Борис Хагелин: Шифрлену машиналарын өнертапқышы және кәсіпкері
Boris Hagelin
Борис Хагелин – швед азаматы, шифрлеу машиналарын ойлап тапқан инженер (1892-1983). Өмірі, білімі, және шифрлеу технологиясына қосқан үлесі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Швед кәсіпкері және өнертапқышы (1892–1983)
Swedish businessman and inventor (1892–1983)
Борис Цезарь Вильгельм Хагелин (2 шілде 1892 – 7 қыркүйек 1983) – шифрлау машиналарын ойлап тапқан швед кәсіпкері және өнертапқышы.
Boris Caesar Wilhelm Hagelin (2 July 1892 – 7 September 1983) was a Swedish businessman and inventor of encryption machines.
Өмірбаян
Швед ата-анасының отбасында Ресей империясының Адшикент қаласында (қазіргі Әзірбайжан) туған Хагелин Лундсберг интернатында оқыды, кейіннен Стокгольмдегі Корольдік технология институтында механика мамандығын оқып, 1914 жылы бітірді. Швецияда және АҚШ-та жұмыс істеп, инженерлік тәжірибе жинақтады. Оның әкесі Карл Вильгельм Хагелин Нобельдің Бакудағы (сол кезде Ресей империясының бір бөлігі болған) кеңсесінде жұмыс істеген, бірақ отбасы Ресей революциясынан кейін Швецияға оралды. Карл Вильгельм Арвид Герхард Даммның 1919 жылғы патенты бойынша құрылған роторлық машиналарды сату үшін құрылған Aktiebolaget Cryptograph компаниясына инвестиция салды. Борис Хагелин отбасының инвестициясын басқару үшін фирмаға жұмысқа орналастырылды. 1925 жылы Хагелин фирманы өз басқаруына алды, кейіннен 1932 жылы оны Aktiebolaget Cryptoteknik деп қайта ұйымдастырды. Оның машиналары Шербиустің «Энигма» машиналарымен бәсекелесіп, олардан жақсы сатылды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Хагелин Швециядан Швейцарияға, Германия арқылы Берлин мен Генуя қалаларынан өтіп, компанияның соңғы машинасының жобалық құжаттарын алып, компаниясын қайта құрды. Бұл жоба шағын, арзан және орташа деңгейде қауіпсіз болды, және ол АҚШ әскерін оны қабылдауға көндірді. Осының нәтижесінде Хагелин көп байлыққа ие болды. Оның Crypto AG компаниясы 1970 жылы шетелдік барлау агенттіктеріне (Американың ЦРУ және Германияның BND) жасырын түрде сатылғаннан кейін, түрлі клиенттерге, соның ішінде үкіметтерге бұрыс машиналарды сатты. Тарихшы Дэвид Кан Хагелиннің шифрлау машиналарын жасаған жалғыз миллионер болғанын айтқан. Борис – бұрынғы НХЛ ойыншысы Карл Хагелиннің арғы атасы.
Born of Swedish parents in Adshikent, Russian Empire (now Azerbaijan), Hagelin attended Lundsberg boarding school and later studied mechanical engineering at the Royal Institute of Technology in Stockholm, graduating in 1914. He gained experience in engineering through work in Sweden and the United States. His father Karl Wilhelm Hagelin worked for Nobel in Baku (part of the Russian Empire at the time), but the family returned to Sweden after the Russian Revolution. Karl Wilhelm was an investor in Arvid Gerhard Damm's company Aktiebolaget Cryptograph, established to sell rotor machines built using Damm's 1919 patent. Boris Hagelin was placed in the firm to represent the family investment. In 1925, Hagelin took over the firm, later reorganising it as Aktiebolaget Cryptoteknik in 1932. His machines competed with Scherbius' Enigma machines, but sold rather better. At the beginning of World War II, Hagelin moved from Sweden to Switzerland, all the way across Germany and through Berlin to Genoa, carrying the design documents for the company's latest machine, and re established his company there. That design was small, cheap and moderately secure, and he convinced the US military to adopt it. Many tens of thousands of them were made, and Hagelin became quite wealthy as a result. After his company, Crypto AG, was secretly sold to foreign intelligence agencies (the American CIA and German BND) in 1970, it fraudulently sold compromised machines to a variety of customers, including governments. Historian David Kahn has suggested that Hagelin was the only cypher machine maker who ever became a millionaire. Boris is the great grandfather of Carl Hagelin, former NHL player for the Washington Capitals.