Кіріспе
Аминқышқыл тізбегінің соңының түрі – С-терминал (карбоксилдік соң, карбоксилдік құйрық, С-терминалдың соңы, карбоксилдік соң, С-терминалдың ұшы немесе СООН-терминал) – еркін карбоксил тобы (СООН)мен аяқталатын аминқышқыл тізбегінің (белок немесе полипептид) соңы. РНҚ-дан аударма жасалған кезде, белок N-терминалдан С-терминалға қарай түзіледі. Пептидтік тізбектерді жазу кезінде С-терминал оң жаққа жазылады және тізбек N-ден С-терминалға қарай көрсетіледі.
The C terminus (also known as the carboxyl terminus, carboxy terminus, C terminal tail, carboxy tail, C terminal end, or COOH terminus) is the end of an amino acid chain (protein or polypeptide), terminated by a free carboxyl group ( COOH). When the protein is translated from messenger RNA, it is created from N terminus to C terminus. The convention for writing peptide sequences is to put the C terminal end on the right and write the sequence from N to C terminus.
Химия
Әрбір аминқышқылы карбоксил тобы мен амин тобынан тұрады. Аминқышқылдары сусыздану реакциясы арқылы бір-бірімен тізбектеледі, онда бір аминқышқылының амин тобы келесі аминқышқылының карбоксил тобымен қосылады. Осылайша, полипептидтік тізбектердің бір жағы бос карбоксил тобымен (С-терминал), екінші жағы бос амин тобымен (N-терминал) аяқталады. Ақуыздар табиғи түрде N-терминалдан басталып, C-терминалда аяқталады.
C-терминалды ұстау сигналдары
Белсенің N ұшында көбінесе бағыттау сигналдары болады, ал C ұшында ақуызды сұрыптау үшін тоқтату сигналдары болуы мүмкін. Эндоплазмалық тордың (ЭР) ең көп таралған тоқтату сигналы – C-терминальдағы KDEL (Лиз-Асп-Глу-Лей) немесе HDEL (Гис-Асп-Глу-Лей) аминқышқылдық тізбегі. Бұл ақуызды эндоплазмалық торында ұстап, секреция жолына өтуіне кедергі келтіреді.
Пероксисомальды нысаналау сигналы
SKL (Ser Lys Leu) немесе C ұшына жақын ұқсас тізбек пероксисомаға бағыттау сигналы 1 ретінде қызмет етеді, белокты пероксисомаға жеткізеді.
C-терминалдың өзгеруі
Белоктардың С-ұшы посттрансляциялық түрленуге ұшырауы мүмкін, ең көп кездесетіні – С-ұшына липидтік бекіткіш қосылып, белок трансмембраналық доменсіз мембранаға енуіне мүмкіндік береді.
Пренилдену
С терминалды модификацияның бір түрі – пренилдену. Пренилдену кезінде фарнезил немесе геранилгеранил изопреноидты мембраналық егіз C-терминалына жақын цистеин қалдығына қосылады. Кішкентай, мембранаға байланысқан G протеиндері көбінесе осылай модификацияланады.
GPI зәкірлері
С терминалды модификацияның тағы бір түрі – мембраналық бекіткіш ретінде фосфогликан, гликозилфосфатидилинозитол (GPI) қосу. GPI бекіткіші С-терминалдың пропептидінің протеолиздік кесілуінен кейін С-терминалға жалғастырылады. Бұл типтегі модификацияның ең айқын мысалы – прионды ақуыз.
Метилирлеу
С терминалы леуцині омыртқалы жануарларда леуцин карбоксил метилтрансфераза 1 ферментінің әсерімен карбоксил тобында метилденеді, нәтижесінде метил эфирі түзіледі.
С-терминал домені
Кейбір белоктардың С-терминал домені арнайы функцияларды атқарады. Адамдарда РНҚ полимераза II-нің СТД-сы әдетте Tyr Ser Pro Thr Ser Pro Ser тізбегінің 52 қайталануынан тұрады. Бұл басқа белоктарға РНҚ полимеразаның С-терминал доменіне байланысып, полимераза активтілігін қозуға мүмкіндік береді. Осы домендер ДНҚ транскрипциясын бастауға, РНҚ транскриптісінің қақпағын жабуға және РНҚ тігілуі үшін сплайцеосомаға қосылуға қатысады.