Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің "Нортгемптон" кластык ауыр крейсері

USS Houston (CL/CA 30) – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің кемесі болды. Ол "Хьюстон" деген атау алған екінші әскери кеме болды. Кеме 1929 жылдың 7 қыркүйегінде Вирджиния штатының Ньюпорт Ньюс қаласындағы "Newport News Shipbuilding & Dry Dock Company" компаниясымен суға түсірілді, демеушісі Элизабет Холкомб (Оскар Холкомбтың қызы, сол кездегі Техас штатының Хьюстон қаласының мэрі) болды және 1930 жылдың 17 маусымында капитан Джесси Бишоп Гейдің басқаруымен қолданысқа енгізілді. Кеме бастапқыда жұқа бронясы болғандықтан, жеңіл крейсер (корпус нөмірі CL 30) деп жіктелді. 1931 жылдың 1 шілдесінде "Хьюстон" ауыр крейсер (CA 30) деп қайта жіктелді, себебі 1930 жылғы Лондондық теңіз келісімінің шарттары бойынша 8 дюймдік (20,3 см) бас қарулары бар кемелер ауыр крейсерлер саналды.

Соғыс аралығы

Атлантикада сынақ саяхатын жүргізгеннен кейін, «Хьюстон» 1930 жылдың қазан айында АҚШ-қа оралды. Содан кейін ол өзінің атымен аталатын қалаға сапар жасады және Хэмптон-Роудс портындағы флотқа қосылды. Нью-Йоркке бағыт алған крейсер 1931 жылдың 10 қаңтарында Тынық мұхитына аттанды. Панама каналы мен Гавай аралдарында тоқтағаннан кейін, 22 ақпанда Манилаға жетті. «Хьюстон» Азия флотының флагманы болды және келесі жыл бойында Қиыр Шығыста оқу операцияларына қатысты. 19 қыркүйекте «Хьюстон» АҚШ флотының флагманы атанды, ол кезде контр-адмирал Клод К. Блох өзінің штаб-квартирасын кемеге әкелді және 28 желтоқсанға дейін бұл мәртебені сақтап тұрды, содан кейін ол Скауттық күштерге қайта оралды. Оқу жаттығуларын жалғастыра отырып, 1939 жылдың 4 қаңтарында Сан-Францискодан «XX Флоттық мәселе» жаттығуына жолға шықты, Норфолк пен Ки-Уэстке бағыт алды, онда президент және Әскери-теңіз күштерінің бастығы адмирал Уильям Д. Лихи жаттығулар барысында кемеге мінгізілді. Ол 7 сәуірде Хьюстон қаласына қысқа сапармен келді, ал 30 мамырда Сиэтлге оралды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Соғыс дағдарысы күшейген сайын адмирал Харт өзінің флотын дайындыққа келтірді. Перл-Харборға шабуыл жасалған түні Хьюстон Панай аралынан флоттық бөлімдермен бірге Австралияның Дарвин қаласына қарай жолға шықты. Ол 1941 жылғы 28 желтоқсанда Баликпапан және Сурабая арқылы жетті. Патрульдік міндеттен кейін ол Сурабаяда америкалық-британдық-голландтық-австралиялық (ABDA) теңіз күштеріне қосылды, екінші толқынның 44 ұшағының 7-сін атып түсірді. Конвой бірнеше сағат бойы Тиморға қарай бағытталды, ал Хьюстон жаудың орнын анықтау үшін барлау ұшағын ұшырды. ABDA жапондық әскери-теңіз күштерінің болуын күдіктенді, Тиморға жақын арада шабуыл болатынын және күтіп отырған қолдау флоты бар екенін болжады, сондықтан конвойге Дарвинге қайтуға бұйрық берді, ол 18 ақпанның түскі уақытына дейін жетті. Хьюстон мен Пирри сол күні Тжилатжаптағы жауынгерлік күштерге қосылу үшін жолға шықты. Кеткеннен кейін көп ұзамай Пирри күдікті су асты қайығын қууға кетіп, осыған көп отын жұмсады, сондықтан эсминец Хьюстонмен бірге жалғастырудың орнына Дарвинге қайтып келді. Осылайша Хьюстон 19 ақпанда Дарвинге жасалған жапон шабуылынан құтылды, онда Пирри, Мейгс және Мауна Лоа кемелері батып, Портмар жағаға отыруға мәжбүр болды.

Ява теңізіндегі шайқас

Жапонияның басты шабуыл күштері Жаваға жақындап келе жатқаны туралы хабар алған соң, адмирал Дорман негізгі конвоймен кездесіп, оны жоюға шешім қабылдады. 1942 жылғы 26 ақпанда «Хьюстон», , , , HNLMS «Ява» крейсерлері мен он эсминецпен бірге теңізге шығып, 1942 жылғы 27 ақпан күні түске жуық адмирал Такео Такаги басқаратын жапондық қолдау күштерімен кездесті. Ол күштер төрт крейсер мен 13 эсминецтен тұрды.

Салдары

Хьюстонның тағдыры тоғыз ай бойы әлемге толыққанды белгілі болмады, ал оның соңғы шайқасының толық оқиғасы соғыс аяқталғанда, аман қалғандар тұтқын лагерьлерінен босатылғанға дейін айтылмады. Олар қандай кемеге сүңгіп жатқанына ешқандай күмән болған жоқ, өйткені кеме қоңырауы 1973 жылы Хьюстонның кемесінен 'бейресми түрде' көтерілген (сондай-ақ Перт кемесінен 1960 жылдардың соңында, және құтқарушы Дэвид Берчеллдің 'экспедициясы' туралы жазған кітабы бар), және жылдар бойы бірнеше қоғамдық орындарда болғаннан кейін, қазір АҚШ, Техас штаты, Хьюстон қаласындағы парктегі тұғырға қойылған (ал Перт кемесінің қоңырауы Батыс Австралиядағы Перт қалалық әкімдігінде көрсетіледі). 2015 жылдың қазан айында Хьюстонды тағы бір рет зерттеу жүргізілді, АҚШ және Индонезия теңіз күштерінің дайверлері Хьюстон мен Пертті тоғыз күн бойы зерттеуге қатысты (олар да рұқсатсыз құтқару жұмыстарына ұшыраған). Дайверлер екі кеменің апат жағдайын тіркеп, осы деректерді Джакартадағы Жава теңізіндегі соғыс кемелерінің апаттарын сақтау және заңсыз құтқаруды болдырмау жөніндегі конференцияға ұсынды.