Кіріспе

Ғылыми қауымдастық – өзара байланыстағы ғалымдардың кең желісі. Оған белгілі бір ғылыми салалар мен институттарда жұмыс істейтін көптеген "ішкі топтар" кіреді, сондай-ақ пәнаралық және институттар аралық байланыстар да маңызды рөл атқарады. Ғылыми әдіс арқылы объективтілікке қол жеткізу күтіледі. Журналдар мен конференциялардағы пікір алмасу мен талқылаулар, әріптестердің сараптамасы зерттеу әдістемесінің және нәтижелерді интерпретациялау сапасын арттыру арқылы объективтілікті сақтауға көмектеседі.

Ғылыми қауымдастықтардың тарихы

Сегізінші ғасырда табиғатты зерткен, сонымен қатар табиғат философтары мен табиғат тарихшылары деп аталған, тіпті әуесқойларды да қамтитын қоғамдар болды. Ондай қоғамдар көбінесе арнайы салалармен айналысатын ғылыми қауымдастықтарға қарағанда, түрлі қызығушылықтары бар жергілікті клубтар мен топтар сияқты еді.

Мүшелік, мәртебе және өзара іс-қимыл

Қоғамға мүшелік, әдетте, бірақ тек қана білім, жұмыспен қамту жағдайы, ғылыми-зерттеу қызметі және институционалдық байланыс сипатталады. Қоғамдағы мәртебе жарияланымдар тізімімен тығыз байланысты, сонымен қатар институт ішіндегі мәртебеге және институттың мәртебесіне де байланысты. Зерттеушілер ғылыми қоғамдастық ішінде әртүрлі деңгейдегі ықпалға ие бола алады. Көбірек ықпалға ие зерттеушілер жас ғалымдарға кеңес беруші ретінде әрекет ете алады және қоғамдағы зерттеулер бағытын күн тәртібіне сәйкес белгілей алады. Алайда, көптеген елдерде саясат мәселелері мен мемлекеттік қаржыландырылатын зерттеулер бойынша қоғамдық пікір қалыптастыруға көмектесетін көптеген қоғамдар мен академиялар бар. Мысалы, АҚШ-тың Ұлттық ғылым академиясы (NAS) және Ұлыбританияның Корольдік қоғамы кейде саясаткерлерге немесе ұлттық үкіметке ғылыми қоғамдастықтың пікірін білу қажет болғанда өкіл ретінде әрекет етеді, бірақ Ұлттық ғылым академиясының немесе Корольдік қоғамның мәлімдемелері ғалымдарға міндетті емес және олар берілген қоғамдастықтағы әрбір ғалымның пікірін міндетті түрде білдірмейді, өйткені мүшелік көбінесе ерекше, олардың комиссиялары өз үкіметтеріне қызмет етуге бағытталған және олар ғылыми мәселелер бойынша ғалымдардың пікірін анықтауға жүйелі қызығушылық танытқан емес. Бұл ұйымдарға мүшеліктің ерекшелігі олардың сайлау процесінде көрінеді, онда тек қазіргі мүшелер ғана басқаларды мүшелікке үміткер ретінде ресми түрде ұсына алады. Ұлттық ғылым академиясы сияқты ұйымдардың сыртқы зерттеу жобаларына қатысуы сирек кездеседі, өйткені олар әдетте мемлекеттік органдар үшін ғылыми есептер дайындауға назар аударады. NAS-тің сыртқы және белсенді зерттеулерге қаншалықты сирек қатысатынын мысал ретінде, қоршаған орта мен денсаулыққа қатысты ғылыми гранттарды және ірі зерттеу бағдарламаларын үйлестірудегі тәжірибесінің жетіспеуіне байланысты туындаған қиындықтарды жеңуге жасаған күш-жігерін қарастыруға болады. Қудалау Рим папасы VIII Урбан Галилейге Коперник моделі туралы жазуға рұқсат бергеннен кейін басталды. Галилей папаның аргументтерін пайдаланып, оларды "Әлемнің екі бас жүйесі туралы диалог" атты еңбегінде қарапайым адамның аузынан айтты, бұл оған үлкен реніш туғызды. Көптеген ғылым тарихшылары қақтығыс теориясын жоққа шығарса да, ол әлі де көптеген, соның ішінде кейбір ғалымдар арасында кең таралған сенім болып табылады. Соңғы уақытта жаратылыс пен эволюция арасындағы дау көптеген діни сенушілерді табиғаттан тыс жаратылысқа қарсылық білдіруге мәжбүр етті. Бұл теория эволюциялық биология, геология және астрономия сияқты ғылым салаларында ұсынылған кейбір натуралистік болжамдарға қарсылық білдіреді. Континенттік Еуропалықтардың көзқарасынан қарағанда бұл қарама-қайшылық басқаша көрінеді, бірақ ол бар. Мысалы, Вена шеңбері Еуропадағы ғылыми қоғамдастықпен ұсынылған семиотикалық режимге зор (символикалық) әсер еткен. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі онжылдықтарда кейбір адамдар атом энергиясы энергия тапшылығын шешуге көмектеседі деп сенді. Бұл жақтау көптеген атом электр станцияларының салынуына әкелді, бірақ сонымен қатар қауіпсіздік туралы алаңдаушылықтар мен технологияның ядролық қарумен байланысынан туындаған ядролық энергияға қарсы жаһандық саяси қозғалысқа да себеп болды. 1970 және 1980 жылдары АҚШ пен Еуропадағы жаппай наразылық акциялары, Чернобыль және Три-Майл-Айленд апаттары атом электр станцияларын салудың азаюына әкелді. Соңғы онжылдықтарда жаһандық жылыну және шеміршек жасушалары ғылыми қоғамдастықтың пікірін саяси пікірталастың ортасына қойды.