жазды Калифорния штатының Лонг-Бич қаласында өткізуді, содан кейін Сан-Францискодағы әскери кемелерді жөндеу зауытында күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізуді талап етті. Кенеттен Кореяға коммунистердің шабуыл жасағаны туралы хабар жетті. Ол дереу теңізге шығуға дайындалды. 1950 жылғы 6 шілдеде батысқа қарай жылдамдықпен жүріп кетті. Пёрл-Харборға (Гавайи) тоқтағанда, тек оқ-дәрілерді ғана жинап, Тынық мұхиты арқылы Кореяның шығыс жағалауына қарай жүзіп өтті. 7 тамызда ол алғаш рет жаудың нысанасына – Танчон маңындағы теміржол станциясына, пойыздарға және электр станциясына оқ атты. Бомбалау тобының бас кемесі ретінде "Хелена" жаудың позицияларын шабуылдап, Біріккен Ұлттар Ұйымының күштері шабуылға дайындалып жатқанда, олардың қарсылығын басып тастауға және жаудың күшін теңестіруге көмектесті. 1950 жылғы 15 қыркүйекте Инчонға қарсы жасалған күшті десанттық операцияны жабу үшін қажетті операцияларды жүзеге асырды. Кейін "Хелена" корей әскерлеріне, баскыншыларды шығыс жағалауда солтүстікке қарай ығыстыруға оқпен қолдау көрсетті. 1950 жылғы қарашада ол Лонг-Бичке келді, екі рет кейінге қалдырылған жөндеу жұмысына дайындалды. 1951 жылғы 18 сәуірде Жапонияның Сасебо қаласында қызметке кірісті. 77-ші операциялық топқа тағайындалды. "Хелена" кемелерді күшті қолдап, жағалаудағы нысаналарды ұрып-соғу үшін жиі жіберілді. 1951 жылғы маусым айында ол Кореяның шығыс жағалауындағы нысаналарға қарсы қақтығыс жүргізді, кейіннен арнайы топқа қайта оралды. Зақым аз болды, және "соғыс биі" деп аталған маневрде портты айналып, "Хелена" жылдам және үздіксіз оқ атып, жаудың жеті қару-жарағын және оқ-дәрі қоймасын жойды. Йокосукада қысқа уақыт демалып, ол қайтадан арнайы топқа оралды, бірақ көп ұзамай Расондағы жабдықтау қоймаларына және теміржол станцияларына жасалған жаппай әуе шабуылына қолдау көрсету үшін арнайы тапсырмаға тағайындалды. Оның құрлықтағы күштеріне қолдау көрсетуі АҚШ теңізшілері мен Корея Республикасы армиясының бөлімшелеріне арналған миссиялармен жалғасты. 1951 жылғы 20 қыркүйекте Йокосукаға оралды. Мұнда, палубада өткен салтанатты шарада Корея президенті Сингман Ри 95-ші арнайы топқа әскери-теңіз күштеріне берілген алғашқы Корея президенттік марапатын табыс етті. "Хелена" 1950 жылғы күзіндегі операциялары үшін марапатталды. Арнайы топқа қайта қосылғаннан кейін "Хелена" Хуннам-Хамхунг аймағында отқа қарсы кеме ретінде қызмет етуге тағайындалды. Өзінің вертолетімен әдеттегідей тиімді бақылау жасап, ол теміржол және автомобиль жолдары көпірлеріне, станцияларға және қару-жарақ позицияларына 2 апта бойы үлкен табысқа қол жеткізді. 1951 жылғы 8 желтоқсанда "Хелена" Лонг-Бичке оралды, оның тоғыз қару батареясы ауыстырылды. Ақпан айында ол Қиыр Шығысқа оралу үшін жаттығуды бастады. Бұл оқу кезеңінің басты оқиғаларының бірі 1952 жылғы 14-23 ақпан аралығында "Лекс Бейкер-1" әскери жаттығуына қатысқандығы болды. Бұл операцияға 70 кеме мен 15000 теңізші мен теңіз жаяу әскері қатысты. 1952 жылғы 8 маусымда "Хелена" Йокосукаға тағы да келді, келесі күні Корея жағалауында 77-ші арнайы топпен кездесуге жолға шықты. 5 ай бойы оның миссиясы ғимараттарды өртеп, қару-жарақ позицияларын жою және көлік құралдарын талқандау болды; барлығы жағалаудағы бомбалаудан кейін оның салдарынан қалдырылды. Сондай-ақ, ол ұшқыштарды құтқару жұмыстарын жүргізді, олардың екеуі жау аумағының тереңінде болды. 1952 жылғы 24 қарашада "Хелена" Йокосукадағы әдеттегі міндеттерінен босатылды және 5 күннен кейін арнайы миссияға аттанды. Ол бірінші рет Иво Джимаға келді, онда 1 желтоқсанда Тынық мұхиты флотының бас қолбасшысы адмирал Артур В. Радфорд қысқа уақытқа келуге тікұшақпен кемеге отырды. Екі күннен кейін ол Гуамға барды, онда президент сайланған Дуайт Д. Эйзенхауэр өзінің бірнеше болашақ кабинет мүшелерімен және адмирал Радфорд Перл-Харборға жолға шықты. Жоғарғы деңгейдегі саяси конференциялар өткізілді. 1952 жылғы 11 желтоқсанда Перл-Харборға келді, 16 желтоқсанда Лонг-Бичке оралды.

Корея соғысынан кейінгі кезең

1953 жылғы 4 тамызда «Хелена» алыс шығысқа аттанды, Жапон теңізіндегі қауіпсіздік патруліне 77-ші жедел топқа қосылды. 1954 жылғы 11 қазанда «Хелена» 7-ші флотқа қайта қосылды. «Хелена» көп уақытын Тайвань аймағындағы суларда өткізді. 1955 жылғы ақпан айында Дахен аралдарынан жартылай әскери күштерді эвакуациялау кезінде «Хеленаның» қызметі ерекше көзге түсті. Бұл жағалау аралдары ұлттық және коммунистік Қытай арасындағы шиеленіске себеп болуы мүмкін еді, сондықтан оларды эвакуациялау арқылы бейтараптандыруға шешім қабылданды. 6 ақпанда президент Эйзенхауэрдің «орындау» бұйрығы келіп, «Хелена» бастаған флот жолға шықты. 1955 жылғы 9 ақпанда сағат 15:00-ге дейін «Хеленаның» қадағалауымен аралдардан барлық азаматтық тұрғындар қауіпті жерге шығарылды – барлығы 18 000 адам. 12 ақпанның басында қалған 20 000 ұлтшыл әскері эвакуацияланды, ал «Хелена» арттан күзетіп тұрғанда жедел топ оңтүстіске қарай бағыт алды. 6 айлық отандық сулардағы жаттығулардан кейін «Хелена» қайтадан Йокосукаға жүзіп, 1956 жылғы 25 қаңтарда жетті. Осы 6 айлық кезекшілік кезінде ол Тайвань аймағында және қысқа мерзімге Филиппин суларында жаттығулар өткізді. 8 шілдеде Лонг-Бичке оралды. Осы уақыт аралығында оның алдыңғы және артқы мачталары ауыстырылып, навигациялық және флагмандық көпірлері жабылды. 9 ай бойы жаттығулар жалғасты, содан кейін 1957 жылғы 10 сәуірде «Хелена» тағы бір алыс шығыс сапарына аттанды. Келесі кезекшілік кезінде ол флагмандық рөлін толыққанды орындады, теңіз күшін және дипломатияны үйлестірді. «Хелена» 19 қазанда Лонг-Бичке оралды. 1958 жылғы 31 наурызда күрделі жөндеуден өткеннен кейін, ол тағы батысқа қарай жүзіп кетті. «Хеленаның» 1958 жылғы алыс шығыс сапары 3 тамызда басталды. Ол алғаш рет 21 тамызда Тайваньдың Килунг портына келді. Келесі күні Тайвань Ұлттық қорғаныс колледжінің студенттері мен оқытушылары кемеде экскурсия жасады. Оның келесі жоспарында Манилаға сапар болған, бірақ ұлтшылдар бақылауындағы Квемой мен Мацу аралдарын қытайлық коммунистердің бомбалауынан туындаған жағдай қалыпті жұмысты тоқтатты. Келесі апталарда «Хелена» шиеленіске толы аймақта патрульдеді. 7 қыркүйекте ол Қытай материгіне 16 шақырым (10 миль) жақындады, Квемой аралына жабдықтау жүзеге асыратын қытай ұлтшылдарының кемелерін күзетті. Осы міндетті орындағанда, АҚШ-тың зор теңіз күшінің болуы еркін әлемді мұндай агрессиядан тыйып отыратын ең маңызды кепілдік екенін тағы бір рет көрсетті. 1958 жылғы 9 қазанда Филиппин жағалауларында «Хеленаға» норвегиялық тіркелген «Хой Вонг» сауда кемесінің Парасель аралдарындағы Бомбей рифінде қалып қойғаны туралы хабар келіп түсті. «Хелена» 1958 жылғы 10 қазанда сағат 10:00-де оқиға орнына жетті. Оның тікұшақтары ерлер, әйелдер мен балаларды құтқарып, оларды Гонконгқа жеткізді. Оның экипажы қиын гуманитарлық миссияны шеберлікпен және батылдықпен орындады, бұл Американың Азия елдерімен қарым-қатынасын нығайтуға үлкен үлес қосты. «Хелена» 1959 жылғы 17 ақпанда Лонг-Бичке оралғанға дейін патрульдік және дайындық жұмыстарын жалғастырды.

1960 жылдар

1960 жылдың 5 қаңтарында «Хелена» «Йорктаун» кемесі және оның 23-ші эсминецтер эскадрильясының сүйемелдеу тобымен бірге Батыс Тынық мұхитына аттанды. Корея мен Тайваньға жасаған сапарлары, тарихымыздағы ең ірі бейбіт уақыттағы десанттық оқу-жаттығулардың бірі – «Көк жұлдыз» операциясына қатысуына дайындық болды. Жапонияда болғаннан кейін «Хелена» USS Ranger және Saint Paul кемелерімен Гуамға жол тартты. 1960 жылдың 24 сәуірінде «Хелена», USS Taylor және USS Jenkins эсминецтерімен бірге Австралияға бет бұрды. Содан кейін ол Лонг-Бичке оралып, маусымнан қарашаға дейін толықтай жөндеуден өтті. 1961 жылдың қаңтар айының ортасында ол 1-ші флоттың тұрақты флагманы атанды. 1961 жылдың 17 мамырында «Хелена» жетекшілік еткен 1-ші флоттың 12 кемесі, 700-ден астам американдық қару-жарақ қауымдастығының мүшелері үшін өрт көрсетілімін ұйымдастырды. Маусым айында «Хелена», Теңіз күштері министрінің сегіз қонағымен бірге, Орегон штатының Портленд қаласына, Гүл фестиваліне сапар жасады. Келесі айларда «Хелена» «Тейл Винд» жаттығуына қатысты, крейсер «Лос-Анджелес», басқарылатын зымырандық фрегат «Куонц» және олардың эсминецтерімен бірге 4 жыл ішіндегі ең ірі «Флоттық желкен» құрамын жасады. «Хелена» Қиыр Шығыстың ірі портына сапар шекті, Гонконг маңында «Ольга» тайфунына тап болды, содан кейін 6 қазан күні Калифорния штатының Сан-Диего қаласына оралды, жақын арада «Жабық вагон» жаттығуына қатысу үшін. Жыл соңына дейін «Хелена» Әскери-теңіз күштерінің Бас штабының бастығы адмирал Джордж У. Андерсон қадағалаған ірі флоттық демонстрацияға қатысты. Оның жылдың соңғы операциясы «Қара аю» жаттығуы болды. 1961 және 1962 жылдары «Хелена» АҚШ-тың Батыс жағалауында және Тынық мұхитының Батыс суларында жұмыс істеді, 1-ші флоттың кемелерімен және 1-ші теңіз дивизиясы мен 3-ші теңіз авиациялық корпусының бөлімшелерімен бірнеше десанттық операцияларға қатысты. 1962 жылдың наурыз айында «Хелена» Әскери-теңіз академиясының шетелдік және штаб офицерлерін, ал маусым және тамыз айларында Теңіз лигасының екі тобын танысу круиздеріне қабылдады. 1962 жыл аяқталғанда «Хелена» Лонг-Бич кеме құрылыс зауытында тоқтатылуға жоспарланған. 1963 жылдың 18 наурызында 1-ші флоттың командирі өзінің штаб-квартирасын Saint Paul кемесіне көшірді.

Пайдаланудан шығару

Елена 1963 жылғы 29 маусымда 18 жылға жуық үздіксіз қызметтен кейін резервке жіберілді. 1963 жылғы 30 маусымда "Хелена" Сан-Диего тобының Тынық мұхиты резервтік флотына ауыстырылды. 1974 жылғы 1 қаңтарда қызметтен шығарылды, 13 қарашада Сан-Хосе, Калифорниядағы Левин Металл Компанисіне сатылды және келесі жылы Ричмондта (Калифорния) металлға тілінді.

Марапаттар

Корея соғысындағы қызметі үшін Хелена Корея Республикасының Президенттік бірлігінің мақтау қағазымен және төрт жұлдызды Корея қызмет медалімен марапатталды.

Мұра

Хелена кемесінің қоңырауы, оның якорь тізбегі және бір пернесі Монтана штатының Хелена қаласында, Льюис және Кларк округі кітапханасының сыртындағы "Walking Mall" саябағында орналасқан. "Хелена" кемесінің қазандықтары NASA Ames Research Center-дегі ArcJet кешенінде үлкен бу инъекциялық вакуумдық сорғы жүйесін іске қосу үшін пайдаланыла береді.