Кіріспе
Бүкіл әлемде физика дамуына көмектесетін халықаралық үкіметтік емес ұйым. Халықаралық таза және қолданбалы физика одағы (IUPAP; '/aɪ//juː//p//æ//p//, /'/juː// /) – физиканың бүкіл әлемдегі дамуына көмектесу, физика саласындағы халықаралық ынтымақтастықты дамыту және физиканы адамзатты мазалаған мәселелерді шешуге жәрдемдесу миссиясын ұстанатын халықаралық үкіметтік емес ұйым. Ол 1922 жылы құрылды, ал тұңғыш Бас Ассамблея 1923 жылы Парижде өткізілді. Одақтың кеңсесі Швейцарияның Женева қаласында орналасқан. IUPAP өз миссиясын орындау үшін: халықаралық жиналыстарды демеулеу, байланыс пен жарияланымдарды дамыту, зерттеулер мен білім беруді ынталандыру, ғалымдардың еркін қозғалысын қолдау, символдар, өлшем бірліктері, номенклатура және стандарттарды қолдану бойынша халықаралық келісімдерді ілгерілету, сондай-ақ басқа ұйымдармен салалық және пәнаралық мәселелер бойынша ынтымақтастық жасайды. IUPAP Халықаралық Ғылым Кеңесінің мүшесі болып табылады. IUPAP – БҰҰ Бас Ассамблеясының 76-шы сессиясында қаралатын, Тұрақты даму үшін негізгі ғылымдардың Халықаралық жылын қабылдауды ілгерілететін жетекші ұйым.
The International Union of Pure and Applied Physics (IUPAP; '/aɪ//juː//p//æ//p//, /'/juː// /) is an international non governmental organization whose mission is to assist in the worldwide development of physics, to foster international cooperation in physics, and to help in the application of physics toward solving problems of concern to humanity. It was established in 1922 and the first General Assembly was held in 1923 in Paris. The Union is domiciled in Geneva, Switzerland. IUPAP carries out this mission by: sponsoring international meetings; fostering communications and publications; encouraging research and education; fostering the free circulation of scientists; promoting international agreements on the use of symbols, units, nomenclature and standards; and cooperating with other organizations on disciplinary and interdisciplinary problems. IUPAP is a member of the International Science Council. IUPAP is the lead organization promoting the adoption of the International Year of Basic Sciences for Sustainable Development, a proposal to be considered by the 76th session of the UN General Assembly.
Тарих
1919 жылы Халықаралық ғылыми кеңес құрылды, ол негізінен Вашингтондағы Ұлттық ғылым академиясының және Лондондағы Корольдік қоғамның өкілдерінің күш-жігерімен ғылымның түрлі салаларындағы халықаралық іс-қимылды үйлестіру мақсатында құрылды. Осы кеңес аясында ғылымның әртүрлі салаларында халықаралық қауымдастықтар мен одақтар құруға болады еді. Осы принципке сәйкес, 1922 жылы Брюссельде өткен Халықаралық ғылыми кеңестің Бас ассамблеясында жиналған физиктердің бір тобы Физика одағын құрудың қажеттігіне келісті. Он үш ел (Бельгия, Канада, Дания, Франция, Нидерланды, Жапония империясы, Норвегия, Польша, Испания, Швейцария, Ұлыбритания, АҚШ және Оңтүстік Африка Одағы) жаңа одаққа бірден қосылғанын жариялады. Ұйымның ережелерін, қағидаларын және қызметін дайындауды өз міндетіне алған Атқару комитеті құрылды. Комитет құрамына он еңбек еткен физик кірді: У.Х. Брэгг, М. Бриллуэн, О.М. Корбино, М. Кнудсен, М. Леблан, Р.А. Милликан, Х. Нагаока, Э. Ван Аубель және Х. Абрахам. Комитет төрағасы – Брэгг, вице-президенті – Ван Аубель, хатшысы – Абрахам болды. Осылайша Халықаралық таза және қолданбалы физика одағы дүниеге келді.
IUPAP президенттерінің тізімі
IUPAP президенті – Атқарушы кеңестің басшысы. IUPAP президенттерін Бас ассамблея сайлайды. Атқарушы кеңесті сайлау кезінде болашақ президент сондай-ақ Президенттік лауазымға үміткер ретінде де сайланады. Осылайша, әрбір Атқарушы кеңесте қазіргі Президенттік лауазымға үміткер, қызметтегі президенттің орнын басады. IUPAP президенттерінің 1922 жылғы құрылғаннан бергі тізімі төменде келтірілген. МерзімПрезидентҰлттығы1922–1931Сэр Уильям Генри Брэгг1951–1957Сэр Невилл Фрэнсис Мотт1957–1960Эдоардо Амальди1960–1963Хоми Джехангир Баба1969–1972Роберт Фокс Бачер1975–1978Сэр Клиффорд Чарльз Батлер1978–1981Леонард Сосновский1981–1984Кай Манне Бёрье Сигбан1984–1987Дэвид Аллан Бромли1987–1990Ларкин Кервин1990–1993Юрий Андреевич Оссипян1993–1996Ясатука Ямагучи1996–1999Жан С. Нильсон1999–2002Буртон Рихтер2002–2005Ивс Пьер Петрофф2005–2008Алан Астбери2008–2011Сукекацу Ушиода2011–2014Сесилия Ярлског2014–2017Брюс МакКеллар2017–2020Кеннеди Дж. Рид.
IUPAP-тің ғылымдағы санкцияларға реакциясы
IUPAP, физиканың бүкіл әлемде дамуына көмектесу, халықаралық ынтымақтастықты нығайту және физиканы адамзатты мазалайтын мәселелерді шешуге жәрдемдесу мақсатымен құрылған, өзінің тарихы бойында ешбір ғалымның ұлты немесе оның ұйымдық жатақтығына байланысты конференцияларға немесе шараларға қатысуына кедеріс келтірмеу қағидасын қорғап келді. Ғылым саласындағы санкцияларды жеңілдету және халықаралық ғылыми ынтымақтастықтың принциптерін және саясатын ілгерілету үшін, IUPAP кез келген елден келген, тек қана ұйымдық жатақтығына және/немесе туған еліне байланысты академиялық алмасудан мүлдем шеттетілгенін сезінетін физиктерге, оның ішінде студенттерге, IUPAP-ты өздерінің ұйымдық жатақтығы ретінде көрсету үшін өтініш беруге мүмкіндік береді.