Кіріспе
Сағат дискісі – аналогты сағаттың (немесе сағаттың) уақытты көрсетуге арналған, жазық циферблаттан, шеттерінде белгілерден және ортасында бір-біріне концентрлі біліктерде айналатын көрсеткіштерден тұратын бөлігі. Оның ең қарапайым, бүкіл әлемде танылған түрінде циферблаттың шеткі бөлігі 1-ден 12-ге дейін нөмірленген, бұл 12 сағаттық циклдегі сағаттарды көрсетеді, ал қысқа сағат тілі күніне екі рет айналады. Ұзын минут тілі сағатына бір рет айналады. Циферблатқа минутына бір рет айналатын секунд тілі де қосылуы мүмкін. Бұл термин цифрлық сағаттар мен сағаттардағы уақытты көрсету үшін осылай жиі қолданылмайды. Сағат дискісінің тағы бір түрі – 24 сағаттық аналогты циферблат, ол әскери және басқа да ұйымдарда, 24 сағаттық уақытты пайдаланатындарда кеңінен қолданылады. Бұл жоғарыда сипатталған 12 сағаттық циферблатқа ұқсас, бірақ оның сыртында 1-ден 24-ке (немесе 0-дан 23-қа) дейін сағаттар көрсетілген, ал сағат тілі күніне бір рет айналады. Кейбір арнайы мақсаттағы сағаттар, мысалы таймерлер мен спорттық жарыс сағаттары, бір сағаттан кем уақытты өлшеуге арналған. Сағаттар рим цифрларымен немесе араб цифрларымен, немесе сандық емес белгілермен сағатты көрсетуі мүмкін. Екі нөмірлеу жүйесі де біріктіріліп қолданылуы мүмкін, мұнда біріншісі сағатты, екіншісі минутты көрсетеді. Ұзын корпус сағаттары (әже сағаттары) әдетте сағаттар үшін рим цифрларын пайдаланады. Тек араб цифрларын пайдаланатын сағаттар 18 ғасырдың ортасында пайда бола бастады. Сағат дискісі соншалықты таныс, әдетте сандарды жіберіп, оларды белгіленбеген бөліктермен (белгілермен) ауыстырады, әсіресе сағаттарда. Кейде белгілердің өзі қолданылмайды, ал уақыт тілдердің бұрыштары арқылы анықталады.
the village in England
A clock face is the part of an analog clock (or watch) that displays time through the use of a flat dial with reference marks, and revolving pointers turning on concentric shafts at the center, called hands. In its most basic, globally recognized form, the periphery of the dial is numbered 1 through 12 indicating the hours in a 12 hour cycle, and a short hour hand makes two revolutions in a day. A long minute hand makes one revolution every hour. The face may also include a second hand, which makes one revolution per minute. The term is less commonly used for the time display on digital clocks and watches. A second type of clock face is the 24 hour analog dial, widely used in military and other organizations that use 24 hour time. This is similar to the 12 hour dial above, except it has hours numbered 1–24 (or 0–23) around the outside, and the hour hand makes only one revolution per day. Some special purpose clocks, such as timers and sporting event clocks, are designed for measuring periods less than one hour. Clocks can indicate the hour with Roman numerals or Hindu–Arabic numerals, or with non numeric indicator marks. The two numbering systems have also been used in combination, with the prior indicating the hour and the latter the minute. Longcase clocks (grandfather clocks) typically use Roman numerals for the hours. Clocks using only Arabic numerals first began to appear in the mid 18th century. The clock face is so familiar that the numbers are often omitted and replaced with unlabeled graduations (marks), particularly in the case of watches. Occasionally, markings of any sort are dispensed with, and the time is read by the angles of the hands.
Тарихи дамуы
Сағат сөзі ортағасырлық латын тіліндегі "қоңырау" сөзінен – clocca – шыққан, және көптеген еуропа тілдерінде осы сөздің туыс сөздері бар. Сағаттар Англияға Төмен елдерден келді, сондықтан ағылшын тіліндегі сөз орта төменгі неміс және орта голланд тілдерінен алынған Klocke сөзінен пайда болды. 13 ғасырда Еуропада салынған алғашқы механикалық сағаттар – соққылы сағаттар – болды: олардың мақсаты каноникалық сағаттарда қоңырау шалып, жергілікті халықты дұғаға шақыру еді. Бұл сағаттар қоғамдық орындардағы қоңырау мұнараларына орнатылды, соның арқасында қоңыраулардың дыбысы алысқа естілуін қамтамасыз етті. Осы алғашқы механикалық сағаттар орнатылып болғаннан кейін, сағатшылар олардың тісті дөңгелектерін мұнара сыртындағы циферблаттағы көрсеткішті қозғау үшін пайдалануға болатынын түсінді, осылайша жергілікті тұрғындар сағаттың соққылары арасындағы уақытты біле алатын болды. 14 ғасырдың соңына дейін, бекітілген көрсеткіш (көбінесе әдемі ою-өрнекпен жасалған, нақты қол пішіндес) айналмалы циферблаттағы сандарды көрсету арқылы сағатты көрсетті; одан кейін айналмалы көрсеткішті бекітілген циферблатта қолдану қалыптасты. Минут көрсеткіштері (олар сағаттың кішкентай, яғни минуттық бөлімдерін көрсеткендіктен осылай аталды) 1690 жылға дейін кеңінен қолданылған жоқ, себебі маятник пен тепе-теңдеу тетігінің ойлап табылуы уақытты анықтаудың дәлдігін арттырып, оны қолдануға негіз жасады. Кейбір аса дәл сағаттарда минутына бір рет айналатын үшінші көрсеткіш жеке циферблатқа қосылды. Бұл көрсеткіш "екінші минут" деп аталды (өйткені ол сағаттың екінші минуттық бөлімдерін өлшеді), кейін ол "секунда" деп қысқартылды.
Француздық ондық уақыт
1793 жылы Франция революциясы кезінде Франция республикалық күнтізбесімен байланысты ондық уақыт жүйесін енгізуге тырысты. Онда тәулікте 10 ондық сағат, әр сағатта 100 ондық минут және әр минутта 100 ондық секунд болды. Сондықтан ондық сағат қазіргі сағаттан екі еседен астам ұзақ (144 минут), ондық минут қазіргі минуттан сәл ұзақ (86,4 секунд), ал ондық секунд қазіргі секундтан сәл қысқа (0,864 секунд) болды. Осыған сәйкес сағаттар жасалды, көбінесе дәстүрлі сағат белгілерімен біріктірілген. Алайда, бұл жүйе қабылданылмады және Франция 1795 жылғы 7 сәуірде ондық уақытты міндетті түрде қолдануды тоқтатты, бірақ кейбір француз қалалары 1801 жылға дейін ондық уақытты пайдаланды.
Технологиялық ескіру
2010 жылдары Ұлыбританияның кейбір мектептері емтихан залдарындағы аналогтық сағаттарды цифрлық сағаттармен алмастыра бастады, себебі көбірек оқушылар аналогтық сағаттарды оқи алмайтын болды. Көптеген смартфондар мен компьютерлердегі сағаттар аналогты емес, цифрлық болып келеді, ал аналогтық сағаттарды алмастыруды жақтаушылар олардың технологиялық тұрғыдан қолданысқа ие болмай қалғанын айтады. Дегенмен, аналогтық сағатты оқу американдық бастауыш мектептердің оқу жоспарының құрамында әлі де бар; аналогтық сағаттарды қолдаушылар оларды оқу жоспарына қосу бастауыш мектепте оқытылатын негізгі математикалық түсініктерді бекітеді деп санайды.