Кіріспе
Бангладештің Силхет бөлімі – Бангладештің солтүстік-шығыс бөлімі. Ол солтүстік, шығыс және оңтүстік жағынан Үндістанның Мегхалая, Ассам және Трипура штаттарымен, оңтүстік-батысында Читтагонг, ал батысында Дакка және Мьменсингх Бангладеш бөлімдерімен шектеседі. 1947 жылғы Бөліске дейін, оған Кәрімгандж (қазіргі Ассам штатының Барак аңғары, Үндістан) кірді. Бірақ, Кәрімгандж (Бадарпур, Патарканди және Ратабари округтерін қоса алғанда) Радклиф шекара комиссиясының шешімімен түсініксіз себептермен Силхеттен бөлініп кетті. Нихарранжан Рейдің сөзіне сәйкес, бұл Абдул Матиб Мазумдар басқарыған делегацияның тілегімен байланысты болды.
the administrative division of Sylhet
Sylhet Division is the northeastern division of Bangladesh. It is bordered by the Indian states of Meghalaya, Assam and Tripura to the north, east and south respectively, and by the Bangladeshi divisions of Chittagong to the southwest and Dhaka and Mymensingh to the west. Prior to the Partition in 1947, it included Karimganj subdivision (presently in Barak Valley, Assam, India). However, Karimganj (including the thanas of Badarpur, Patharkandi and Ratabari) was inexplicably severed from Sylhet by the Radcliffe Boundary Commission. According to Niharranjan Ray, it was partly due to a plea from a delegation led by Abdul Matlib Mazumdar.
Этимология
Сильхет облысы өзінің штаб-пәтері – Сильхет қаласының атымен аталады. Сильхет – қаланың ежелгі атауларының бірі болған শিলহট (Śilhôṭ) сөзінің ағылшыншасы. Жергілікті атаудың, әдетте, 20 ғасырға дейін әдеби бенгал тілінде жиі қолданылған санскрит тіліндегі Шрихатта (Śrīhaṭṭa) сөзінен тікелей алынған деп саналады. Шрихатта қаласы өз атын Шрихатта әулетінің қадағалаушы құдайы Шрихаттанатхадан (Śrīhaṭṭanātha) алған. Ол 12-13 ғасырларда Сурма және Барак аңғарларында Наттардың алғашқы қоныстануын ынталандырып, Шрихатта джанападын (janapada) құрды және бүкіл аймақ бойынша Шрихаттанатханың мүсіндерін орнатты. Сильхеттің кейінгі индус раджалары, мысалы Гоур Говинда, құдайға Хаткешвара (Hāṭkeśvara) немесе Хатаната (Haṭṭanātha) ретінде құрмет көрсетуді жалғастырды, бұл Девипурана мен мыс тақта жазуларында айқын көрінеді.
Тарих
1874 жылы қазіргі Силхет дивизиясы, оған Кәримгандж ауданы да кіретін, толығымен «Силхет ауданы» деп аталатын. 1874 жылдың 16 ақпанында Силхет Бенгалиядан бөлініп, Ассамның коммерциялық дамуын жеңілдету мақсатында Ассамның Бас комиссарының провинциясының (Солтүстік-Шығыс шекаралық провинциясы) құрамына енді. Силхет халқы Вице-корольге меморандум жолдап, Ассамға қосылуына қарсылық білдірді. Вице-король лорд Нортбрук Силхетке сапар шегіп, білім беру және әділет жүйесі Бенгалиядан басқарылатынына халықты сендіргеннен кейін, сондай-ақ Силхет тұрғындары Ассамдағы шай плантацияларында жұмыс тауып, өнімдеріне сатуға нарық таба алатынын көргеннен кейін наразылықтар басылды. 1905 жылы Силхет ауданы Бенгалияға қайта қосылып, Шығыс Бенгалия және Ассамның жаңа Сурма аңғары дивизиясының бөлігі болды. 1912 жылы сол кездегі Силхет ауданы Сурма аңғары дивизиясының басқа аудандарымен бірге жаңа құрылған Ассам провинциясына көшірілді. Тарихи тұрғыдан алғанда, бүкіл Силхет аймағы Ассам провинциясының құрамындағы Сурма аңғары және төбелі аудандар дивизиясының ішіндегі бір аудан болды. 1947 жылы Силхет ауданында референдум өтті, онда бүкіл аудан халқы Пәкістанға қосылуға дауыс берді. Алайда, ауданның Кәримгандж бөлімшесі Сирил Рэдклифф тарапынан Абдул Матиб Мазумдар бастаған делегацияның өтініші бойынша Үндістанға берілді. Қалған төрт бөлімше (Солтүстік Силхет, Оңтүстік Силхет, Хабигандж және Сунамгандж) Пәкістан доминионына қосылды, кейіннен Читтагонг дивизиясында Шығыс Бенгалияның «Силхет ауданы» құрылды. 1971 жылы Бангладеш тәуелсіздік алғаннан кейін Силхет жаңа құрылған мемлекеттің құрамына кірді. 1984 жылы Силхет ауданының төрт бөлімшесі Х.М. Эршадтың орталықсыздандыру бағдарламасы аясында аудандарға дейін көтерілді. Төрт аудан 1995 жылға дейін Читтагонг дивизиясында болды, содан кейін олар жаңа Силхет дивизиясын құрды. Силхет дивизиясы Ұлыбританиядағы Сент-Олбанс қаласымен «достық байланысқа» ие. Бұл байланыс 1988 жылы Сент-Олбанс аудандық кеңесі Халықаралық тұрғын үйсіздер жылы аясында Силхеттегі тұрғын үй жобасын қолдаған кезде орнатылды. Силхет таңдалды, өйткені ол Сент-Олбанстағы ең ірі этникалық азшылық тобының шыққан жері. Силхеттің Ұлыбританияның басқа қалаларымен де көптеген «достық байланыстары» бар, өйткені жарты миллион британдық бангладештің көпшілігі Силхеттен шыққан. Бұл Рочдейл, Олдхэм, Лондон және тағы да көптеген жерлерді қамтиды.
Экономика
Силет айналасындағы аймақ дәстүрлі шай өсіру аймағы болып табылады. Сурма аңғары шай бақтары мен тропикалық ормандарға толы. Шримангал Бангладештің шай астанасы ретінде белгілі; айналасындағы шақырымдар бойында төбелерде шай бақтарын көруге болады. Аймақта 150-ден астам шай бақшасы бар, оның ішінде ауданы және өндірісі жағынан әлемдегі ең ірі үш шай плантациясы да бар. Шамамен 300 мың жұмысшы, олардың 75%-дан астамы әйелдер, шай шаруашылықтарында жұмыс істейді. Жұмыс берушілер шай жапырақтарын жинау үшін әйелдерді жалдауды артық көреді, себебі олар ерлерге қарағанда жақсы атқарады, бірақ оларға ерлерге қарағанда төмен жалақы төленеді. Жақында болған құрғақшылықтан шай бұталарының шамамен оннан бірі қурап қалды. Плантациялар, немесе бақшалар, көбінесе британдық тәуелділік кезеңінде дамыды. Бұл плантацияларды британдықтар құрған, ал басқарушылары әлі күнге дейін тәуелділік кезінде салынған ақ ағаш үйлерде тұрады. Бунгалолар кең көгалдарда орналасқан. Басқарушылардың қызмет көрсету деңгейі мен өмір салты өзгерген жоқ. Силеттен шыққан және шетелде жұмыс істейтін адамдар қаладағы және ірі қалалардағы көптеген жобалар мен кәсіпорындарды қаржыландырды. 1986 жылғы мәліметтер бойынша, британдық бангладештердің 95 пайызы Силет аймағынан шыққан немесе оның түпкі аталары осы аймақтан шыққан. Бангладеш үкіметі шетелдік инвесторларды, әсіресе Ұлыбританиядан тарту мақсатында Силетте арнайы экспорттық өңдеу аймағын (ЭОА) құрды. Силет туризм саласынан да пайда тапты. Адамдар жиі баратын көптеген табиғи көрікті жерлер бар, мысалы, Кийн көпірі, Али Амджад сағаты, Лалахал, Джафлон, Мадхабкунда сарқырамасы, Ратаргул батпақ орманы, Хакалуки Хаор, Лавачара ұлттық паркі, Тангуар Хаор және Бичнаканди. Силет сонымен қатар Бангладештің рухани астанасы болып саналады, себебі бұл жерде Бангладеште ислам дінін таратуға атсалысқан суфи дінінің әулиесі Шах Джалал және оның жүздеген шәкірттері жерленген. Силет Шахи Идга – Ид намаздары оқылатын танымал орын және ол Бангладештегі ең ірі Идгалардың бірі. Оны моғол императоры Аурангзебтің тұсында Фархад Хан салған. Сримангал және Бахубал аудандарында көптеген қонақ үйлер мен демалыс орындары бар.
География
Географиялық тұрғыдан аймақ, Бенгалияның қалған бөлігімен батыс жазықтық шекарасынан басқа, үш жағынан дөңестермен (тиллалар деп аталады) қоршалған. Аймақтың оңтүстігінде (Хабиганж, Мулвибазар) батыстан шығысқа қарай біркелкі созылатын сегіз тау жотасы Силхет жазығына кіреді. Олар: Рагхунандан, Динарпур Шатгаон, Балишира, Бханугач Раджканди, Хараргандж Сингла, Патария, Пратапгарх Духалия және Сорриспур Сиддешвар тау жоталары. Аймақтың орталық бөлігінде Ита таулары деп аталатын жеке тау жотасы да орналасқан. Бұл аймақ Оңтүстік Азиядағы ең әдемі және археологиялық ескерткіштерге толы аймақтардың бірі саналады. Мұнда үш ұлттық саябақ бар: Лавачара ұлттық саябағы, Хадим Нагар ұлттық саябағы және Сачхари ұлттық саябағы, сондай-ақ Ратаргул батпақты орманы, Рема Каленга жабайы табиғат қорығы сияқты көптеген кішігірім саябақтар мен орман шаруашылықтары бар. Өркендеп келе жатқан экономикасы хош иісті апельсин мен ананас бақтарымен, сондай-ақ шай плантацияларымен толы ландшафттардың аймақтық тартымдылығына үлес қосады. Аймақта тропикалық муссондық климат (Кёппен Am) басым, бірақ жоғары биіктікте ылғалды субтропикалық климатқа (Cwa) жақын. Сәуір мен қазан аралығындағы жаңбырлы маусым ыстық және ылғалды, әр күні қатты жауын-шашын мен найзағайлар болады, ал қараша мен ақпан аралығындағы қысқа құрғақ маусым өте жылы және көбінесе ашық болады. Жылдық орташа жауын-шашынның шамамен 80%-ы мамыр мен қыркүйек айларында жауады. Бұл аймақтың физиографиясы негізінен таулы топырақтан тұрады, сонымен қатар жергілікті жерде "биль" деп аталатын бірнеше үлкен ойыстарды қамтиды, олар негізінен 1762 жылғы жер сілкінісі кезінде тектоникалық құлдыраудың нәтижесінде пайдалған өгіз бұғы көлдері болып жіктеледі.
Флора мен фауна
Бұл аймақ Азия пілі мен бір мүйізді кербудың мекені, көбінесе оңтүстікке қарай. Бұрын аймақ бойынша жолбарыстар мен леопардтар да кездесетін. Басқа да ерекше жануарлардың ішінде Самбар бұғысы, Үнді шошқа бұғысы, Силхет харасы және Силхет шатырлы тасбақасы бар. Азия пілі бұрын Шапхат, Бханугач, Чамтолла, Махрам және Рагхунандан төбелерінде шамалы санда кездесетін. Олар Сингла мен Лангай өзендерінің жанында көптеп табылған.
Сәулет
Сұлтандық дәуірде мешіттердің қарқынды салынуы жергілікті халықтың ислам дініне қаншалықты жылдам өткенін көрсетеді. Бүгінде, мұсылман тұратын әрбір елді мекенде мешіттер кездеседі. Бенгал мешіттері көбінесе көптеген кішкентай күмбездермен және терракоттан жасалған өрнектермен әшекейленген қисық кірпіш шатырлармен жабылған. Мешіттің жанында көбінесе тоғандар болады. Фауддар Фархад Хан 1660 жылдары Моғол императоры Әурензебтің билігі тұсында Сильхет Шахи Идгаһын салған. Бұл аймақтағы ең ірі Идгаһ болып табылады. 1872 жылы Притимпассаның Навабы Моулви Әли Ахмет Хан өз ұлының құрметіне Сильхет қаласында Әли Амжад сағатын тұрғызды. 1936 жылы Сурма өзені арқылы Кийн көпірі салынды. Бұл екі тарихи ескерткіш Сильхет қаласына апаратын қақпа ретінде танымал. Ассам провинциясының құрамындағы Сильхет аймағында соңғы заманауи кезеңде Ассам стиліндегі сәулет өнері дамыды.
Спорт және ойындар
Силхетте ең танымал спорт түрі – крикет. Аймақтық крикет командалары: Силхет Тандер, Шығыс аймақ және Силхет дивизиясы крикет командасы. Футбол да кең таралған спорт түрі, және көпмақсатты Сайфур Рахман стадионы футбол матчтарын қабылдайды. Бейнибазар СК Бангладеш лигасында ойнаған. Футбол клубы Шейх Рассел КК-ның үй стадионы Силхет аудандық стадионында орналасқан. Дош-фошиш және оның заманауи нұсқасы лудо, сондай-ақ карром, Сур-фулиш, Ханамаси және шахмат сияқты үстел ойындары мен үй ойындары аймақта өте танымал. Нұқба байс – жаңбыр маусымында өзендер суға толып, көп жер су астында қалған кездегі дәстүрлі қайық жарысы. Күрес спортының түрлері: кабадди, латим және лати-хела.
Демография
Дивизияның халқы 12 миллионнан асады және аймақ халқының көп бөлігін бенгалдар құрайды. Аймақтың шалғайдағы ауылдық жерлерінде, көбінесе төбелер мен шай плантацияларының жанында тайпалық және адиваси халықтары тұрады. Олар Бишнауприя Манипури, Хаси, Лаленг, Трипури, Мейтей, Гаро және Куки сияқты бірнеше этникалық топтардан тұрады. 19 ғасырда британдықтар Британ Үндістанының басқа аймақтарынан Курми, Мусахар, Баури, Бин, Боназ, Сабар және Бхумиж сияқты шай плантацияларында жұмыс істеу үшін жергілікті халықты әкелді.
Дін
Ислам діні бенгал мұсылмандары арасында бүкіл аймақта ең көп таралған дін болып табылады. Сунни ислам – ең ірі ағымы, көпшілігі Ханафи фиқһ мектебінің үкімдерін сақтайды, бірақ кейбіреулері Шафии және Ханбали мәзхабтарын да ұстанады. Барельвилерге ұқсас суфилік идеалдарды ұстанатындар бар, олардың ең ықпалдысы – Закигандж қаласының Абдул Латиф Чоудхури Фулталиың үйретіктері. Аймақта жаңғырушылық Деобанди қозғалысы да кең таралған. Жамия Таваккулия Ренга – көрнекті орталық, ал көптеген адамдар Таблиғи Жамаатқа қатысады. Хажи Шариатулланың Фараизи қозғалысы британдық кезеңде өте танымал болды, ал уахабизмді кейбір жоғарғы топтағы отбасылар қабылдады. Ахмадия қауымы негізінен Сельбарас ауылында шоғырланған, ол Ахмадия мұсылман қауымының басшысы Ахмад Туфик Чодуридің әулеттік үйі болған. Шиит мұсылмандарының аз ғана тобы әр жыл сайын Ашура күні Мұхаррам айының аза тұту рәсімдеріне жиналады. Шерулер Кулаурадағы Притимпаша Наваб Бариде (шынайы шиит отбасы тұратын сарай) және Раджитла ауылында өтеді. Индуизм – бенгалдық индустардың, сондай-ақ Бишнаприя Манипури, Бин, Бумидж, Боназ, Сабар, Мусахар, Курми, Лаленг, Баури және Трипури халқының көпшілігі ұстанатын екінші ірі дін. Силхет Шығыс Бенгалиядағы индустардың ең көп шоғырланған жері және ол Шакти Питаның бір бөлігі болып табылады. Басқа азшылық діндерге христиан діні (Силхет Рим-католик епархиясы және Силхет пресвитериандық синоды), Ка Ниам Хаси, Санамахизм, Сонгсарек және анимизм жатады. 20 ғасырдың басында Силхетте Раджастханнан келген жүзден астам марварилер тұрды, олардың көпшілігі саудагерлер болып жұмыс істеді және джайнизмді ұстанды.