Кіріспе
Классикалық музыка стилі
Сицилиана (siciliana) немесе сицилиандық (siciliano) – барокко дәуірінен бастап үлкен музыкалық шығармалардың бөлігі ретінде жиі кездесетін музыкалық стиль немесе жанр. Ол көбінесе баяу темпте немесе 6/8 өлшемінде орындалады, әуелігімен және билікке ұқсас ырғақтарымен ерекшеленеді, көбінесе минор тональностьда болады. Барокко операларында ариялар үшін қолданылған, сондай-ақ аспаптық туындыларда да жиі кездеседі. Сицилиямен байланысты сицилиана пасторальдық көңіл-күйді шақырады және пастораль жанрынан ерекшеленетін нүктелі ырғақтарымен сипатталады.
Тарих және елеулі мысалдар
2006 жылы жарық көрген кітабында Раймонд Монель музыка зерттеушілерінің осы стильді Сицилиядағы нақты дәстүрге байланыстыру әрекеттерін нәтижесіз деп санады, алайда оның бастауын 1500 жылдардағы итальяндық Ренессанс мадригалдарына, үш өлшемді уақыт пен нүктелі ырғақтарға дейін жегізді. Бұл мадригалдық ырғақтардың өзі ежелгі Грекия мен Римнің эпикалық поэзиясындағы дактильдік гексаметрден туындаған болуы мүмкін.
Барокко дәуірі
Сицилиялық Алессандро Скарлатти операларында сицилиана пасторальдық контекстің белгісі ретінде қалыптасты, бірақ оның ноталарда "сицилиана ариясы" деп аталатын тек екі ғана баяу ариясы бар. Монель Скарлаттидің сицилиана арияларының мәтіндері көбінесе қайғылы және меланхолиялық екенін айтады. Ал сицилианалар 1703 жылдан бері музыкалық сөздіктерде сипатталған. Барокко дәуіріндегі сицилианалардың басқа мысалдары да Дж.С. Бахтың музыкасында кездеседі: мысалы, оның жеке скрипкаға арналған соль минорындағы сонатасы, BWV 1001, флейта мен клавесинге арналған ми-бемоль мажордағы сонатасы, BWV 1031, және клавесин мен ішекті аспаптарға арналған ми мажордағы концерті, BWV 1053. Басқа белгілі Барокко сицилианалары: Антонио Вивальдидің "Кончерто гроссо", Op. 3, № 11-нің ортаңғы бөлімі, "L'estro armonico" шығармасы (Бах оны кейін органға арналған ре минорындағы концерті ретінде жазды, BWV 596), Джузеппе Тартинидің скрипкаға арналған "Шайтанның трелі" сонатасының бірінші бөлімі және Арханжело Кореллидің Рождестволық концерті, Op. 6, № 8.
Классикалық дәуір
Классикалық дәуірде сицилиялық ырғақпен жазылған шығармалар кейде кездеседі. Жозеф Гайдн, бәлкім, жанрдың пасторальдық байланыстарынан шабыттанған, өсімдіктердің жаратылуын тойлау үшін "Нун беут ди Флор дас фрише Грун" ("Жасыл жамылғымен далалар пайда болады") атты "Жаратылыс" ораториясында сопраноға арналған сицилиялық ария жазды. Моцарт үшін сицилияның тартысқа толы ырғағы қайғыны бейнелеуге қолайлы болды, және Моцарттың ең күшті музыкалық туындыларының кейбіреуі трагикалық сицилиялықтар: "Сиырлы флейта" операсынан "Ах, иһл'с, эс ист вершвинден" ("Ах, жүрегім, ол мәңгілікке кетті") атты сопраноға арналған ария, фортепиано концерті К. 488-дің фа-диез минорындағы баяу бөлімі, фортепиано сонатасы К. 280-нің фа минорындағы адажиосы және ре минорындағы скрипкалық квартеті К. 421-нің финалы. Ол өз фортепиано сонатасы К. 331-дің алғашқы тақырыбы ретінде шаттыққа толы ля мажорда сицилияны қолданды. Классикалық сицилиялықтардың басқа мысалдары - Доменико Чимарозаның гобой концертінің үшінші бөлімі, Карл Мария фон Вебердің скрипкалық сонатасының бесінші нөмірінің соңғы бөлімі және Антон Рейханың фа мажордағы кларнет квинтетінің 107-ші нөміріндегі екінші бөлімі. Гитара виртуозы Мауро Джулиани (1781–1829) сицилиялық стилді өте жақсы көріп, оған жиі композициялар жазды. Оның көрнекті мысалы - оның ля мажордағы бірінші гитаралық концертінің екінші бөлімі, Op. 30. Гитараға (вокалмен) жазылған тағы бір сицилиялық - Франц Ксавер Грубердің әйгілі Рождестволық әні "Түн тыныштығы".
Романтикалық дәуір
Романтизм дәуірінің басында Джон Филд өзінің фортепиано мен оркестрге арналған төртінші концертіне (1814) G минорындағы ("Сицилиано") тазартылған сицилиананы енгізді. Бернхард Круселл өзінің кларнет дуэттерінің бірінде "сицилианоны" баяу бөлім ретінде пайдаланды (1821). Кейін, Романтизм дәуірінде Брамс өзінің "Генделдің тақырыбына арналған вариациялар мен фуга" шығармасында (1861) соло фортепианоға арналған 19-шы вариацияны сицилиана түрінде жазды. Брамстың тағы бір вариациялық жинағы, Хайднның тақыбына арналған оркестрлік вариациялар (1873) шығармасының жетінші вариациясы да сицилиана нысанында болады. Мориц Мошковскийдің Op. 42 (1887) жинағындағы "Три морсо поэтика" екінші бөлімі "Сицилиано" болып табылады. Вердидің "Les vêpres siciliennes" операсынан Геленаның "Merci, jeunes amies" ("Рақмет, жақын достарым") ариясы да сицилиананың бір мысалы, ол өзінің мазмұнына сай келеді және партитурада осылай аталса, халық арасында болэро деп жиі аталады. Масканьидің шедеврi "Cavalleria rusticana" операсының ашылу ариясы – "O Lola" сицилианасы. Эрнест Шосон фортепиано, скрипка және струнный квартетке арналған концертінің екінші бөлімінде (Op. 21, 1892) сицилиана шығармасын жазды. Габриэль Форенің "Пеллеас және Мелисанда" операсынан жасалған оркестрлік сюитасында оның 1893 жылы аяқталмаған жоба үшін жазған, кең танымал "Сицилиана" әні бар.
20 ғасырлар
20 ғасыр музыкасындағы сицилиананың мысалдарына Игорь Стравинскийдің "Пулцинелла" балетінен алынған Серенада, Отторино Респигидің "Ежелгі әуездер мен билер" сюитасы, № 3, және Малкольм Арнольдтың латунь аспаптарға арналған "Кішкентай сюита" № 1-ден алынған Сицилиана жатады. Сергей Рахманинов фортепианоға арналған Op. 32 прелюдияларының үшеуінде сицилиана стилін және ырғақтарын пайдаланған: B-bemol миноры (№ 2), B миноры (№ 10) және B мажоры (№ 11). Морис Дюруфленің органға арналған сюитасы (Op. 5) импрессионистік гармониясымен ерекшеленетін Сицилиенді қамтиды, ал тағы бір көрнекті мысал – Пол Хиндемиттің 2-ші орган сонатасының ортаңғы бөлімі. Венгр композиторы Дьёрдь Куртаг 1987 жылғы "Kafka Fragmente" Op. 24 шығармасында, сопрано мен скрипкаға арналған "Der wahre Weg" ("Нағыз жол") бөлімінде бұл стильге ерекше нұсқау жасайды. Нино Ротаның "Крестный вальсі" 1972 жылғы фильмге арналған, Грэмми сыйлығын жеңіп алған музыкасының басындағы классикалық сицилиана. Джон Уильямстың "Гарри Поттер" фильмдері үшін жазған "Hedwig's Theme" та сицилиана жанрында, әсіресе Фauré-дің Сицилиенасына ұқсас. Джеральд Финцидің 1939 жылғы "Dies Natalis" кантатасынан алынған "Intrada" және "Rhapsody" сицилиана стилінің тағы бір көрнекті мысалдары болып табылады.