Кіріспе

Орманда қолданылатын әртүрлі дағдыларға негізделген спорт.

Woodsman (немесе woodsmen, көпше түрі) – ағаш өңдеу спортының түрлеріне қатысатын спортшылардың атауы. Woodsmen ағаш кесушілердің ағаштарды кесу және ағаш дайындау кезінде қолданатын нақты дағдыларын қайталайтын әртүрлі жарыстарға қатысады. Woodsman Competitions – АҚШ, Канада және басқа елдердегі университеттер арасындағы бәсекелі, әйелдер мен ерлер аралас спорт түрі. Бұл спорт орман шаруашылығының білім беру және техникалық оқыту бағдарламаларының дәстүрлі бөлігі болып табылады. Бұл жарыстарда қатысушылар жарысқа арналған балта, лақтыруға арналған балта, тік ара, бензопила сияқты әртүрлі құралдарды пайдаланады. Солтүстік Америкада бұл спорт қазіргі уақытта бес аймақтық дивизионға бөлінген: солтүстік-шығыс, орталық Атлантика, оңтүстік, орталық батыс және батыс.

Тарих

Орманшылар немесе ағаш кесушілер жарыстары ағаш кесу лагерьлеріндегі жұмысшылар арасында өткен жарыстардан бастау алады. Ағаш кесушілерге жұмысының көлеміне қарай ақы төленгендіктен, белгілі бір жұмысты жылдам немесе шеберлікпен орындау құрметке лайық болған. Бүгінде бұл дәстүр Канада мен АҚШ-тағы университеттерде, сондай-ақ әлемдегі түрлі жарыс жолдарында, ESPN телеарнасының бұрынғы Ұлы ашық ойындары сияқты жарыстарда сақталған. Бұл спорт әсіресе ағаш кесу дәстүрі күшті аймақтарда танымал.

Бәсекелестік құрылым

Көптеген колледж спорт түрлерінен айырмашылығы, олар белгілі бір дәрежеде маусымдық болатын, студенттік ағаш кесу командалары оқу жылы бойы жарысады. Жарыстар әдетте "кездесу" түрінде өтеді, яғни жарыс күні бойы өткізілетін бірнеше шаралар тізбегі. Кездесулер ашық ауада немесе қауіпті құралдарды қауіпсіз пайдалану үшін жеткілікті үлкен құрылыста өтуі мүмкін. Тікелей қатысу үшін ағаш, жүлделер және тамақ құнына ақы төленеді. Мектептер алты адамнан тұратын командалармен жарысады. Мектеп бірнеше команда жіберуге құқылы, олардың әрқайсысы қатысу ақысын төлейді. Шаралар команда мүшелері арасында мектептердің қалауынша бөлінеді. Дегенмен, команданың әрбір мүшесі толыққанды қатысуы күтілетін бірқатар командалық шаралар бар. Ерлер және әйелдер командалары көбінесе бірдей жабдықты пайдаланады, бірақ жарыста кейбір ережелер жыныс бойынша бейімделеді. Егер мектеп аралас команданы немесе "Джек пен Джилл" командасын жіберсе, ерлер ережелері қолданылады. Әр команданы капитан үйлестіреді. Шаралар жеке, жұптық, үштік немесе командалық форматта өткізілуі мүмкін, бұл жарыс ұйымдастырушы мектептің қалауына байланысты. Жарыс тізімі мен құрылымы әдетте алдын ала жарияланады, осылайша команда мүшелері өздеріне бекітілген шараларға дайындала алады.

Нәрселеу

Көптеген жарыстар қатысушының аяқтауға кеткен уақытына сүйеніп бағаланады. Командалардың нәтижесі жиынтық түрде есептеледі, әдетте әр жарысқа бірдей маңыз беріледі. Ұпаймен бағалау жүйесі қолданылуы мүмкін, онда бірінші орын алған қатысушыға 100 ұпай беріледі, ал келесі орындар алғандар өз нәтижелеріне қарай жеңімпаз ұпайының белгілі бір пайызын алады. Тағы бір жүйе жеңімпаз команданың орнын тек олардың көрсеткен нәтижесіне қарай анықтайды, командалардың арасындағы айырмашылықты ескермейді.

Балтамен лақтыру

Бұл жарысқа қатысушыдан екі қырлы балтаны белгіленген қашықтықтан нысананың ортасына мүмкіндігінше жақын тигізу қажет. Балта сабының ортасынан айналып, идеалды жағдайда, нысананың ортасына бір қырымен тиюі керек. Нысанаға байланысты 1, 3 немесе 5 ұпай беріледі, ең жоғары ұпай – орталық шеңбер. Бәсекелесушілерге үш рет жаттығу лақтыруға және үш рет бағаланатын лақтыруға мүмкіндік беріледі. Егер лақтыру бір шеңбердің сызығын кесіп, келесі шеңберге өтсе, әдетте жоғары ұпай қойылады. Егер балтанның екі қыры да нысанаға тисе, сабы тік тұрса, сабы төмен қарай соққыланып, тек бір қыры тигенше түзетіледі, содан кейін ұпай есептеледі. Егер осы түзету кезінде балта нысанадан түсіп қалса, ұпай берілмейді.

Бөліну

Бөліну бірнеше түрде болуы мүмкін, бірақ көбінесе қатты ағаштан жасалған бір немесе бірнеше бұрандамен және бір, екі немесе үш рет орындалады. 4-6 фунт салмақтағы балталар қолданылады, ал маулы балталар көбінесе тыйым салынған, себебі олар айқын бәсекелестік артықшылығын береді. Ағаш бұрандалары әрқашан жерге қойылады, кейде қауіпсіздік үшін автомобиль дөңгелегіне орналастырылады, бұл бәсекелес адамның балтамен өз аяқтарын немесе тізелерін жарақаттауының алдын алуға көмектеседі. Іс-шараны аяқтауға кеткен уақыт бойынша ұпайлар беріледі, ал ағаш толық бөлінбеген жағдайда, яғни талшықтар бөлінген бөліктерді байланыстырып тұрса, айып тағайындалады. "Dot Split" нұсқасында әр бұранданың үстіңгі жағына, әдетте геометриялық емес, табиғи орталыққа екі дюймдік нүкте салынады. Бәсекелес бұранданы төрт толық ұзындықтағы бөлікке бөлуі керек, олардың әрқайсысының ұшында бояу болуы тиіс. "Barrel Split" іс-шарасында бұранданы көптеген бөліктерге бөліп, оларды баррельдің үстіңгі жағындағы, әдетте 6-8 дюйм ені бар саңылауға салу қажет. Барлық бөліктер толық орналасқанда іс-шара аяқталады.

Қол астынан соққы

Underhand, немесе көлденең шабу – балтамен ағаш кесудің бір түрі. Бұл жарыста көлденең орнатылған ағаш бөлігі екіге бөлінеді. Жеңіс уақыт бойынша анықталады. Жарыс кезінде қатысушы тірекке көлденең орнатылған бөлік үстінде тұрады. Ол балтаны екі аяғының арасынан 45 градус бұрышпен, екі қарама-қарсы жаққа соғып, ағаш бөлігінің диаметрінің жартысына дейін ойыс жасайды. Содан кейін қатысушы жақтарын ауыстырып, қарсы жағында ойысты ашып, екі ойыс кездескенше тек соңғы жағында ғана жұмыс істейді.

Тірі блокты кесу

Тұрақ блогы немесе тік кесу үшін ағаш алып тастау механизмі төменнен кесуге ұқсас, бірақ бұл жағдайда тік орнатылғандықтан, қолданылатын техника төменнен кесуден өзгеше. Бәйгеге қатысушы балта соққыларын 45 градусқа көкке қарай және 45 градусқа көлденеңнен төмен бұрып, ағаштың бір жағын кесу үшін қажетті екі бет жасауы керек.

Қатты соққы

Бұл жарыс – төменнен соққының бір түрі, онда бағалау уақытқа емес, ағашты тікелей кесу үшін қажетті балта соққыларының санына қарай жасалады. Ағашты кесу үшін ең аз соққы жасаған қатысушы жеңімпаз атанды. Егер екі қатысушының көрсеткіштері тең болса, онда уақыт ескеріледі және кім жылдамдау орындаса, сол жеңіске ие болады.

Бұғана пісіру

Қанат ара ойыны көбінесе жеке немесе командалық жарыс ретінде өткізіледі. Көбінесе 36 дюймдік қанат ара, жарыс деңгейіндегі қазық және ара тісімен жабдықталған. Жеке жарыста, бәсекелеске тіреуге тізгіленген бөліктен «cookie» деп аталатын жұқа тілімдерді кесу ұсынылады. Араланған әрбір ағаш дискісі толық болуы керек, әйтпесе айып салынады. Командалық жарыста, әрбір мүше бір немесе екі дискіні кесіп, команда мүшелері кесуді аяқтағаннан кейін алмасады. Бұл жарыс барлық кесулерді аяқтауға кеткен жалпы уақыт бойынша бағаланады.

Кесудің қималары

Бұл жарыс жұптық немесе командалық форматта өтеді. Өйткені балта арасы екі адаммен қолданылатындықтан, әр кесуді екі серік бірлесіп жасауы керек. Уақытты өлшеу үшін бірнеше бөлік ағаш кесіледі, бұғау арасымен кесу жарысы сияқты. Бұл жарыстарда қолданылатын аралар ағаш ұсталары командасының ең қымбат жабдықтарының бірі болып табылады, жарысқа дайындалған тісті ара немесе М тісті ара үшін мыңдаған доллар жұмсалады. Жарысқа кіріспес бұрын, кесілетін ағашта осы өте қымбат және күшті құралдарға зақым келтіруі мүмкін түйіндер мен ақаулар бар-жоғын мұқият тексеру үшін көп күш жұмсалады.

Джек пен Джилл

Джек пен Жилл – бір ер адам мен бір әйел қатысатын, екі адаммен жұмыс істеу арасы сияқты ережелерге бағынатын қос аралау сайысы. Атауы ер адамдарға қатысты "lumberjack" және әйелдерге қатысты "lumberjill" терминдерінен шыққан.

Бір дана

Бір адамдық кесу жарысы екі адамдық арамен жұмыс істейтін бір адамға арналған, және көбінесе жекелей жарыс ретінде өткізіледі. Ара әдетте екі адамдық жарыста қолданылатын арамен бірдей сапалы болады, бірақ бір адаммен жұмыс істеу үшін арнайы қайталанған болуы мүмкін. Жарысқа қатысушы бір үлкен бөренеге бір кесім жасауы керек. Бұл бөренелер әдетте жарыстағы ең үлкен диаметрлі ағаштар болып табылады. Жарысқа қатысушыға бастапқы кесуге рұқсат етіледі, әдетте ол 6-8 дюймнан аспайды немесе АҚШ долларының енімен тең болады. Командаласы бөренеге отырып, жарысқа қатысушының жұмысын жеңілдету және араның қысылып қалуын болдырмау үшін клин орнатуға рұқсат етіледі.

Ағаш аралы

Бұл жарыс уақыт бойынша бағаланады. Қауіпсіздік жабдықтарын киген қатысушы бірнеше тіліктерді кеседі. Жарыс түрліше жолдармен жасалуы мүмкін, көруге әдемі келуіне немесе қатысушының тізбекті қуат диапазонының ең жоғарғы шегінде жұмыс істеу қабілетіне баса назар аударуға болады. Әділеттілік үшін, күні бойы әдетте бір тізбекті қолданады, бұл тізбектер арасындағы айырмашылықтарды жоюға мүмкіндік береді (тіпті бірдей модель болған жағдайда да маңызды болуы мүмкін). "Down Up" нұсқасы төмен қарай кесуді (тартқыш тізбекте, тізбектің төменгі жағын пайдаланып) және содан кейін жоғары қарай кесуді (итермелеу тізбекте, тізбектің жоғарғы жағын пайдаланып) талап етеді. Бұл жарыстың ең көп таралған түрі. "Down Up Down" нұсқасы жоғарыда аталған кесулерге қосымша төмен қарай кесуді қосады. "Up Down" жарысы әдетте бір тіліктің жартысына дейін кесуді қамтиды, содан кейін қатысушы тізбекті тіліктен алып, тіліктің үстінен кесуді аяқтауы керек. Бұл нұсқадағы уақыт екі жартылай кесудің қаншалықты жақын болғанына байланысты дәлдік өлшемдерімен анықталады. Бұл нұсқа қазіргі жарыстарда сирек кездеседі.

Дискі стегі

Дисктер қаптамасы тік қойылған тіреуге орнатылған дискілер тізбегін кесуден тұрады. Бәсекелесушіге белгілі бір көлемдегі ағаш беріліп, кесу үшін уақыт шектеледі, әдетте екі минут. Бәсекелесуші араны көз деңгейінде ұстап, тізбектей дискілерді кесіп, алдыңғы кесілген дискілерді тіреудің үстіне жинап қояды. Жарыс бағасы бәсекелесуші аяқтағанын жариялаған кезде тіреудің үстінде қалған толық дискілердің саны бойынша есептеледі. Уақыт екіншілік тең түскен жағдайда шешім қабылдау үшін қолданылады. Жақсы орындалғанда, бәсекелесуші 20-дан астам дискіні кесуі мүмкін. Жарыс кезінде бәсекелесушіге қосымша дискілерді кесуден басқа дискілерді қозғауға немесе өңдеуге рұқсат етілмейді.

Кедергі бағанасы

Қиындық полюсінің механизмі құлаған ағашқа ұқсайды. Полюс 25 фут ұзындығында, бір ұшы топыраққа, екіншісі жерден 4,5 фут биіктікке көтерілген. Қатысушылардың уақыты тіркеледі, және полюстің ұшынан түбіне дейін жүгіріп, полюстің бойымен оның биіктігіне қарай көтеріліп, тізбек арамен полюстің ұшын құламай кесіп тастаған адам жеңімпаз болады. Тізбек араны полюстің соңғы 5 футында ғана іске қосуға рұқсат етіледі, бұл полюсте боялған сызықпен белгіленеді. Жүгіруші сондай-ақ, полюске көтерілуді бастамас бұрын, түбіндегі белгіленген сызықтың артына бір толық аяғын қойып, одан кейін ғана көтерілуге кірісуі керек.

Палпа ағашын лақтыру

Пулпвудты лақтыру жарысы көбінесе командалық форматта өткізіледі, онда барлық қатысушылар екі жұп қазық арасына төрттен бір жиын палпвудты лақтыруы керек, қазықтар әдетте 15–20 фут қашықтықта орналастырылады. Жарыс әдетте 48 білікті палпвуд лақтырылғанша уақыт бойынша жүргізіледі. Егер лақтыру аяқталғаннан кейін ағаш екі қазықтың арасындағы жазықтықты бұзса, онда ол 48 мүмкін ұпайдың біреуіне ие болады. Яғни, тым алыс, жеткіліксіз немесе қазықтар арасына лақтырылмаған палпвуд есепке алынбайды. Қатысушы келесі лақтыруларымен орнына түзете алатын таяқтар ұпайға жатқызылады.

Ағаштарды дөңгелету және төсеу

Ағаштарды дөңгелету немесе ағаштарды төсеу (бірлесумен шатастырмау керек) – екі түрлі жарыс, онда пивтер (ұстағыштар) мен екі бәсекелес ағашты белгілі бір мақсатқа жылжытуға тырысады. Ағаштарды төсеу жарысында бәсекелестер ағашты ағаштан жасалған тіреулер арқылы итеріп, көбінесе пандустың үстіне дейін жеткізуі керек. Ал ағаштарды дөңгелетуде бәсекелестер тік жолмен немесе бірнеше бұрылыстардан тұратын жолмен ағашты жер бойындағы финиш сызығына жеткізуі мүмкін. Бұл жарыс көбінесе жұптық немесе командалық форматта өтеді.

Шағылыстыру жарысы

Уақытпен жүгірілетін жарыс, онда қатысушылар металл сымнан жасалған құлаққа тағылатын кабельді (тұмшақты) алып өтеді. Өнімді сататын емес, бірақ осыған қатысты сілтемелерді табу қиын болды. Қатысушылар жарысты тұмшақтың қауын шешіп бастайды, содан кейін арнайы дайындалған кедергілер жолынан өтеді және оны үлкен ағаш діңге орап, ағаш өндірісінде тасымалдау үшін қолданылатын тұмшақ кабельдерін байлауды имитациялайды. Қатысушылар міндетті түрде қолғап пен каска киюі керек, себебі босаған кабельдің салмағы 40 фунттан аспауы тиіс. Кедергілер жолының орналасуы стандартталмаған және оны ұйымдастырушылар шешеді. Жолдар қатысушыларға кемінде 12 фут енді кеңістік қалдыруға тиіс, сондай-ақ жолдың қиындық деңгейі мен қауіпсіздік талаптарына қатысты шектеулер бар.

Бёрлинг

Бұл сайыста әдетте екі спортшы судың үстінде еркін қалқып отырған бөрененің әр шетінде жарысады. Олар қарсыласын түсіру үшін жүгіріп, тебіп, түрлі тәсілдер қолданып, өздерін бөренеде ұстап тұруға тырысады. Жақын маңда су болмағандықтан, кейбір мектептер жүзу бассейнін пайдаланады немесе бөренені білікке орнатып, еркін айналуын қамтамасыз ететін "құрғақ бөрене домалату" алаңын жасайды. Кейбір мектептер бұл жарысты турнир түрінде өткізеді, ал басқалары қауіпсіздік шараларын ескере отырып, спортшының бөренеде қанша уақыт тұра алатынын немесе белгілі бір уақыт ішінде қанша рет айналғанын есептейді.

Полюске көтерілу

Бұл жарыста арқанмен байланған және қауіпсіздендірілген альпинист мүмкіндігінше жылдам түрде ешқандай тірегі жоқ бағананың басына жетеді. Бағана әдетте стандартты телефон бағанасының мөлшерінде болады, ал альпинист жылдам жоғары көтерілуі үшін қолмен жасалған тікенектер киеді.

Өрт сөндіру

От жағу іс-шарасы құрал, кептірілген ағаш және кез келген жерде тұтандыратын сіріңкелерді пайдаланып от жағуды қамтиды. Сабынды су толтырылған банка оттың үстіне қойылады, ал банка қайнап көпірген кезде уақыт тіркеледі. Іс-шараға бір немесе екі қатысушы қатыса алады және бір немесе екі құрал қолданылуы мүмкін. Егер екі құрал қолданылса, біреуі әдетте балта немесе кішкене шапақ, ал екіншісі пышақ болады. Іс-шара уақыт бойынша бағаланады.

Мәдениет

Ағаш кесу жарыстарына қатысатын командалардың мәдениеті зор өзгешеліктерге ие – тікелей арамен арақ ішетін клубтардан бастап, мектеп бекіткен, толыққанды жарыс командасы деңгейіне дейін, олардың барлық көріністері мен күтулерімен бірге. Бұл спорт соңғы жылдарда әрқашан барлық білім беру деңгейлерінде болды, және әйелдер бәсекелестерге көбінесе ерлермен тең қаралады, бірақ кәсіби деңгейде әйелдерге көңіл бөлмейді. Команда мүшелері арасындағы қарым-қатынас жиі кездеседі. Ағаш кесушілердің жарысындағы атмосфера, қатаң бәсекелестіктен бастап, ауылдық жәрмеңкедегі достық ортаға дейін өзгереді. Жарысқа қатысушылар апталар мен айлар бойы белгілі бір жарыстарға дайындалады, әрбір қимылдарында тиімділік пен күшті арттырады. Жабдықты таңдау оңай шаруа емес, себебі оның құны жоғары, сондықтан әрбір ағаш бөлігі кемшіліктері мен түйіндері үшін мұқият тексеріледі, олар ағаштың екіге бөлінуіне кедергі келтіруі мүмкін. Мақтаның салмағын көзбен бағау қажет болуы мүмкін, ал бір ағаштың ерекшеліктерін байқау үшін басқа бәсекелестерді қадағалау жеткілікті. Бұл шараларға көбінесе достары мен туыстары да қатысады, олар ағаш кесушілермен еркін араласады. Командалар арасындағы жаулық сирек кездеседі, және көптеген бәсекелестер бір-бірін есімдерімен таниды. Ағаш кесу жарыстарында ызылдауға жол жоқ: бәсекелестер өз команда мүшелерін де, қарсы команда мүшелерін де қатты қолдап жатады. Соңғы орында келгендерге жарыс аяқталғанша жігер беріледі. Колледжге түскенге дейін ағаш кесумен айналысқан тәжірибесі жоқ студенттерден жаңадан бастаушылар белсенді түрде ізделіп табылады, өйткені жарысқа қатысушылардың көпшілігі бұрын ағаш кесумен айналыспаған.

Жабдық

Ағаш ұсталарының жарыстарында қажетті жабдықтар: қиылыс аралар, қанатты аралар, балталар, тіреуіштер, қауіпсіздік шлемдері, қолғаптар, аяқ және аяқтарды қорғау, сонымен қатар тікке көтерілуге арналған альпинистік жабдықтар. Көбінесе қолданылатын ара түрлері: М-тісті ара және Пег-Ракер арасы. Көптеген жаңадан бастаушылар М-тісті арамен бастайды, себебі ол кешірімдірек, ал дағдылары жетілген сайын Пег-Ракер арасына көшеді. Жарысқа арналған қанатты аралар, коммерциялық қанатты аралардан өзгеше, 42 дюймдік ұзындығы бар. Жарыс балталарының көптеген түрлі ұнтақтаулары мен өндірушілері бар, олардың ішінде Tuatara, Keech және Brute Force есімдері жиі кездеседі. Горизонтальды жылдамдықпен кесу, қатты соққы, тік жылдамдықпен кесу және қатты соққы үшін ауыр және өткір жарыс балталары қолданылады. Бұл балталардың кесу беті кеңірек, жиегі өткірлеу болады және олар әдеттегі балтадан да өткір болып кестеленеді. Жарыс балталарының шығу тегі мен дизайны 18 ғасырдың соңынан бері далалық жұмыстарда қолданылатын стандартты бір жақты балта – американдық балтадан бастау алады.