Кіріспе

Термодинамикалық процесс, онда процесс барысында тепе-теңдік сақталады. Термодинамикада квазистатикалық процесс, сондай-ақ квазитепе-теңдік процесі (латын тілінен "дейсіңдей" мағынасындағы "квази" сөзінен) – жүйенің ішкі физикалық (бірақ міндетті түрде химиялық емес) термодинамикалық тепе-теңдікте қалуы үшін жеткілікті баяу өтетін термодинамикалық процесс. Мысалы, сутек пен оттегі газы қоспасының квазистатикалық кеңеюі, онда жүйенің көлемі соншалықты баяу өзгереді, әр сәтте жүйедегі қысым біркелкі болып қалады. Мұндай идеалды процесс – шексіз баяулықпен сипатталатын физикалық тепе-теңдік күйлерінің тізбегі. Тек квазистатикалық термодинамикалық процесте ғана жүйенің кез келген сәтіндегі интенсивті шамаларын (қысым, температура, нақты көлем, нақты энтропия сияқты) нақты анықтауға болады; әйтпесе, ішкі тепе-теңдік орнатылмағандықтан, жүйенің әртүрлі бөліктерінде осы шамалардың әртүрлі мәндері болуы мүмкін, сондықтан жүйенің толық сипатталуы үшін әр шамаға бір мән жеткіліксіз болуы мүмкін. Яғни, күй функциясының өзгеру теңдеуінде P немесе T болса, ол квазистатикалық процесс екенін көрсетеді.

Қайта қалпына келтірілетін процесспен байланысы

Барлық кері қайтатын процестер квазистатикалық болғанымен, көптеген авторлар жүйе мен орта арасындағы тепе-теңдікті сақтау және кері қайтатын процестің анықтамалық қасиеттері болып табылатын ыдыраудың алдын алу үшін жалпы квазистатикалық процестің қажеттілігін талап етпейді. Мысалы, үйкеліске ұшыраған поршеньмен жүйеге жасалатын квазистатикалық сығылу кері қайтарылмайды; жүйе әрқашан ішкі жылулық тепе-теңдікте болғанымен, үйкеліс кері қайтарылу анықтамасына қайшы келетін диссипативтік энтропияның пайда болуын қамтамасыз етеді. Кез келген инженер диссипативтік энтропияның пайда болуын есептегенде үйкелісті ескеретінін біледі. Кері қайтатын процесс ретінде идеалдауға болмайтын квазистатикалық процеске мысал – екі түрлі температурадағы екі дене арасындағы баяу жылу алмасу, онда жылу алмасу жылдамдығы екі дене арасындағы нашар өткізгіштігі бар бөлікпен реттеледі. Бұл жағдайда, процесс қаншалықты баяу болса да, екі дененің құрамындағы күрделі жүйенің күйі тепе-теңдіктен алыс болады, себебі бұл күрделі жүйенің жылулық тепе-теңдігі екі дененің бірдей температурада болуын қажет етеді. Дегенмен, әрбір дене үшін энтропия өзгерісін кері қайтатын жылу алмасу үшін Клаузиус теңдігін қолдану арқылы есептеуге болады.