Кіріспе
Бағдарламалық музыка – классикалық музыка дәстүріндегі кез келген музыкалық шығармаға қолданылатын термин. Мұнда шығарма алдын ала жоспарланған сюжет бойынша немесе белгілі бір идея мен атмосфераны тудыру мақсатында жасалады. Бұл барокко және классикалық дәуірлерде танымал болған, ешқандай сюжеттік бағдарламасы немесе идеясы жоқ, тек музыка үшін ғана жазылған дәстүрлі абсолюттік музыкадан өзгеше. Симфониялық поэма, баллада, сюита, увертюра және еркін формадағы кейбір шығармалар бағдарламалық музыка деп аталады, себебі олар көріністер мен оқиғалар сияқты музыкалық емес элементтерді жеткізуге арналған. Опера, балет және Лидерлер де вокалдық немесе сахналық қойылымдарға сүйемелдеу мақсатында жазылмағандықтан, бағдарламалық музыка ретінде қарастырылуы мүмкін. Бірақ олар бастапқы вокалы мен/немесе сахналық қойылымысыз кеңінен танымал болған және орындалған жағдайларды қоспағанда, бұл тізімнен шығарылады. Оркестрлік бағдарламалық музыка дәстүрі джаз оркестрлеріне арналған кейбір шығармаларда да жалғасты. Нақты сюжеттік немесе эмоционалдық әсерге ие танымал музыка үшін «Концепт альбом» деген терминді қараңыз. Бағдарламалық музыка туралы әңгіме кезінде Уолт Диснейдің «Фантазия» (1940) және «Фантазия 2000» (1999) анимациялық фильмдері еске түседі, онда Дисней аниматорлары бағдарламалық музыканың бірнеше танымал шығармаларын графикалық түрде бейнеледі. Дегенмен, фильмдерде қолданылған барлық шығармалар бағдарламалық болған жоқ, және көп жағдайда аниматорлар көрсеткен сюжеттер бастапқыда болған бағдарламалық сюжеттен мүлдем өзгеше болды.
Program music is a term applied to any musical composition on the classical music tradition in which the piece is designed according to some preconceived narrative, or is designed to evoke a specific idea and atmosphere. This is distinct from the more traditional absolute music popular in the Baroque and Classical eras, in which the piece has no narrative program or ideas and is simply created for music's sake. Musical forms such as the symphonic poem, ballade, suite, overture and some compositions in freer forms are named as program music since they intended to bring out extra musical elements like sights and incidents. Opera, ballet, and Lieder could also trivially be considered program music since they are unintended to accompany vocal or stage performances. They will be excluded from this list except where they have been extensively popularised and played without the original vocals and/or stage performance. The orchestral program music tradition is also continued in some pieces for jazz orchestras. For narrative or evocative popular music, please see Concept Album. Any discussion of program music brings to mind Walt Disney's animated features Fantasia (1940) and Fantasia 2000 (1999), in which the Disney animators provided graphic visualisation of several famous pieces of program music. However, not all the pieces used in the films were particularly programmatic, and in most cases, the narratives illustrated by the animators were different from whatever programmatic narrative might have existed originally.
Людвиг ван Бетховен
Кориолан увертюрасы, Op. 62 (1807); Кориоланның тарихы негізінде жазылған. Симфония № 6, Пастораль, Op. 68 (1808); атауы бар бөлімдері, ел билері, құстардың әуендері және дауыл суреттелген. Леонора № 3 увертюрасы, Op. 72b (1806); Леонора операсы үшін жазылған увертюралардың бірі, кейіннен Фиделио деп аталды. Леонора № 3 сюжеттің маңызды оқиғаларын қысқа, оркестрлік түрде бейнелеуімен белгілі, әсіресе финалдағы алысқа жатқан трубаның әуені. Фиделионың түпкілікті, аяқталған увертюрасынан кейін, бұл ең көп орындалатын нұсқа және кейде Фиделио увертюрасын қойылымдарда алмастырады. Эгмонт увертюрасы, Op. 84. Веллингтонның жеңісі, Op. 91 сонымен қатар «Шабуыл симфониясы» деп те аталады және испандық Витория қаласының жанындағы француз және британ армиялары арасындағы шайқас пен британдықтардың келесі жеңісін көрсетеді. Мұнда мылтық пен зеңбіректер аспап ретінде қолданылған. Бұл туындыда британдықтарды бейнелеу үшін Rule Britannia қолданылса, француз жағы француз әнімен – Marlbrouk s'en va t en guerre жарияланады. Ля бемоль мажордағы фортепиано сонатасы Op. 26 (3-ші бөлімі «Батырдың өлімі» деп аталады, 4-ші бөлімі мағынасы бойынша «Өмір жалғасады») Ре минорындағы фортепиано сонатасы Op. 31 № 2 («Der Sturm», Шекспирдің «Темпест» пьесасынан шабыттанған). Ми бемоль мажордағы фортепиано сонатасы Op. 81a «Les Adieux» ("Қоштасу").
Symphony No. 6, Pastoral, Op. 68 (1808); features titled movements, country dances, bird calls, and a storm. Leonore No. 3 Overture, Op. 72b (1806); one of a series of overtures composed for the opera Leonore, later renamed Fidelio. Leonore No. 3 is well known for portraying some of the major events of the plot in a condensed, purely orchestral form, most notably the distant trumpet fanfares of the finale. Next to the actual, finalized Fidelio overture, this is the most commonly performed version, and still sometimes replaces the Fidelio overture in some productions. Egmont Overture, Op. 84
Wellington's Victory, Op. 91 is also known as the Battle Symphony and describes the battle between the French and British armies outside the Spanish town of Vitoria and the subsequent British victory. The work features rifles and cannons as instruments. It also makes use of Rule Britannia, which is used to describe the British, whereas the French side is announced by the French song Marlbrouk s'en va t en guerre. Piano Sonata in A flat Op. 26 (3rd movement subtitled "Death of a hero", 4th movement manifestly "Life goes on" in intent)
Piano Sonata in D minor Op. 31 Nr. 2 ("Der Sturm", inspired by Shakespeare's The Tempest)
Piano Sonata in E flat major Op. 81a "Les Adieux"
Бенджамин Бриттен
Төрт теңіз интерлюдиясы, (1945) — Бриттен өзінің «Питер Граймс» операсынан алты интерлюдияның төртеуін жеке оркестрлік туынды ретінде орындау үшін шығарды. «I. Таң», «II. Жексенбі күні таңы» (теңіз жағалауындағы қауымның құдайға сыйынғанын бейнелейді), «III. Айшық» және «IV. Дауыл» — бұл туындылар Бриттеннің музыкасы арқылы осы көріністер мен образды тура сипаттау мақсатында жазылған.
Антон Брукнер
Симфония № 4 ми-бемоль мажорында, "Романтикалық" – Ортағасырлық қамалдар, таң және патшалық аң ауы туралы бағдарлама, басқа симфонияларда болғандай, кейіннен қосылған сияқты көрінеді. Бірақ, оның дұрыстығы осы шығармаға композитордың өзі берген атаумен расталады, Брукнер симфонияларының ішінде осындай атауға ие болған жалғыз туынды.
Александр Глазунов
Александр Константинович Глазунов – симфониялық поэмалардың, тәуелсіз овертуралар мен фантазиялардың жемісті композиторы болды, ол көбінесе тарихтан шабыттанды. "Батырдың естелігіне", оркестрге арналған элегия, Op. 8
"Стенка Разин", Op. 13
"Орман", оркестрге арналған фантазия, Op. 19
"Славян тойы", симфониялық эскиздер, Op. 26A
"Теңіз", оркестрге арналған фантазия, Op. 28
"Шығыс рапсодиясы", Op. 29
"Кремль", үш бөлімнен тұратын симфониялық сурет, Op. 30
"Көктем", симфониялық картина, Op. 34
"Карнавал", үлкен оркестр және органға арналған овертура, Op. 45
"Қараңғыдан жарыққа", оркестрге арналған фантазия, Op. 53
"Салтанатты овертура", Op. 73
"Орта ғасырлардан", оркестрге арналған сюита, Op. 79
"Тағдыр жыршысы", драмалық овертура, Op. 84
Балалайка оркестрі үшін "Орыс фантазиясы", Op. 86
"Гогольдің естелігіне", симфониялық пролог, Op. 87
Оркестр үшін "Финляндиялық фантазия", Op. 88
Оркестр үшін "Финляндиялық эскиздер", Op. 89
"Карелия жырлары", Op. 99
"Эпикалық поэма", Op. posth.
Stenka Razin, Op. 13
The Forest, fantasy for orchestra, Op. 19
Slavonian Feast, symphonic sketches, Op. 26A
The Sea, fantasy for orchestra, Op. 28
Oriental Rhapsody, Op. 29
The Kremlin, symphonic picture in three parts, Op. 30
The Spring, symphonic picture, Op. 34
Carnaval, overture for large orchestra and organ, Op. 45
From Dark into Light, fantasy for orchestra, Op. 53
Solemn Overture, Op. 73
From the Middle Ages, suite for orchestra, Op. 79
The Song of Destiny, dramatic overture, Op. 84
Russian Fantasy for balalaika orchestra, Op. 86
To the Memory of Gogol, symphonic prologue, Op. 87
Finnish Fantasy for orchestra, Op. 88
Finnish Sketches for orchestra, Op. 89
Karelian Legend, Op. 99
Poème épique, Op. posth.
Ферде Грофе
Гранд-Каньон сюитасы, (1931). Аталған бөлімдер «Шығыс», «Суреттелген шөл», «Жолда», «Батыс» және «Дауыл» деп аталады. «Жолда» бөлімі есектің маңыраюы мен қадамдарымен таныс. «Дауыл» бөлімі, тағы бір музыкалық дауыл, Тосканини «көрікті және қорқынышты» деп сипаттаған.
Робин Холлоуэй
Қара билік op.23, оркестр үшін Уоллес Стивенстің өлеңінен
Еуропа және бұқа op.121, соло түбі және оркестр үшін Овидийден
Фэтонның саяхаты: Күннің ұлы op.131, соло труба және оркестр үшін Овидийден кейін.
Europa & the Bull op.121, for solo tuba and orchestra after Ovid
Phaeton's Journey: Son of the Sun op.131, for solo trumpet and orchestra after Ovid
Карл Нильсен
Гелиос увертюрасы, Op. 17
Арнольд Шенберг
Төсбегейленген түн, Op. 4 (1899) Рихард Демельдің өлеңінен алынған, ай жарығымен орманды серуендеудің романтикалық музыкалық бейнесі.
Уильям Грант әлі де бар
Симфония №1 "Афроамерикандық"
Симфония №2 соль минорында, "Жаңа рудың әні"
Symphony No. 2 in G minor, "Song of a New Race"
Ричард Штраус
Музыкалық форма ретінде тондық поэманың негізгі дамытушысы Штраус музыкалық сипаттама беруде ерекше шеберлік танытты. Ол музыкада "пышақ пен шанышқыны бейнелеуге" қабілетті екенін айтты, сондай-ақ Дон Хуанды мұқият тыңдаған адам оның махаббат серіктестерінің шаш түсін ажырата алатынын мәлімдеді. Дон Хуан, Op. 20 (1889)
Макбет, Op. 23
Tod und Verklärung ("Өлім және трансформация"), Op. 24 (1889)
Till Eulenspiegels lustige Streiche ("Till Eulenspiegelдің көңілді әстелдері"), Op. 28
Also Sprach Zarathustra ("Заратустра сойледі"), Op. 30 (1896)
Дон Кихот, Op. 35 (1897)
Ein Heldenleben ("Батырдың өмірі"), Op. 40
Symphonia Domestica ("Үй симфониясы"), Op. 53 (1903). Композитордың жеке күнделікті өмірінің музыкалық сипаттамасы, оның ішінде ханым Штраустың аскери бейнесі де бар.
Eine Alpensinfonie ("Альпілік симфония"), Op. 64 (1915). Альпі тауына көтерілуді суреттейтін жиырма екі атаулы эпизодтан тұратын шығарма. Шығарманың бір бөлімінде нөсер жаңбыр мен найзағай бейнеленген, оркестрлік музыкадағы ең реалистік оқиғалардың бірі. Duett Concertino (1947), ханшайым мен аюды бейнелейді.
Macbeth, Op. 23
Tod und Verklärung ("Death and Transfiguration") Op. 24 (1889)
Till Eulenspiegels lustige Streiche ("Till Eulenspiegel's merry pranks"), Op. 28
Also Sprach Zarathustra ("Thus Spoke Zarathustra"), Op. 30 (1896)
Don Quixote, Op. 35 (1897)
Ein Heldenleben ("A hero's life"), Op. 40
Symphonia Domestica ("Domestic Symphony"), Op. 53 (1903). A musical description of the composer's personal daily life, including an unflattering musical picture of Frau Strauss
Eine Alpensinfonie ("An Alpine Symphony"), Op. 64 (1915). A work with twenty two named narrative sections describing the ascent of an alpine mountain. A section of the work depicts a thunderstorm, with perhaps the most realistic thunder and lightning in orchestral music. Duett Concertino (1947), depicting a princess and a bear.