БЭСМ-6: кеңестік компьютер, 1968-1985 ж. өндірілген. Ең танымал және ықпалды үлгі, «Эльбрус» суперкомпьютерінің құрамында қолданылды. Компьютерлік техника.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес компьютер моделі (1968–1985)
Soviet computer model (1968–1985)
BESM 6 (БЭСМ 6, «Большая электронно счётная машина» аббревиатурасы, яғни «Үлкен электрондық есептеу машинасы») – BESM сериясының советтік электрондық компьютері.
BESM 6 (БЭСМ 6, short for Большая электронно счётная машина, i. e. 'Large Electronic Calculating Machine') was a Soviet electronic computer of the BESM series.
Шолу
BESM 6 – дәлдік механикасы және компьютерлік инженерия институтында жасалған серияның ең танымал және ықпалды моделі болды. Жобалау 1965 жылы аяқталды. Өндіріс 1968 жылы басталды және келесі 19 жыл бойы жалғасты. BESM 3 және BESM 4 үлгілерінен өзгеше, бастапқы BESM 6 транзисторлық негізде жасалған (дегенмен, 1980 жылдары Elbrus суперкомпьютерінің құрамында қолданылған нұсқасы интегралды схемалармен құрастырылған). Машинаның 48 биттік процессоры 10 МГц сағаттық жиілікпен жұмыс істеді және басқару және арифметикалық бөлімдері үшін екі нұсқау конвейерімен, сондай-ақ 16 48 биттік сөзден тұратын дерек кэшімен жабдықталған. Жүйенің өнімділігі 1 MIPS құрады. BESM 6 шығарылған кезде кең таралған батыс суперкомпьютері – CDC 6600 шамамен 2 MIPS өнімділік көрсетті. Жүйе жады 15 биттік адрестер арқылы сөздік форматта қолданылды. Сөйтіп, адрестелетін жадтың максималды көлемі 32К сөз (192К байт) болды. Виртуалды жад жүйесі оны 128К сөз (768К байт) дейін ұлғайтуға мүмкіндік берді. BESM 6 1970-ші жылдары КСРО-да түрлі есептеу және басқару міндеттерін орындау үшін кеңінен қолданылды. 1975 жылғы «Аполлон-Союз» сынақ жобасы барысында ғарыш миссиясының телеметриялық деректерін өңдеуді BESM 6 негізінде құрылған жаңа компьютерлік кешен жүзеге асырды. Совет ғалымдары «Аполлон-Союз» миссиясының деректерін өңдеуді NASA-ның американдық әріптестерінен жарты сағат бұрын аяқтады. Барлығы осы машиналардың 355 данасы жасалды. Өндіріс 1987 жылы тоқтатылды. Өзінің уақтына сай үлкен базаға ие болған алғашқы советтік компьютер ретінде BESM 6 арнайы дамытушылар қауымдастығын біріктірді. Жылдар бойы Fortran, ALGOL және Pascal сияқты бағдарламалау тілдері үшін бірнеше операциялық жүйелер мен компиляторлар жасалды. 1980 жылдары Elbrus суперкомпьютерінің құрамындағы Elbrus 1K2 деген атпен интегралды схемаларға негізделген, бастапқы машинадан 2-3 есе жоғары өнімділікке ие BESM 6 модификациясы өндірілді. 1992 жылы Лондондағы (Англия) Ғылым мұражайы BESM 6 машинасының соңғы сақталған данасын сатып алды.
The BESM 6 was the most well known and influential model of the series designed at the Institute of Precision Mechanics and Computer Engineering. The design was completed in 1965. Production started in 1968 and continued for the following 19 years. Like its BESM 3 and BESM 4 predecessors, the original BESM 6 was transistor based (however, the version used in the 1980s as a component of the Elbrus supercomputer was built with integrated circuits). The machine's 48 bit processor ran at 10 MHz clock speed and featured two instruction pipelines, separate for the control and arithmetic units, and a data cache of sixteen 48 bit words. The system achieved a performance of 1 MIPS. The CDC 6600, a common Western supercomputer when the BESM 6 was released, achieved about 2 MIPS. The system memory was word addressable using 15 bit addresses. The maximum addressable memory space was thus 32K words (192K bytes). A virtual memory system allowed to expand this up to 128K words (768K bytes). The BESM 6 was widely used in USSR in the 1970s for various computation and control tasks. During the 1975 Apollo Soyuz Test Project the processing of the space mission telemetry data was accomplished by a new computer complex which was based on a BESM 6. The Apollo Soyuz mission's data processing by soviet scientists finished half an hour earlier than their American colleagues from NASA. A total of 355 of these machines were built. Production ended in 1987. As the first Soviet computer with an installed base that was large for the time, the BESM 6 gathered a dedicated developer community. Over the years several operating systems and compilers for programming languages such as Fortran, ALGOL and Pascal were developed. A modification of the BESM 6 based on integrated circuits, with 2 3 times higher performance than the original machine, was produced in the 1980s under the name Elbrus 1K2 as a component of the Elbrus supercomputer. In 1992, one of the last surviving BESM 6 machines was purchased by the Science Museum in London, England.
Шекаралық құрылғылар
BESM 6 АЦПУ 128 (Алфавитно Цифровое Печатающее Устройство) принтеріне дерек жібере алатын және GOST 10859 таңбалар жиынтығындағы тесілген карталардан дерек алатын болды. Чехословакиядағы Збройовка Брно компаниясы жасаған "Consul 254" телетайпы арқылы интерактивті жұмыс сеанстары жүргізілуі мүмкін. CRT терминалдары қолжетімді болғанда, BESM 6 Videoton 340 терминалдарына қосылуға болатын.
The BESM 6 could send output to an АЦПУ 128 (Алфавитно Цифровое Печатающее Устройство) printer, and read input from punched cards in the GOST 10859 character set. A Consul 254 teletype, made by Zbrojovka Brno in Czechoslovakia, could be used for interactive sessions. When CRT terminals became available, the BESM 6 could be connected to Videoton 340 terminals.