Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Альберт Бэкон Фолл (26 қараша 1861 – 30 қараша 1944) – Нью-Мексико штатынан АҚШ сенаторы және президент Уоррен Г. Хардинг басқарған кездегі АҚШ-тың ішкі істер министрі. Ол «Теапот-Купол» скандалына қатысқандығымен танымал болды және осы іске байланысты сотталған жалғыз адам еді. АҚШ армиясының капитаны ретінде 1916 жылы Панчо Вилланың шабуылдарын тоқтату мақсатымен Мексикаға әскери жорық ұйымдастыруды қолдаған.
American politician (1861–1944)
Albert Bacon Fall (November 26, 1861November 30, 1944) was a United States senator from New Mexico and Secretary of the Interior under President Warren G. Harding who became infamous for his involvement in the Teapot Dome scandal; he was the only person convicted as a result of the affair. As a captain in the United States Army, he supported a military invasion of Mexico in 1916 as a means of ending Pancho Villa's raids.
Жас шағы мен отбасы
Альберт Фолл Кентукки штатының Франкфорт қаласында Уильям Р. және Эдмония Тейлор Фолл отбасында дүниеге келді. Бала кезінде ол Теннесси штатының Нэшвилл қаласындағы мектептерге қатысты, бірақ көбінесе өзіндік білім алды. Он бір жасында Фолл мақта фабрикасында жұмыс істеді. Бұл оның өмірі бойына қиналған тыныс алу проблемаларының себебі болуы мүмкін. Денсаулығына байланысты, Фолл жас кезінде жақсы климат іздеп батысқа көшті. Ол Оклахома мен Техас штаттарын сынап көрді, бірақ ақырында Нью-Мексико аймағындағы Лас-Крусес қаласына қоныстанды, онда заңгерлікпен айналысты. 1879 және 1881 жылдар аралығында Фолл заң оқып жүргенде мұғалім болып жұмыс істеді. 1883 жылдың 7 мамырында ол Кларксвилл қаласында Эмма Гарланд Морганға үйленді. Олардың төрт баласы болды: ұлы Джек Морган Фолл және қыздары Алексина Чейз, Каролина Эверхарт және Джоуэт Эллиотт. Джек пен Каролина 1918 жылғы испан тұмауы пандемиясы кезінде бір апта ішінде қайтыс болды. Фолл отбасы Тюлароса ойпатындағы Үш өзен ранчосында тұрды. Фоллдың сонымен қатар Эль-Пасода да үйі болған.
Albert Fall was born in Frankfort, Kentucky, to William R. and Edmonia Taylor Fall. He attended schools as a child in Nashville, Tennessee, but was primarily self educated. By age eleven Fall was employed in a cotton factory. This is most likely the cause of respiratory health problems he suffered throughout his life. Due to his illnesses, Fall moved west as a young man to seek a better climate. He tried Oklahoma and Texas, but eventually he settled in Las Cruces, New Mexico Territory, where he practiced law. Between 1879 and 1881, Fall worked as a teacher while he studied law. On May 7, 1883, he married Emma Garland Morgan in Clarksville, Texas. They had four children: a son, Jack Morgan Fall, and daughters Alexina Chase, Caroline Everhart and Jouett Elliott. Jack and Caroline died within a week of each other during the 1918 Spanish Flu pandemic. The Fall family lived at the Three Rivers Ranch in the Tularosa Basin. Fall also had a home in El Paso.
Мансап
Фолл 1891 жылы адвокаттыққа қабылданды. Ол 1891 жылдан 1892 жылға дейін Нью-Мексико штатының өкілдер палатасында қызмет етті, ал 1892 жылдан 1893 жылға дейін аумақтық кеңесте жұмыс істеді. Фолл 1893 жылы үшінші сот округінің судьясы болып тағайындалды, содан кейін сол жылы Нью-Мексико Жоғарғы сотының төрешісі болды. Фолл 1896 жылдан 1897 жылға дейін Территориялық кеңесте, ал 1897 жылы аумақтың бас прокуроры қызметін атқарды. Ол 1902 жылдан 1904 жылға дейін Аумақтық кеңесте тағы да қызмет етті. Испания-Америка соғысы кезінде Фолл жаяу әскер ротасының капитаны болды. Ол 1907 жылы қайтадан бас прокурор болып тағайындалды. 1910 жылы ол аумақтың конституциялық конвенциясына делегат ретінде қатысты.
Fall was admitted to the bar in 1891. He served in the New Mexico House of Representatives from 1891 to 1892, and served on the territorial council from 1892 until 1893. Fall was appointed judge of the third judicial district in 1893, and associate justice of the New Mexico Supreme Court later the same year. Fall served on the Territorial Council again from 1896 to 1897, and as the territory's attorney general in 1897. He again served on the Territorial Council from 1902 to 1904. During the Spanish–American War, Fall served as captain of an infantry company. He served as attorney general again in 1907. In 1910 he was a delegate to the territory's constitutional convention.
Альберт Дженнингс Фонтан өлтіру ісі
Фолл мен оның көршісі Оливер М. Ли аймақтағы жер иелері болды және адвокат Альберт Дженнингс Фонтайнға қарсылас болды. Фолл мен Лидің арақатынасы Фоллдың Лиге қылмыстық істе көмектесуімен басталған сияқты. Ли жауларын зорлық-зомбылықпен қорқытып, үркітіп жүргенімен белгілі болды, Уильям МакНью мен Джим Гиллилендті жұмысқа алды, екеуі де қарулы адамдар ретінде танымал еді. Ли аймақтағы басқа шаруашылықтардан мал ұрлап, өзінің малдарына ұқсас болу үшін белгілерін өзгертіп қойды. Фоллдың құқықтық қызметтері Ли мен оның адамдарының қылмыстық айыпталудан құтылуын қамтамасыз етті; олар қамауға алынғанда Фолл олардың қорғанында болды. Фолл Фонтайнды ұнатпады, ол Фолл-Ли тобынан қорқып, сот пен саяси аренада оларға ашық қарсылық көрсетті. 1896 жылдың 1 ақпанында Фонтайн мен оның сегіз жасар ұлы Генри, Фоллдың Үш өзендер ранчосынан Туларозадан солтүстікке қарай Месилладағы үйлеріне бара жатқанда Уайт Сэндс маңында жоғалып кетті. Фолл Ли, МакНью және Гиллилендті Хиллсборо қаласында Генриді өлтіргені үшін соттағанда сәтті қорғады. Сотта Ли Фонтайнның өліміне және жоғалуына қатысы бар екені айғақталды, бірақ тергеушілер сыбайлас сот жүйесімен және Фоллдың құқықтық шеберлігімен күресуге мәжбүр болды. Фонтайн, оның ұлы және олардың атының денелері табылған жоқ, бұл қудалауды қиындатты. МакНьюға қарсы айыптаулар соттан алынып тасталды, ал Ли мен Гиллиленд ақталды. Бұл әрекет сәтсіз аяқталды; Фолл арнайы сайлауда жеңіске жетті. 1918 жылы қайта сайлау кезінде Фолл үміткер болу туралы шешім қабылдауға қиналды, бірақ республикалық партияның ұсынысын қабылдады. Басты сайлауда ол демократ Уильям Б. Уолтонның қарсылығын жеңді, тіпті Фолл сайлауалды сөйлеген жоқ. Кейбір сарапшылар Фоллдың екі баласының тұмау пандемиясынан қайғылы қаза болуына байланысты көңіл көрсету оның сайлауда жеңіске жетуіне себеп болды деп санайды. Сенатта Фолл Сауда және Еңбек департаментінің шығыстарын бақылау комитетінің төрағасы болды, ол сайлау құқығын қолдағанымен және АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқандағы оның оқшауланған көзқарастарымен танылды. "Мырза, сіз үшін дұға етемін", - деп Фолл шын ниетпен айтқысы келді. "Қай жаққа, сенатор?" - деп Уилсон жауап берді, бұл оның қарсыласын күлдірді. Сенатта Фолл кейіннен танымал Огайо тобын құраған адамдармен жақын дос болды, бұл оған 1921 жылдың наурыз айында Уоррен Г. Хардингтің үкіметінде министрлік лауазым алуға көмектесті. Жергілікті саясаткерлер оған қарсы болғанмен, Нью-Мексико тұрғындары арасында оның беделі жоғары болды.
Fall and his neighbor, Oliver M. Lee, were landowners in the area and were rivals to attorney Albert Jennings Fountain. Fall's association with Lee seems to have begun when Fall helped Lee in a criminal case. Lee, known for dispensing violence and terrorizing his enemies, employed William McNew and Jim Gilliland, both known as gunmen. Lee repeatedly rustled cattle from other ranches in the area, altering the brands to resemble his own. Fall's legal services ensured Lee and his men stayed free from criminal conviction; when they were arrested, Fall intervened on their behalf. Fall disliked Fountain, who showed little fear of the Fall–Lee faction and challenged them openly in the courts and political arena. On February 1, 1896, Fountain and his eight year old son, Henry, disappeared near White Sands on the way from Fall's Three Rivers Ranch north of Tularosa to their home in Mesilla. Fall successfully defended Lee, McNew, and Gilliland when they were put on trial for Henry's murder in Hillsboro. Evidence at the trial suggested Lee was involved in Fountain's murder and disappearance, but investigators had to deal with a corrupt court system and Fall's legal skill. The bodies of Fountain and his son and their horse were never found, which hampered the prosecution. The charges against McNew were dismissed by the court, while Lee and Gilliland were acquitted. The attempt failed; Fall won the special legislative election. When re election came up in 1918, Fall was ambivalent about running, but nonetheless accepted the Republican nomination. In the general election he overcame a bitter challenge from Democrat William B. Walton, even though Fall never made a campaign speech. Some commentators suggest that it was sympathy for Fall's tragic loss of his two children in the flu pandemic that won him the election. In the Senate, Fall served as chairman of the Committee on Expenditures in the Department of Commerce and Labor, was noted for his support of the suffrage movement and his extreme isolationist tendencies when the U. S. entered World War I. As a leading antagonist to President Woodrow Wilson, a Democrat, Fall was permitted to visit the stricken President in his White House bedroom in October 1919, hoping to gauge whether the Chief Executive was well enough to remain in office. "I have been praying for you, Sir," Fall sought to offer sincerely. "Which way, Senator?" Wilson replied, drawing laughter from his rival. In the Senate, Fall become close friends with the people who would later make up the infamous Ohio Gang, which secured him a cabinet position in Warren G. Harding's administration in March 1921. While local politicians opposed him, his popularity with the residents of New Mexico was reportedly very high.
"Теапул күмбезі" қақтығысы
Фолл 1921 жылы наурыз айында президент Уоррен Г. Хардинг оны Ішкі істер министрі қызметіне тағайындады. Тағайындалғаннан кейін көп ұзамай Хардинг Әскери-теңіз күштері министрі Эдвин Денбиді, Фоллдың ведомствосы Калифорниядағы Елк Хиллз және Буэна-Виста, сондай-ақ Вайомингтегі Теапот Домдағы Әскери-теңіз резервтеріне жауапкершілікті қабылдауы керек екеніне көндірді. Осы соңғы орын 1922 жылдың сәуірінде жарық көрген даудың атауына айналды, ол кезде «The Wall Street Journal» газеті министр Фоллдың екі досы, мұнай өндірушілері Гарри Ф. Синклер («Mammoth Oil Corporation») және Эдвард Л. Дохени («Pan American Petroleum and Transport Company») есімдерін ашық бәсекесіз осы Әскери-теңіз резервтерінің бір бөлігін бұрғылауға рұхсат беру туралы шешім қабылдағанын хабарлады. Мұның орнына Фолл пара алды. Тергеу барысында Фолл Эдвард Л. Дохениден алған 385 000 долларлық пара үшін кінәлі деп танылды. Осының салдарынан Фолл бір жылға бас бостандығынан айырылды – лауазымындағы тәртіпсіздік үшін түрмеге отырған алғашқы бұрынғы министр. Дохениді Фоллға пара бергені үшін ғана емес, сонымен қатар Дохенидің компаниясы Нью-Мексикодағы Тулароса ойпатындағы Фоллдың ранчосын «төленбеген қарыз» деген желеумен иелігінен айырды, бұл аталған пара екені анықталды. Синклер сотқа наразылық білдіргені үшін айыппұл төлеп, алты ай түрмеде отырды. Түрмеден шыққаннан кейін Фоллдың қаржылық жағдайы нашарлады. Ол әйелімен бірге Техас штатының Эль-Пасо қаласында тұрды. Фолл 1944 жылдың 30 қарашасында ұзақ аурудан кейін сол жерде қайтыс болды. Ол Эль-Пасодағы Евергрин зиратына жерленді. «Солқылаушы жігіт» деген лақап аты оның тегінен шыққан деген болжам бар, бірақ бұл тіркес даулы оқиғадан бұрын-ақ қолданыста болған.
Fall was appointed to the position of Secretary of the Interior by President Warren G. Harding in March 1921. Soon after his appointment, Harding convinced Edwin Denby, the Secretary of the Navy, that Fall's department should take over responsibility for the Naval Reserves at both Elk Hills and Buena Vista, California, and Teapot Dome, Wyoming. This last setting became the namesake of the scandal to erupt in April 1922, when The Wall Street Journal reported that Secretary Fall had decided that two of his friends, oilmen Harry F. Sinclair (Mammoth Oil Corporation) and Edward L. Doheny (Pan American Petroleum and Transport Company), should be given leases to drill in parts of these Naval Reserves without open bidding. In exchange, Fall accepted bribes. The investigation found Fall guilty of bribery and conspiracy as a result of $385,000 having been paid to him by Edward L. Doheny. Fall was jailed for one year as a result—the first former cabinet officer sentenced to prison as a result of misconduct in office. Doheny was not only acquitted on the charge of bribing Fall, but Doheny's corporation foreclosed on Fall's ranch in Tularosa Basin, New Mexico, because of "unpaid loans" which turned out to be that same bribe. Sinclair was fined and served six months for contempt of court. After serving time in prison, Fall was in financially reduced circumstances. He and his wife lived in El Paso, Texas. Fall died there on November 30, 1944, after a long illness. He was buried in Evergreen Cemetery in El Paso. The epithet "fall guy" has been said to derive from his surname, but this phrase was in use well before the scandal.