Канберра қаласының тарихы: бастаулары мен дамуы

Кіріспе

Канберра тарихы Канберра қаласының еуропалықтар қоныстанғанға дейінгі кезеңнен бастап, Чикаголық архитектор Уолтер Берли Гриффин мен Марион Маони Гриффин бірлесіп қала жоспарын жасағанға дейінгі және одан кейінгі дамуын қамтиды.

Еуропалық қоныстану

Молонгло өзені 1820 жылы саяхатшы Чарльз Тросби оны "Yeal am bid gie" деп тіркеген. Кейін ол Тас өзені, Балық өзені деп аталды. Капитан Флэт ауданындағы Мулинггола халқы Молонглоға қазіргі атауын берген болуы мүмкін. Еуропалықтардың қоныстануы 1824 жылғы қазан айында басталды, сол кезде Ливерпульдің жанындағы Хорнингсидің иесі Джошуа Джон Мурға "қоныстануға рұқсаттама" берілді. 1824 жылғы желтоқсанда бақылаушы Джон Маклаулин меншікке қойларын айдап әкелді. Ол қазіргі Актон түбегінде шатыр үй салды, ол кейін Кемберри, содан кейін Кенберри коттеджі деп аталды. Ейнсли тауының беткейінен бастау алатын, меншік ортасынан өтетін өзенге Кенберри өзені деп ат қойылды. 1828 жылғы 12 қазанда Мурға батысқа қарайғы жерге 250 фунт стерлинг сомасында тағы бір заң актісі берілді. Мур әрқашан жерді сырттан басқарды және оны басқаруға қызығушылық танытпады. 1824 жылдан 1843 жылға дейін станция Кенберри/Кемберри деп аталды, содан кейін ол Артур Джеффриске сатылды, ол оны Актон деп атады және Актон Хаус деп аталған жақсы үй салды. 1825 жылы Джеймс Эйнсли, Уотерлоо шайқасының қатысушысы деп есептелетін, Роберт Кэмпбелл үшін ауданға қой айдап келді. Ол Лаймстоун өзенінің жанындағы Плезант тауының түбінде жерді иеленді және оны "Пиалиго" деп атады. Тас коттедж, Лаймстоун коттеджі салынды, ол кейін кеңейтіліп Дунтроун үйіне айналды, ал Кэмпбеллдер тұрақтанғаннан кейін жер Дунтроун деп аталды. Эйнсли 1835 жылға дейін онда тұрды және екі қарақшыны – Теннант пен Даблин Жекті ұстауға көмектескені үшін грант алды. Кейін Эйнсли Шотландияға оралды. 1827 жылы Джон Макферсонға Кенберридің батысындағы, қазіргі Блэк-Маунтин кіретін жерге қоныстануға рұқсаттама берілді. Ол станцияны Спрингбанк деп атады, ал үйі Лаймстоун өзені мен Кенберри өзенінің тоғысының шығысына орналасқан. Осы ауданда туған алғашқы еуропалық бала 1830 жылы Макферсон отбасында дүниеге келген қыз болды. 1831 жылы Макферсонға қазіргі Блэк-Маунтинге дейін созылған жерге меншік құқығы берілді. Басқа қоныс аударушылар да қой шаруашылықтарын салған. Бастапқыда осы жерлер жерден тыс тұратын жер иелеріне тиесілі болды, бірақ кейін тұрғын отбасылар көшіп келді. Келешектегі даму үшін Пиалиго, оңтүстікке қарай Тагеранонг, солтүстікке қарай Палмерстоун және батысқа қарай Муррумбиджи өзенінің жанындағы Яролумла ауылдық қоныстар үшін жарияланды. Осы кездегі жергілікті аборигендер өздерін Ньямуди халқы деп атады және Нгариго тілінің диалектісінде сөйледі, ал қоныс аударушылар оларды Лаймстоун Плейнс қаралары немесе Пиалиго тобы деп атады. 1840 жылы ауданның жергілікті халқы жүзден азырақ адамға дейін азайды. Ал 1851 жылы бұл жерде шамамен 2500 еуропалық тұрды. Станцияларда жұмыс істейтін аборигендердің көпшілігі 1860 жылдары жоғалып кетті, олардың көпшілігі Кума және Тумут аудандарына жақын жердегі жақсы аң ауру орындарына көшті. Саттон, Холл және Фэрлайт жерлерінен бірнеше адам солтүстікке Ясске көшті. Сент-Джон баптист шіркеуінің құрылысы 1841 жылы Роберт Кэмпбелден сатып алынған жерде, Кенберри станциясына іргелес басталды. Бұл жерде шіркеуге тиесілі жер де болды. Бірінші пастор тағайындалған кезде пасторлық үй жалға алынған Кенберри коттеджі болды, сондықтан шіркеу Квинбеян приходындағы Кенберриде орналасқан деп есептелді. Кейіннен Лаймстоун өзенінен оңтүстікке қарайғы жерлер де Кенберри деп аталды, Кенберри төбесіне дейін, қазіргі Ред Хиллге дейін созылып, жол Чёрч Кроссинг арқылы өтті. Аудан Мюррей округіндегі приходтарға бөлінген кезде приходтың аты Кенберри болды, бірақ кейін Канберра деп өзгертілді. Бұл аймақ кең аумақты алып, солтүстікке қарай Ясске және батысқа қарай Коттер өзеніне дейін созылып жатыр. Олардың қатарында Кэмпбелл және Палмер отбасылары болды. 1820 жылдардың аяғы мен 1830 жылдардың басында осы отбасылардың екеуі – Джонстондар (Рум көтерілісіне қатысқан майор Джордж Джонстонның ұрпағы) мен Мартиндер арасында қазіргі Уэстон Крик пен Туггерананг деп аталатын жердің меншік құқығы мен қаржылық бақылауы үшін жанжал болды. Ауданның алғашқы кезеңінде әйгілі болған Гиббс пен Мюррей отбасылары, олар некеге байланысты болды. Ирландияда туған сер Теренс Обри Мюррей, МЛК, 1837 жылдан 1859 жылға дейін Ярарулла иесінің (қазіргі Австралияның Үкімет үйі) иелігінде болды. Соңғы жылы Мюррей Ярарулланы күйеуінің інісі Август Онслоу Манби Гиббске сатты, оған оның қарт ата-анасы Элизабет Гиббс және отставкаға шыққан Н.У.У. кеден инспекторы полковник Джон Джордж Натаниел Гиббс қосылды. Август Гиббс иемденуге жақсартулар жасады және ол 1881 жылға дейін Яралуланың тұрақты иесі болды, содан кейін оны көршісі Фредерик Кэмпбеллге сатты. Кэмпбеллдер, және олардың бастығы Роберт Кэмпбелл, ауданның алғашқы тарихында ерекше ықпалды топ болды. Кэмпбеллдер шотландықтар еді және көптеген шотландықтарды жұмысшылар ретінде ауданға әкелді. Олардың меншігіндегі жерлерге Дунтроун үйі, қазіргі Корольдік әскери колледжінің офицерлер клубы, Ярарулла және Окс Эстейт кірді. Соңғысы Кэмпбелл салған Окс сарайынан атын алды. Кэмпбелл отбасы кейіннен жерді бөлу және салу үшін сатқанда, Окс және оған тиесілі жерді бұзбау және атауын өзгертуге тыйым салынды. Қазір Канберрада Кэмпбелл отбасының мүшелері тұрып жатыр. Канберра ауданындағы еуропалықтардың саны 19 ғасырдың соңына дейін бірте-бірте өсті. Маңызды ғимараттардың бірі – Англикан Сент-Джон шіркеуі 1845 жылы қасиеттіленді және пайдалануға берілді. Бұл ғимарат әлі де тұр және оның зираты Канберраның 19 ғасырындағы пионерлерінің көптеген жерлеу орындарын сақтайды. Бұл ғимаратқа мектеп үйі де қоса берілді. 1851 жылы бұл жерде шамамен 2500 адам тұрды – олардың көп бөлігі мал өсірушілер еді. 1830 және 1840 жылдары осы ауданда айдауға жіберілген сотталғандардың еңбегі де пайдаланылды. Ауа райы қатал болды, қысы мұздақ және күшті градус жауындары болды, ал жергілікті су жолдарында суға батып кету оқиғалары жиі кездесетін. Суға батып кеткендердің арасында Англикан Сент-Джон шіркеуінің алғашқы пасторы болды, ол Канберраның алғашқы мақсатты құлшылық орны еді. Блунделл коттеджі 1859 жылы Дунтроун иелігінің бас жырлаушысы Уильям Гинн үшін салынды. Коттедждің екінші тұрғындары жаңа үйленген Джордж және Флора Блунделл болды, олардың құрметіне коттедж аталды. Ауданның аборигендер саны еуропалықтардың көбеюімен, әсіресе шешек және қызылша сияқты аурулардың әсерінен азайды. Аборигендер санының азаюына тағы бір себеп – олардың үйлердің дәстүрлі аң ауру орындарына орналасуынан аң ауру және осылайша тіршілік ету мүмкіндігінің шектелуі болды. 1862 жылы қалған аборигендердің көпшілігі еуропалық және абориген қандарының араласуынан туғандар еді. Олар сол жылы Молонгло өзенінің жанында соңғы толық корробориді өткізді. Абориген мәдениеті мен халқы аймақта көбінесе еуропалық өмірге сіңіп кеткендіктен, 1878 жылға қарай жойылды. "Королева Нелли" Гамильтон, Нгариго әйелі, Нгамбри адамы Бобби Гамильтонға үйленген, 19 ғасырдың соңында Канберра аймағында тұратын соңғы толыққанды абориген адам болды деп есептеледі. Ол 1897 жылы жақын жердегі Куинбеян қаласында қайтыс болды.

The Molonglo River was recorded as the "Yeal am bid gie" in 1820 by the explorer Charles Throsby. Later it was referred to as the Limestone River, and the Fish River. The Moolinggolah people of the district around Captains Flat probably gave the Molonglo its current name. European settlement in the area began in October 1824 when Joshua John Moore, the owner of Horningsea near Liverpool, was given a "ticket of occupation" for north of the Limestone River covering the area now called Civic extending north to Dickson. A flock of sheep was driven onto the property in December 1824 by the overseer John McLaughlin. He built a slab hut on what is now called Acton Peninsula. This was named Camberry later Canberry Cottage. A creek that ran through the middle of the property originating from the side of Mount Ainslie was named Canberry Creek. On 12 October 1828, a deed for a further to the west was issued to Moore in consideration of £250. Moore was always an absentee landlord and took no interest in running the property. The station continued to be called Canberry/Camberry, from 1824 until 1843 when it was sold to Arthur Jeffreys, who renamed it Acton and built a more substantial homestead called Acton House. In 1825 James Ainslie, a purported Waterloo veteran, herded sheep down to the district for Robert Campbell. He occupied land at the base of Mount Pleasant near the Limestone River, which he called "Pialigo". A stone cottage was built, Limestone Cottage, which later was expanded to become Duntroon House and the property named Duntroon when the Campbells took up residence and acquired land extending down to Queanbeyan. Ainslie, who remained there till 1835, also received a grant of for assisting in the capture of two bushrangers Tennant and Dublin Jack. Ainslie later returned to Scotland. In 1827 John McPherson was given a ticket of occupation for the land to the west of Canberry extending to include the now named Black Mountain. He called the station Springbank, with the homestead just to the east of the junction of the Limestone River with Canberry Creek. The first white child born in the area was a daughter, born into the Macpherson family in 1830. In 1831 MacPherson was granted title to the property extending to the now named Black Mountain. Other sheep stations were built in turn by further settlers. Initially, these properties were owned by absentee landlords, but later resident families moved in. For future development, blocks for village settlements were gazetted at Pialigo, Tageranong to the south, Palmerstone to the north, and Yarrolumla to the west near the Murrumbidgee River. The local Aboriginals of this time tended to refer to themselves as the Nyamudy people and spoke a dialect of the Ngarigo language, while the settlers called them the Limestone Plains Blacks or Pialigo Mob. The indigenous population of the district declined to less than a hundred by 1840. In stark comparison, by 1851 there were about 2,500 European people living in the area. Apart from a few employed on stations Aboriginals disappeared by the 1860s with most moving to the better hunting grounds of land near the Cooma and Tumut districts. A few from the Sutton, Hall and Fairlight localities moved north to Yass. Construction of the church of St John the Baptist started in 1841 on land purchased from Robert Campbell adjacent to the Canberry station. This included a glebe. When the first rector was appointed the rectory was the rented Canberry Cottage, thus the church was referred to as being at Canberry in the parish of Queanbeyan. Later the lands south of the Limestone River were also called Canberry extending down to Canberry Hill, now Red Hill, with the road going over Church Crossing. When the district was further divided into parishes in the County of Murray, the name given of the parish was Canberry, but was then changed to Canberra. It extended over a wide area north nearly to Yass and west to the Cotter River

There were a number of European families who achieved status in the area. These included the Campbell family and the Palmer family. In the late 1820s and early 1830s, there was a conflict between two of these families – the Johnstons (descended from Major George Johnston who was involved in the Rum Rebellion) and the Martins – for the ownership and financial control of land that is now known as Weston Creek and Tuggeranong. Prominent, too, in the early life of the district were the Gibbes and Murray families, who were related by marriage. Irish born Sir Terence Aubrey Murray, MLC, owned the Yarralumla estate (now the site of Australia's Government House) from 1837 until 1859. In the latter year, Murray sold Yarralumla to his brother in law, Augustus Onslow Manby Gibbes, who was joined at the property by his elderly parents, Elizabeth Gibbes and Colonel John George Nathaniel Gibbes, the retired Collector of Customs for NSW. Augustus Gibbes made improvements to the estate and he remained Yarralumla's resident proprietor until 1881 when he sold it to his neighbour Frederick Campbell. The Campbells, and their patriarch, Robert Campbell, were a particularly influential group in the area's early history. The Campbells were Scottish and brought many other Scots to the district as workers. The land that they owned included Duntroon House that is now the Officers Mess at the Royal Military College, Duntroon, Yarralumla and the Oaks Estate. The latter most got its name from a mansion built there by Campbell called the Oaks. When the Campbell family later sold the land it was on for subdivision and development, it was on condition that the Oaks and the land that it to remain intact and not be renamed. There are still members of the Campbell family living in Canberra. The European population in the Canberra area continued to slowly grow throughout the rest of the 19th century. One prominent building, the Anglican St John's Church, was consecrated and opened for use in 1845. This building still stands today and its graveyard holds the burials of many of Canberra's 19th century pioneers. A schoolhouse was also attached to this building. By 1851, there were about 2,500 people living in the area – a vast majority of which were stockmen. Some assigned convict labour was also used in this area during the 1830s and 1840s. The weather in the area was said to be harsh, with frosty winters and fierce hail storm episodes, and drownings in local watercourses were a fairly common occurrence. The drowning victims included the first rector of the Anglican Church of St John the Baptist, which was Canberra's first purpose built place of worship. Blundells' Cottage was built in 1859 for William Ginn, the head ploughman for the Duntroon Estate. The cottage's second occupants where newlyweds George and Flora Blundell, after whom the cottage was named. The area's Aboriginal population dwindled as the European presence increased, mainly due to the impact of diseases such as smallpox and measles. Another reason for the shrinking Aboriginal population base was that their ability to hunt, and therefore survive, was impeded by homesteads being placed on traditional hunting grounds. By 1862, the remnant Aboriginal People were mainly of mixed European and indigenous blood. They held their last full corroboree by the Molonglo River in that year. Aboriginal culture and its people had largely ceased to exist in the region, with its members largely absorbed into the European mainstream by 1878 as a consequence of inter marriage. "Queen Nellie" Hamilton, a Ngarigo Woman who had been married to a Ngambri Man, Bobby Hamilton, is said to have been the last full blood Aboriginal Person dwelling in the environs of Canberra during the 19th century. She died in the nearby town of Queanbeyan in 1897.

Австралия астаналық аумағының құрылуы

Ауданның Жаңа Оңтүстік Уэльстің ауылдық аймағынан ұлттық астанаға айналуы 19-шы ғасырдың соңында Федерация туралы саяси пікірталастар кезінде басталды. Виктория алтын асығысының нәтижесінде Мельбурн Австралияның ең ірі қаласы және астана орнының мүмкін нұсқасы болды. Дегенмен, Сидней Австралияның ең ежелгі қаласы болғандықтан, жаңа мемлекеттің Федералдық жүйесін қабылдауға да заңды құқығы болды. Батыс Австралия, Оңтүстік Австралия және Мельбурн орналасқан Виктория штаты Мельбурнға қолдау көрсетті. Алайда, Жаңа Оңтүстік Уэльс (ең ірі колония) және оның көршілес солтүстік штаты Квинсленд Сиднейді жақтады. Кіші штаттар үшін екі колониялық астананың біреуі қабылдаулы болуы мүмкін еді, бірақ Сидней мен Мельбурн арасындағы бәсекелестік соншалық болды, екі қаланың бірі де екіншісінің астана болуына келіспес еді. Соңында, келісімге қол жеткізілді: Мельбурн уақытша астана болады, ал жаңа астана Сидней мен Мельбурн арасындағы бір жерде салынады. Виктория географиялық жағынан салыстырмалы түрде кішкентай болғандықтан, Конституцияның 125-бабында астананың Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының құрамында, бірақ Сиднейден ең болмағанда біршама қашықтықта орналасуы тиіс екені көрсетілген. 1927 жылдан кейін түрлі одақтас үкіметтік органдар негізінен Сиднейден немесе Мельбурндан жұмыс істей берді. Көптеген мемлекеттік қызмет бөлімдері 1950-ші жылдары Канберраға көшірілді, ал Австралияның Жоғарғы соты 1980 жылы Мельбурндан Канберраға көшірілді. Көп ізденістен кейін, 1908 жылы үкіметтік геодезист Чарльз Скривенердің сол жылы жүргізген зерттеу жұмысының нәтижесінде, Сиднейдің оңтүстік-батысында, Австралия Альпі тауларының етегінде орналасқан қазіргі орналасқан жері таңдалды. Федералды астананың Канберра аймағында болуы үшін күшті үгіт-насихат жүргізген екі адам – «The Queanbeyan Age» басылымының баспагері Джон Гейл және Федералды саясаткер Кинг О’Мэлли. Орынды таңдау даулы болды және ол Жаңа Уэльс/Виктория шекарасына жақын шағын қала Далгетиден шамалы ғана басымдық танытты. Жаңа Федералды астаналық аумақ (кейіннен Австралия астаналық аумағы деп аталды) 1911 жылдың 1 қаңтарында құрылды, сол кезде NSW үкіметі 2360 шаршы километр жерді, оның ішінде Джервис шығанағының теңіз портын, Британдық одақ үкіметіне берді. Сол жылы ААТ ішкі істер министрі Кинг О’Мэллидің Мельбурндағы Федералды парламентте өткізген заң жобасының нәтижесінде алкогольге тыйым салынған аймаққа айналды. Бұл тыйым салу дәуірі бүгін 2000 жылы Канберраның орталық қаласында ашылған О’Мэлли есімді паб арқылы еске алынады. 1911 жылы О’Мэлли елорданың жоспарын жасау үшін халықаралық конкурс өткізді. 1913 жылы конкурста американдық архитектор Уолтер Берли Гриффин жеңіске жетті. Жоспар Уолтердің атынан ұсынылғанымен, оны оның сәулетші әйелі және кәсіби серіктесі Марион Маони Гриффинмен бірлесіп жасаған. Оның идеясы қаланы екіге бөліп, көлді бөліп тұру болды. Содан пайда болған екі бөлім – өркениет бөлігі және үкіметтік бөлігі деп аталды. Елордаға түрлі атаулар ұсынылды, соның ішінде Олимп, Бейбітшілік, Капитан Кук, Шекспир, Кангарему, Сидмеладперхо, Эвкалипта және Миола. Миола премьер-министр Эндрю Фишердің сүйіктісі болды. Алайда, Билли Хьюз өзінің таңдауын айтқанда: «Бұл итальяндық әйелдің соңғы үмітсіз айқайы сияқты естіледі», – деді. Соңында Канберраның атауы бекітілді. 1913 жылдың 12 наурызында сағат түскі уақытта қалаға ресми түрде осы атауды Леди Денман берді. Бұл тарихи оқиғаға Австралияның премьер-министрі Эндрю Фишер қатысты. Қала қазір бұл оқиғаны жыл сайын наурыз айының екінші дүйсенбісінде «Канберра күні» деп атап өтеді.

The district's transformation from a New South Wales rural area to a built up national capital began during political debates over Federation in the late 19th century. Due to the Victorian gold rush, Melbourne was Australia's largest city and a potential place for the capital. However Sydney was Australia's oldest city, and so also had a justifiable claim to host the new nation's Federal polity. Western Australia, South Australia and Victoria, Melbourne's state of location —supported Melbourne. However, New South Wales (the largest colony) and its neighbouring northern state, Queensland, favoured Sydney. Perhaps one or another of the two colonial capitals might have eventually been acceptable to the smaller states, but the Sydney–Melbourne rivalry was such that neither city would ever agree to the other one becoming the capital. Eventually, a compromise was reached: Melbourne would be the capital on a temporary basis while a new capital was built somewhere between Sydney and Melbourne. As Victoria was relatively small in geographical area, Section 125 of the Constitution specified that the capital must be placed in a Commonwealth territory within New South Wales but at least from Sydney. Various Commonwealth governmental bodies continued to operate principally from Sydney or Melbourne after 1927. Most civil service departments were moved to Canberra in the 1950s, and the High Court of Australia was finally moved from Melbourne to Canberra in 1980. After an extensive search, the present site, about south west of Sydney, in the foothills of the Australian Alps, was chosen in 1908 as a result of survey work done by the government surveyor Charles Scrivener in that year. Two people who campaigned strongly for the Federal capital to be in the Canberra area were John Gale, the publisher of The Queanbeyan Age and Federal politician King O'Malley. The choice of site was a disputed one, and narrowly beat Dalgety, a small town near the NSW/Victoria border. The new Federal Capital Territory (later named Australian Capital Territory) was created on 1 January 1911 when the NSW government ceded 2,360 square kilometres of land including the seaport of Jervis Bay to the Commonwealth Government. In that same year, the ACT became an alcohol free area as a result of legislation that the Minister for Home Affairs, King O'Malley, steered through the Federal Parliament in Melbourne. This era of prohibition is commemorated today in the form of a pub named after O'Malley that was established in the city centre of Canberra in 2000. An international competition was held in 1911 by O'Malley to select a design for the layout of the capital city. An American architect, Walter Burley Griffin, won the competition in 1913. Although submitted in Walter's name, the plan was actually designed collaboratively with his architect wife and professional partner Marion Mahony Griffin. His idea was to divide the proposed city into halves, using a lake as a dividing point. The two resulting sections were to be designated the civilisation part and the governmental part. A variety of names were suggested for the capital, including Olympus, Paradise, Captain Cook, Shakespeare, Kangaremu, Sydmeladperho, Eucalypta and Myola. Myola was the personal favourite of the prime minister, Andrew Fisher. However, when Billy Hughes was told of his preference, he said, "It sounds like the last despairing cry of an Italian prostitute". The name of Canberra was eventually settled upon. At midday on 12 March 1913, the city was officially given this name by Lady Denman, at a ceremony on Kurrajong Hill (now known as Capital Hill). This historic occasion was officiated over by the Australian Prime Minister, Andrew Fisher. The city now commemorates the event as "Canberra Day" each year, always on the second Monday of March.

Канберра атауы

Канберра атауы жоспарланған қалаға берілді, себебі орталық аймақ Канберра приходында орналасқан болатын. Бұл аймақ бастапқыда Квинбейян приходына қарасты, бірақ 1850 жылы жеке приход құрылып, Сент-Джон Баптист приход шіркеуі салынды. Шіркеу жазбаларына сәйкес, шіркеуді салу және 40 гектарлық (100 акр) жер учаскесін құру үшін Кэмпбеллтің меншігінен жер сатып алынды. Пасторлық үй "Кенберри коттедж" деп аталды, ол жақын маңдағы Актон жеріне жалға берілген ескі ғимарат болды, бірақ 1825 жылдан 1843 жылға дейін Камберри деп аталған. Шіркеуге жақын Молонгло өзенінің екі жағындағы тегіс жер Канберри жазығы деп аталды, ал оңтүстікке қарай соққан жол Чиркөө өткелінен өтті. Жазықтың оңтүстігінде Канберра төбесі, қазіргі Ред-Хилл орналасқан. Соңында, 1865 жылы ректор Пирс Галлиард Смит шіркеу салынған жердің түпкілікті иесі Роберт Кэмпбеллдің қарсылығына қарамастан, шіркеу орналасқан жерді Канберра деп жазуға кірісті. Ол шіркеу мен іргелес мектеп үйін салуға көп қаржы жұмсаған еді. Алайда, Camberry атауының бастапқыда неліктен таңдалғаны немесе орфографияның қалай өзгергені туралы нақты мәлімет жоқ. Атаудың шығу тегіне қатысты дау жүз жылдан астам уақыттан бері шешілмей келеді. Бұл мәселе көптеген қайшы ғылыми еңбектердің, сондай-ақ баспасөз беттеріндегі хаттар мен мақалалардың тақырыбы болды. "Кембри станциясы" өзен жағалауындағы жердің атын ағылшын тіліндегі дереккөздерден табуға қатысты көптеген негізсіз теориялар бар. Біріншіден, онда жабайы раушан гүлдері көп болғандықтан. Екіншіден, раушан гүлдері шын мәнінде жусан гүлдері болған. Үшіншіден, Сент-Джон шіркеуінің тарихында шіркеу орналасқан жер Англиядағы Темзадағы Кингстондағы Канбери ауданының атымен аталған, ал басқа дереккөздер Лондонның солтүстігіндегі Канберри және Кенттегі Канбери деп болжайды. Сондай-ақ, бастапқыда Камбери деп атауға ниеттенгендер де бар, ол Кам өзенінен және түпкілікті иесі келген Кембридж қаласынан шыққан. Бұл сөздің аборигендерден шыққандығы туралы да көптеген негізсіз теориялар бар. Олардың ішінде Канберра сөзі аборигендік Нгамбри атауын ағылшын тіліне аударғаннан алынған деген болжам бар. Бұл атау, Молонгло өзенінің солтүстігіндегі Қара таудың жанындағы шағын лагерьдің аты болған, кейіннен ол "Спрингбанк" мал шаруашылығының бір бөлігіне айналды. Соңғысына қатысты бес негізсіз теория бар: бұл абориген сөзі "кездесу орны", "бейтарап орын", "корробори алаңы", "өзеннің бастауы", "әйелдің кеудесі арасындағы кеңістік" немесе кукабура құсы немесе "күліп тұрған есек" дегенді білдіреді. Бұл абориген сөзінің Нгаригу, Ньямуди, Камилрой, Вальгалу немесе Вирадхари тілдерінен шыққандығы туралы да дау бар. Әртүрлі еуропалықтардың әртүрлі айтылуын академиялық тұрғыдан қайта құру нәтижесінде Қара таудың түбегіндегі лагерьдің теориялық аборигендік атауы Нгаан бира, жергілікті Ньямуди халқының диалектісінде Нгаригу тілінде белгісіз немесе мағынасы жоқ болып шықты. Алайда, Canberry атауы Сент-Джон Баптист шіркеуінің айналасындағы аймаққа қолданылғанға дейін бұл сөздің қазіргі кездегі аборигендерде қолданылуы туралы жазба жоқ. 1820 жылы зерттеуші Чарльз Тросби Молонгло өзенін "Yeal am bid gie" деп жазды. Кейіннен ол Ағаш тас өзені, Балық өзені деп аталды. Капитан Флэт ауданындағы Мулинггола халқы Молонглоға қазіргі атауын берген болуы мүмкін.

The name Canberra was given to the planned city as the central area was in the parish of Canberra. The area originally had been in the parish of Queanbeyan, but in 1850 a separate parish was established with St John the Baptist being the parish church. According to church records, land was purchased from the Campbell property to build the church and establish a 100 acre (40 ha) glebe. The parsonage was "Canberry Cottage", the rented original building on the adjacent property called Acton but originally called Camberry from 1825 until 1843. The flat land on either side of the Molonglo River near the church was referred to as the Canberry Plain while the road south went over a ford called Church Crossing. To the south of the plain was Canberra Hill, now Red Hill. Finally by 1865 the location of St Johns Church started to be spelt Canberra by the rector, Pierce Galliard Smith, against the wishes of Robert Campbell the original owner of the land on which the church was built, and who provided much of the financial cost for constructing the church and adjacent school house. However, substantive information on the reason for the original choice of the name Camberry, or why the spelling changed, is non existent. The dispute over the derivation has been going on for over a hundred years without resolution. It has been the subject of numerous contradictory learned academic papers, and letters/articles in the press. There are numerous unsubstantiated theories put forward for the derivation of the name for the riverside property "Camberry Station" from English sources. First, it was due to the profusion of the wild raspberry bushes growing there. Second, the raspberry bushes were actually Cranberry bushes. Third, a St. John's church history said the church location was named after the district of Canbury in Kingston upon Thames in England, while other sources suggest Canberry in north London and Canbury in Kent. There is also a theory the original intention was to name it Camberry after the River Cam, and Cambridge where the original owner came from. There are numerous unsubstantiated theories put forward for the derivation being from an Aboriginal source. These include that the word Canberra is derived from the rendition into written English of the Aboriginal name Ngambri, which allegedly was the name of a small camp site north of the Molonglo river on the side of Black Mountain, which subsequently became part of the pastoral property "Springbank". There are five non evidenced theories for the latter; that it was an Aboriginal word meaning alternatively "meeting place", "neutral place", "corroboree ground", the "head of the river", the "space between a woman's breasts", or after the bird kookaburra or "laughing jackass". There is also a dispute whether this Aboriginal word came from the Ngarigu, Nyamudy, Kamilroi, Walgalu or Wiradhari language. Academic reconstruction of the various pronunciations by different Europeans results in a theoretical Aboriginal name for a Black Mountain peninsular camp site as Ng aan bira, of unknown or no meaning, in the local Nyamudy peoples dialect of the Ngarigu language. However, there is no contemporary recorded Aboriginal use of the word until after the name Canberry was used for the area around St John the Baptists Church. The Molonglo River was recorded as the "Yeal am bid gie" in 1820 by the explorer Charles Throsby. Later it was referred to as the Limestone River, and the Fish River. The Moolinggolah people of the district around Captains Flat probably gave the Molonglo its current name.

Суреткерлік

1901 жылғы 1 қаңтарда Австралия федерациясына қосылғаннан кейін және 1908 жылы астана қаласын орналастыру үшін Австралия астаналық аумағы таңдалғаннан кейін, геодезист Чарльз Скривенер қаланың нақты орнын анықтауға жауапты болды. Скривенердің таңдауы «көркемдік тұрғысынан бағалау, әсемдікті қамтамасыз ету және безендіру мақсатында» нұсқаулармен басшылыққа алынды. Сондықтан бастапқыда, Ұлыбританиядағы Ренессанс дәуіріндегі сәнге сәйкес, табиғаттың ішкі сұлулығын пайдалануға баса назар аударылды және болашақ астананың ландшафты мен эстетикасы оның функционалдығымен бірдей маңызды екені расталды. Орынды таңдау алдында Конгресс делегаты Исаак Эванс «Су жағасындағы федералды астана» деген мақала жазды. Бұл мақала басқа орынды қолдауға жазылғанмен, үлкен су көлемі қаланың пішінінің сыртқы түрін және перспективасын жақсартатынын көрсетті. Сол сияқты, астананың жобалау критерийлері де осындай идеяны қолдады. Сонымен қатар, Эванс болашақ астананың үйлері «жапырақ арасында шашыраңқы орналасқан» деп романтикалық сипаттады. Осы қалыптасқан бейнеге сүйене отырып, көркем астана «ұлттың жастығын жасырып, оның Британ империясының құрамындағы мүшелігін тіркейтін» болды. Қаланың ресми іргетасын Уэльс ханзадасы, болашақ Эдуард VIII, 1920 жылғы 21 маусымда қалады. Осы маңызды кезеңде Яралумадағы Үкімет үйіне, Премьер-министрдің резиденциясына және қазіргі «Ескі Парламент үйіне» құрылыс жұмыстары жүргізілді. 1918 жылы Канберраның шығыс шетінде, қазіргі Фышвик маңында, Бірінші дүниежүзілік соғыста тұтқынға алынған неміс әскери тұтқындары үшін лагерь құрылды. Алайда, бұл лагерьде негізінен басқа жерлерден, мысалы, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Бурк қаласынан келген азаматтық тұтқындар орналастырылды. 1919 жылдан кейін бұрынғы тұтқын лагері жұмысшылар лагеріне айналды. Кейінірек лагерь жабылды, ал оған қызмет көрсеткен жолдар қалалық көшелерге айналды. Канберраның тұрғын және коммерциялық мақсаттағы алғашқы жер участалары 1924 жылғы 12 желтоқсанда аукцион арқылы сатылды. Кейіннен бұл участақтарға ғимараттар салынды, бірақ 1925 жылдың ақпан айында Канберраны су тасқыны басқан кезде, олардың тұрғындары қиын жағдайға тап болды. Су тасқыны Молонгло өзенінің арнасын бұзуының нәтижесінде болды. Су ағыны көптеген құрылыстарға қауіп төндірді немесе зақым келтірді, ал кейбір адамдар суға батып қайтыс болды. Канберраның алғашқы мектебі – Телопея паркі мектебі 1923 жылы ашылды. 1925 жылдың шілдесінде қоғамдық көлік қызметі іске қосылды, ал 1925 жылы Манука және Кингстонда екі сауда орталығы құрылды. 1927 жылы Манукада кинотеатр ашылды және Австралия астаналық аумағының полиция күштері құрылды. Сондай-ақ 1927 жылы қаланың жаңадан пайда болған орталық ауданы ресми түрде құрылды. Оны «Азаматтық орталық» деп атау жоспарланған, бірақ сол кездегі премьер-министр Стэнли Брюс бұл идеяға вето қойды және ол ресми түрде «Қалалық орталық» деп аталды. Алайда, қалалық орталық Канберралықтармен әлі де «Civic» деп аталады. Бірақ 1927 жылдың ең маңызды оқиғасы – 1927 жылғы 9 мамырда уақытша Парламент үйінің (қазіргі «Ескі Парламент үйі») ашылуы болды. Осы күні Мельбурн ұлттық астана және үкімет ордасы болудан бас тартып, Канберра осы рөлді өз мойнына алды. Жаңа парламентте қарастырылған алғашқы заңдардың бірі – О’Маллидің танымал емес тыйым салу заңдарын жою туралы акт болды. Бұл заң 1928 жылы күшіне енді. Осы уақыт аралығында Федералды Капитал Комиссиясы жаңадан пайда болған қаланың әлеуметтік жағдайын жақсартумен айналысты. 1926 жылы Каузвей залы салынды, ал 15 мамырда жаңадан құрылған Канберра филармониялық қоғамының (кейіннен Канберра музыкалық қоғамы) алғашқы қойылымы өтті. 1928 жылы Альберт-холл деп аталатын үлкен, орталықтандырылған орын ашылды, сол жылы Канберраның Крокет клубы құрылды. Канберраның жұмыс күші 1929 жылы Австралияны шалған Ұлы депрессияның теріс әсерінен құтылмады. 1930 жылы Канберрада шамамен 1800 жұмысшы және Қоғамдық қызметтегі қызметкерлердің жетіден бірі жұмыстан шығарылды. Көп ұзамай Канберраның дамуы толығымен тоқтады, тіпті оның дамуын бақылайтын мемлекеттік мекеме де біраз уақытқа жойылды. Елордада жоспарланған кейбір ірі құрылыс жобалары, соның ішінде англикандық және рим-католик соборлары, Депрессия кезінде көмек шараларына бағытталған қаражатқа байланысты жүзеге асырылмады. Бұл ертедегі серпілісін жоғалтып, ешқайсысы елордада маңызды ғибадат орындарын салған жоқ. Алайда, 1973 жылы кеңейтуден кейін, Манукадағы Әйен Кристофер католик шіркеуі собор мәртебесіне ие болды (англикандық собор көршілес Гоулберн қаласында орналасқан). Бұл қиындықтарға қарамастан, Канберра қауымдастығы өркендеуге жалғастырды, бірақ көлеміне қарағанда, 1931 жылы (бастапқыда Кингстон ауданындағы дүкеннен басқарылған) радиостанция (2CA) және 1932 жылы Канберраның әуесқой театры Канберра Репертуарлық қоғамы сияқты қоғамдық мекемелер құрылды. Сонымен қатар, осы кезеңде соғыс тарихшысы Чарльз Биннің қадағалауымен Австралия соғыс мемориалының жоспарлау және құрылысы Канберрада басталды. Мемориал 1941 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыстың қақпасында аяқталды, ал оның ашылу салтанаты сол жылдың 11 қарашасында өтті. Канберрада елшіліктер мен Бас консулдыктар 1930 жылдары құрыла бастады. Ұлыбритания 1936 жылы Австралияға алғашқы Жоғары комиссарын тағайындады. Канада 1937 жылы өкіл тағайындады, ал АҚШ 1939 жылы өкілдігін ашты, ал алғашқы елшісі 1940 жылы өкілеттіктерін тапсырды. АҚШ 1943 жылы өз елшілігін салған алғашқы ел болды. 1946 жылы Австралия мен АҚШ екі елдің өзара тағайындаған өкілдерінің мәртебесін елші деңгейіне көтерді, осылайша АҚШ елшілігі Канберрада құрылған алғашқы елшілік болды. Басқа елдер, мысалы, Швеция да осыдан кейін ерді. Дегенмен, Канберра Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін шағын қалалық елді мекен болып қала берді, оның сипаты мен көлемі жағынан қалалықтан гөрі ауылдық болды, Парламент үйі мен дамып келе жатқан Соғыс мемориалынан басқа Австралияның астанасы екенін көрсететін ештеңе болған жоқ. Оның әлеуметтік орталығы Кингстон/Манука ауданы болып қала берді.

Following the federation of Australia on 1 January 1901 and the eventual selection of the Australian Capital Territory to accommodate a capital city in 1908, Surveyor Charles Scrivener was responsible for locating the city's specific site. Scrivener's selection was guided by instructions to assess sites from "a scenic standpoint, with a view to securing the picturesque, and with the object of beautification". Hence from the outset, in accordance with Renaissance fashion in Britain, emphasis was placed on the picturesque, that is utilising the intrinsic beauty of the natural world, and affirmed that the future capital's landscaping and aesthetics would be just as important as its functionality. Prior to the selection of the site, Congress delegate Isaac Evans wrote a paper, "A Waterside Federal Capital", which, despite being written to advocate a different site altogether, identified large bodies of water as improving the appearance and perspective of the city's form. Similarly, the design criteria for the capital encouraged such a creation. Furthermore, Evans also romantically described the future capital's dwellings as "dotted amongst the foliage", By continuing to build upon this forming identity, a picturesque capital would "obscure the nation's youth and register its membership within the British Empire". A formal foundation stone for the city was laid by the Prince of Wales, the future Edward VIII, on 21 June 1920. Additions to Government House at Yarralumla, as well as building work on the Prime Minister's Lodge and what is now "Old Parliament House", were also carried out during this pivotal period. In 1918, an internment camp for German World War I prisoners of war was established in Canberra's eastern outskirts, in what is nowadays the suburb of Fyshwick. This camp instead housed mainly civilian internees transferred there from facilities in other locations such as the NSW town of Bourke. After 1919, the old internment became a workers' camp. In later years, the camp was closed and the roads that had serviced it were turned into urban streets. Canberra's first blocks of land for residential and commercial use were sold by auction on 12 December 1924. Buildings were subsequently erected on these allotments, but their residents endured a gruelling start to their occupancy when a flood struck Canberra in February 1925. The flood came about as the result of the Molonglo River bursting its banks. The surging water threatened or damaged many structures, and some drownings resulted. Canberra's first school, Telopea Park School, had already been opened in 1923. Public transport became available in July 1925, and two shopping areas were established at Manuka and Kingston in 1925. The year 1927 saw the opening of a cinema at Manuka and an Australian Capital Territory police force was formed. Also in 1927, the fledgling city's CBD was officially established. It was meant to be called Civic Centre, but then Prime Minister Stanley Bruce vetoed the idea and it became officially known as City Centre. However, City Centre is still commonly referred to by Canberrans as "Civic". But the most significant event of 1927 was clearly the opening of the provisional Parliament House (now known as the "Old Parliament House") on 9 May 1927. On this date also, Melbourne ceased being the national capital and seat of government and Canberra assumed this role. Amongst the first legislation dealt with in the new parliament house was an act to repeal O'Malley's unpopular prohibition laws. This took effect in 1928. The Federal Capital Commission, had, meanwhile, been busy increasing the social amenity of the fledgeling city. In 1926 the Causeway Hall was erected, and was host to the first performance of the newly established Canberra Philharmonic Society (later Canberra Musical Society) on 15 May. A larger, more central venue, named the Albert Hall, was opened in 1928, the same year as the Canberra Croquet Club

Canberra's workforce did not escape the adverse effects of the Great Depression when it hit Australia in 1929. In 1930, around 1800 labour force workers and about one seventh of the Commonwealth Public Service's staff in Canberra were retrenched. Soon, Canberra's growth ground to a complete halt, with even the governmental agency supervising its development being abolished for a while. Some major construction projects planned for the capital, including Anglican and Roman Catholic cathedrals, were not undertaken due to funds set aside for their planned construction being diverted for relief measures during the Depression. Having lost this early impetus, neither denomination has built a major centre of worship in the capital, although, in 1973, after major extensions, St Christopher's Catholic Church, Manuka, was raised to the status of Cathedral (the Anglican cathedral remains in the nearby city of Goulburn). Despite these setbacks, the Canberra community continued to develop in sophistication, if not in size, with the establishment of community facilities such as a radio station (2CA) in 1931 (initially run from a shop in the Kingston area), and the amateur dramatic Canberra Repertory Society in 1932. The planning and construction of the Australian War Memorial under the supervision of the war historian Charles Bean also began in Canberra at this time. The memorial was eventually completed at the height of World War II, in 1941, and its opening ceremony was conducted on 11 November of that year. Embassies and High Commissions began to establish themselves in Canberra during the 1930s. The United Kingdom appointed their first High Commissioner to Australia in 1936. Canada appointed a representative in 1937 and the United States of America opened a mission in 1939 with their first envoy presenting his credentials in 1940. The United States was the first mission to build its own chancery in 1943. In 1946 Australia and the US raised the rank of representatives exchanged by the two countries to that of Ambassador; the American Embassy thus becoming the first embassy to be established in Canberra. Other countries, such as Sweden, followed soon afterwards. (Nowadays, Canberra contains a comprehensive array of embassies and other diplomatic missions.) For all this, Canberra remained a small country town prior to World War II, far more rural than urban in its nature and size, with little to mark it as Australia's capital other than Parliament House and the developing War Memorial. Its social centre remained the Kingston/Manuka area.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін

Соғыс уақытындағы жағдай әуежайдың қажеттілігін баса көрсетті. 1940 жылдың 1 сәуірінде Канберра мен Квинбейан арасындағы жазық далада RAAF станциясы Канберра әскери әуе базасы құрылды. Кейіннен бұл әуежай әуе министрі Джеймс В. Фэрберннің құрметіне аталды. Ол 1940 жылдың 13 тамызында қалың тұман кезінде жақын маңдағы төбеге ұшақ құлағанда, бірнеше министрлер мен шенеуніктермен бірге қаза тапты. Канберра әуежайы 1960 жылдары салынды; әскери база мен коммерциялық әуежай бір ұшу-қону жолағын бөліседі. Канберра Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жылдам өсе бастады, өйткені Мельбурннен астанаға көбірек мемлекеттік мекемелер көшірілді. Австралия Ұлттық университеті 1946 жылы зерттеу институты ретінде ашылды. Бакалавриат деңгейіндегі оқыту Канберра университетінде жалғасты, және екеуі 1960 жылы біріктірілді. Жаңа адамдардың келуімен бірге ойын-сауық және мәдени ұйымдар да дами бастады. 1965 жылы Канберра театр орталығы ашылғанға дейін Альберт-холл көптеген көрнекті ұйымдарға, соның ішінде 1950 жылы құрылған Канберра оркестрлік қоғамына (кейіннен Канберра симфониялық оркестрі), 1951 жылы құрылған Канберра филармониялық қоғамына (музыкалық театр үшін) және 1952 жылы құрылған Канберра хор қоғамына үй болды. Канберраның кейбір бөліктері суық соғыс кезеңіндегі тыңшылық қызметіне байланысты болды, бұл 1954 жылы Петров ісі кезінде ерекше көзге түсті, осы кезде кеңес тыңшысы Австралияға қашып келді. Оңтүстік Канберрадағы Телопея паркі жақын маңдағы КСРО елшілігінде орналасқан КГБ тыңшыларының белгілі бір кездесу орны болды. Бұл елшілікті Кингстон қонақ үйінен орналасқан АСИО агенттері үнемі бақылап отырды. Канберра грамматикалық мектебінің аумағында да АСИО тыңдау бекеті болды. 1991 жылы суық соғыс аяқталғаннан және Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін елшілік аумағы Ресей елшілігіне айналды. 1958 жылдың наурыз айында Ұлттық астананы дамыту комиссиясы (NCDC) Канберраның жоспарлау және құрылысын өз қолына алды. NCDC бақылауында Воден және Туггерананг сияқты жаңа аудандар құрылып, 1960 және 1970 жылдары халық санының өсуіне қарай дамыды. Канберраның бастапқы жоспары орталық қала маңынан тыс жерлерге таралмағандықтан, жердің бедерін тиімді пайдалану үшін оларды жобалау мүмкін болды. Воден 1964 жылы, Белконнен 1967 жылы және Туггерананг 1973 жылы құрылды. Бұл қосымша аудандар 1960 және 1975 жылдар аралығында халықтың көп өсуіне ықпал етті. Канберраның орталығында Молонгло өзені бойымен Бёрли Гриффин көлінің құрылысы 1960 жылдардың басында басталды, ол негізінен Уолтер Бёрли Гриффиннің бастапқы жоспарларына сүйенді. Ол кездегі премьер-министр сэр Роберт Мензиестің есімімен атау туралы ұсынысқа өзі Мензиес вето қойды. Көлді Чарльз Скривенердің есімімен аталған Скривенер бөгеті құрды, ол қазір Бёрли Гриффин көлінің батыс жағында орналасқан. Бөгет 1963 жылы аяқталды және оның клапандары көлдің толуына мүмкіндік беру үшін 1963 жылдың 20 қыркүйегінде жабылды. Алайда, сол кезде аймақта құрғақшылық болды және көл 1964 жылдың сәуірінде ғана құрғақшылық аяқталғаннан кейін толыққан жоқ. Бұл көлдегі алғашқы іс-шара, яғни ескек шарасының өтуіне мүмкіндік берді. 1970 жылы Капитан Джеймс Кук ескерткіші қосылды, бұл Капитан Джеймс Куктың Австралияның шығыс жағалауын ашқанының екі жүз жылдығын атап өту үшін сол жылы өткізілген мерекелердің бір бөлігі болды. 1971 жылғы Канберра су тасқыны сол жылдың Австралия күні Канберраның Вудэн аңғарында болды. Су тасқынынан 7 адам қаза тауып, 15 адам жарақат алып, 500-ге жуық адам зардап шекті. Канберра тұрғындары спортты жақсы көреді және оған белсенді қатысады, ал Брюс стадионы 1978 жылы ашылды және кейіннен Сидней 2000 Олимпиадасының бірнеше маңызды футбол ойындарын қабылдады. Маңызды мәдени және азаматтық ескерткіштердің арасында 1968 жылы ашылған Австралия Ұлттық кітапханасы, 1980 жылы ашылған Австралия Жоғарғы соты, 1982 жылы ашылған Австралия Ұлттық галереясы, 2001 жылы ашылған Австралия Ұлттық мұражайы және 2008 жылы ашылған Австралия Ұлттық портрет галереясы бар. Бұл мекемелердің барлығы Бёрли Гриффин көлінің жағасында немесе жақын маңда орналасқан. 1988 жылдың 9 мамырында Паркстегі Капитал-Хилл биігінде жаңа, әлдеқайда үлкен Ұлттық Парламент үйі ашылды. Бұл парламент палаталары, қоғамдық кеңістіктер, кеңселер және басқа да ғимараттардан тұратын кешен 60 жыл бойы жұмыс істеген ескірген (Уақытша) Парламент үйінің орнын басты. Кешеннің әсем ашылу салтанаты Австралияның екі жүз жылдығын мерекелеудің орталық бөлігі болды, ол Англиядан келген бірінші флоттың келгеніне және 1788 жылы болашақ Сидней қаласының негізін қалауға арналды. Маңыздысы, Австралияның астаналық аумағына 1988 жылдың желтоқсанында толық өзін-өзі басқару құқығы берілді, осыған байланысты Федералдық Парламент қабылдаған және Королева Елизавета II қол қойған заң аумақты Король билігіндегі заңды тұлға етіп жариялады. 1989 жылдың 11 мамырында, осы жылдың басында өткен сайлаулардан кейін 17 мүшеден тұратын Заң шығару Ассамблеясы Лондон шеңберінің жанындағы Civic ауданындағы кеңселерінде жұмысын бастады. АСТ үкіметінің алғашқы басшысы бас министр Розмари Фолетт болды. 1992 жылы Канберра Әлемдік шіркеулер кеңесінің 7-ші ассамблеясын қабылдады.

Wartime conditions emphasised the need for an airport. On 1 April 1940, a military air base, RAAF Station Canberra, was established on a flat plain between Canberra and Queanbeyan. Later, this was renamed RAAF Fairbairn in memory of the Minister for Air, James V. Fairbairn, who was killed with a number of other ministers and officials when an aircraft crashed into a nearby hill in dense fog on 13 August 1940. Canberra Airport was constructed in the 1960s; the military base and commercial airport share the same runway. Canberra began to grow more rapidly after World War II, as more and more government departments were transferred from Melbourne to the capital. The Australian National University was opened as a research institute in 1946. Undergraduate teaching continued at the Canberra University College, and the two were amalgamated in 1960. Entertainment and cultural organisations also began to flourish with the new influx of people. Until the opening of the Canberra Theatre Centre in 1965, the Albert Hall was home to a large number of prominent organisations, including the Canberra Orchestral Society (later the Canberra Symphony Orchestra) founded in 1950, a new Canberra Philharmonic Society (for musical theatre, 1951) and the Canberra Choral Society (1952). Parts of Canberra formed the backdrop for Cold War espionage activity, highlighted during the 1954 Petrov Affair when a Soviet Union spy defected to Australia. Telopea Park in south Canberra was a known drop off point for KGB spies based at the nearby USSR Embassy. This embassy was constantly monitored by ASIO agents based in the Kingston Hotel located across the street. There was also an ASIO listening post on the grounds of Canberra Grammar School. In 1991, with the end of the Cold War and the collapse of the Soviet Union, the embassy grounds became the Russian Embassy. In March 1958, the National Capital Development Commission (NCDC) took over the planning and construction of Canberra. Under the control of the NCDC new districts, such as Woden and Tuggeranong, were established and slowly developed throughout the 1960s and 1970s to accommodate a growing population. The original design for Canberra did not extend beyond the central suburbs, and thus it was possible to design them to take better advantage of the land contours. Woden was established in 1964, Belconnen in 1967 and Tuggeranong in 1973. These additional districts helped to encourage large population growth between 1960 and 1975. The construction of Lake Burley Griffin in central Canberra, along the course of the Molonglo, was commenced in the early 1960s, based largely on Walter Burley Griffin's original plans. A move to name it Lake Menzies, after the then Prime Minister Sir Robert Menzies, was vetoed by Menzies himself. The lake was formed by Scrivener Dam, named after Charles Scrivener, located at what is now the western end of Lake Burley Griffin. The dam was completed in 1963, and its valves closed on 20 September 1963, to allow the lake to form. However, the area was in drought at the time and the lake did not actually fill until April 1964, when the drought broke. This allowed the first event scheduled for the lake, a rowing championship, to take place. In 1970, the Captain James Cook Memorial was added, as part of the celebrations held that year to mark the bicentennial of the discovery of Australia's east coast by Captain James Cook. The 1971 Canberra flood disaster occurred in the Woden Valley of Canberra on Australia Day of that year. The flood killed seven people, injured 15 and affected 500 others. Canberra's residents are keen followers and participants in sports, and Bruce Stadium was opened during 1978 and later hosted several important Sydney 2000 soccer games. Among key cultural and civic landmarks, the National Library of Australia building opened in 1968, the High Court of Australia building opened in 1980, the National Gallery of Australia building in 1982, the National Museum of Australia building in 2001 and the National Portrait Gallery of Australia building in 2008. All these facilities and institutions are situated on or near the shores of Lake Burley Griffin. On 9 May 1988, a new, much larger Commonwealth Parliament House was opened on Capital Hill in State Circle, Parkes. This imposing complex of parliamentary chambers, public spaces, offices and other facilities replaced the outmoded (Provisional) Parliament House that had operated close by for some 60 years. The complex's elaborate opening ceremony was a centrepiece of Australia's bicentenary celebrations, which were held nationwide to mark the 200th anniversary of the arrival of the First Fleet from England, and the foundation of European settlement in what was to become the City of Sydney in 1788. Significantly, the Australian Capital Territory was granted full self government in December 1988, when an act passed by Federal Parliament that made the territory a body politic under the Crown was signed by Queen Elizabeth II. On 11 May 1989, following the elections earlier that year, a 17 member Legislative Assembly began sitting at its offices in London Circuit, Civic. The inaugural ACT government was led by Chief Minister Rosemary Follett. In 1992, Canberra was the host city for the 7th Assembly of the World Council of Churches.

21 ғасыр

2003 жылдың 18 қаңтарында Канберраның батысындағы шұғылалы далада өршіген орман өрттері шекаралық жарықтарды бұзып, Канберраның бір бөлігін қамтыды. Ауа райы өзгергенге дейін шамамен 500 үй қирады. Даффи ауданы ерекше зардап шекті, онда 200-ге жуық үй жойылды. Өрттен төрт адам қаза тауып, көптеген адамдар жарақат алды. Канберраның дамуы жалғасуда. Соңғы жылдары салынып жатқан ірі жобалардың ішінде Гунгалин қалалық орталығы, Сити-Вест аймағы және Кингстон Форшорс дамуы бар. 2004 жылдың 5 наурызында қаланың болашақ дамуына арналған Канберра кеңістіктік жоспары жарияланды. 2005 жылға қарай Бёрли Гриффин көлінің батысында, бұрын қарағайлы орман болған жерде жаңа Канберра ауданының жобасы жасалып жатыр.

Елеулі жерлер

Канберрада және оның айналасында, әсіресе Пиалиго аймағында аборигендер үшін маңызды көптеген орындар бар. Актон түбегінде қазір Австралияның аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының зерттеулер институты орналасқан. Эйнсли тауы мен Қара тау – Канберра ландшафтында жатқан рухтың әйелдің кеудесі. Парламент үйі орналасқан жер – Канберра ландшафтында жатқан рухтың әйелдің жатыры. Бұл жергілікті халықты балық, тасбақа және рак сияқты тағамдармен қамтамасыз етеді.