Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үлкен аспаптық ансамбль
Large instrumental ensemble
Оркестр (орк. orkistrə) – классикалық музыкаға тән, әр түрлі топтардан құралған аспаптарды біріктіретін үлкен аспаптық ансамбль. Әдетте аспаптардың төрт негізгі бөлімі бар:
An orchestra ('/ɔːr//k//ɪ//s//t//r//ə/; ORkistrə) is a large instrumental ensemble typical of classical music, which combines instruments from different families. There are typically four main sections of instruments:
Қобылды аспаптар, мысалы, скрипка, альт, виолончель және контрабас
String instruments, such as the violin, viola, cello, and double bass
Желді аспаптар, мысалы, флейта, гобой, кларнет, фагот және кейде саксофон
Woodwinds, such as the flute, oboe, clarinet, bassoon, and occasional saxophone
Мыс аспаптар, мысалы, валторна, труба, тромбон, корнет, эвфониум және туба
Brass instruments, such as the horn, trumpet, trombone, cornet, euphonium, and tuba
Соққы аспаптары, мысалы, литавра, барабан, бас барабан, қоңыраулар, үшбұрыш, дабыл, там-там және соққылы аспаптар.
Percussion instruments, such as the timpani, snare drum, bass drum, cymbals, triangle, tambourine, tam tam and mallet percussion instruments
Баян мен челеста – механикалық іс-қимылға ие аспаптар, сондықтан олар соққы аспаптарының ("белгілі бір биіктіктегі соққы аспаптары") құрамына кіреді; арфа, клавесин және гитара – қобылды аспаптар; ал құбырлы орган – желді аспаптар. Арфа – қазіргі заманғы оркестрлерде (кем дегенде романтикалық кезеңдегі музыкада) тұрақты түрде қолданылатын жалғыз аспап. Пианиноны эстрадалық оркестрлер, ал клавесинді барокко камералық оркестрлер жиі пайдаланады. Толық көлемді батыс оркестрін кейде филармониялық оркестр деп те атайды (грек тілінен phil – "сүйіспеншілік" және "үйлесім"). Бір орында орындалатын музыканттардың саны шығарманың сипатына және залдың көлеміне байланысты жетіден жүзден асаға дейін өзгеруі мүмкін. Камералық оркестр – елуден аспайтын музыканттардан тұратын кішігірім ансамбль. Мысалы, Иоганн Себастьян Бах пен Георг Фридрих Гендельдің барокко музыкасына немесе Гайдн мен Моцарт сияқты классикалық репертуарға маманданған оркестрлер, Людвиг ван Бетховен мен Йоханнес Брамс симфониялары сияқты романтикалық музыка репертуарларын орындайтын оркестрлерге қарағанда кішірек болады. 18-19 ғасырларда оркестрдің құрамы кеңейіп, Рихард Вагнер мен кейін Густав Малердің шығармаларында 120 музыкантқа дейін жетті. Оркестрді әдетте дирижер басқарады, ол қолдары мен қолдарының қозғалыстарымен орындауға бағыт береді, музыканттарға көруге ыңғайлы болу үшін дирижерлік таяқ деп аталатын қысқа ағаш таяқты қолданады. Дирижер оркестрдің бірлігін сақтайды, ырғақты белгілейді және ансамбльдің дыбысын қалыптастырады. Дирижер концерттен бұрын репетициялар өткізу арқылы оркестрді дайындайды, онда музыканттарға орындалатын музыканы түсіндіру бойынша нұсқаулар береді. Бірінші скрипка тобының жетекшісі – концертмейстер – музыканттарды басқаруда маңызды рөл атқарады. Барокко музыка дәуірінде (1600–1750) оркестрді көбінесе концертмейстер және/немесе клавесинде немесе құбырлы органда бассо континуо бөлімдерін орындайтын музыкант басқарған. Бұл дәстүрді кейбір 20-шы және 21-ші ғасырлардағы ерте музыкалық ансамбльдер сақтап келеді. Оркестрлер симфониялар, опера және балет увертюралары, солистік аспаптарға арналған концерттер, сондай-ақ опералар, балеттер және кейбір музыкалық театр түрлеріне (мысалы, Гилберт пен Салливан оперетталары) қосылатын оркестрлер сияқты кең ауқымды репертуарды орындайды. Әуесқой оркестрлерге бастауыш мектеп, орта мектеп немесе университет студенттерінен құралған жастар оркестрлері және қоғамдық оркестрлер кіреді; әдетте олар белгілі бір қаладан немесе аймақтан шыққан әуесқой музыканттардан тұрады. Оркестр термині грек тіліндегі ὀρχήστρα (оркестра) сөзінен шыққан, бұл ежелгі грек театрындағы сахнаның алдындағы грек хорына арналған ауданның атауы.
Other instruments such as the piano, harpsichord, and celesta may sometimes appear in a fifth keyboard section or may stand alone as soloist instruments, as may the concert harp and, for performances of some modern compositions, electronic instruments, and guitars. Because of their hammer action, the piano and celesta are often included in the percussion instruments ("pitched percussion"); the harp, harpsichord, and guitar in the string section; and the pipe organ in the woodwinds. The harp is the only instrument which is (fairly) regularly included in modern orchestras, at least for romantic period music. The piano is regularly a part of pops orchestras, and the harpsichord is regularly included in baroque chamber orchestras. A full size Western orchestra may sometimes be called a or philharmonic orchestra (from Greek phil , "loving", and "harmony"). The number of musicians employed in a given performance may vary from seventy to over one hundred, depending on the work being played and the venue size. A (sometimes a concert orchestra) is a smaller ensemble of not more than about fifty musicians. Orchestras that specialize in the Baroque music of, for example, Johann Sebastian Bach and George Frideric Handel, or Classical repertoire, such as that of Haydn and Mozart, tend to be smaller than orchestras performing a Romantic music repertoire such as the symphonies of Ludwig van Beethoven and Johannes Brahms. The typical orchestra grew in size throughout the 18th and 19th centuries, reaching a peak with the large orchestras of as many as 120 players called for in the works of Richard Wagner and later Gustav Mahler. Orchestras are usually led by a conductor who directs the performance with movements of the hands and arms, often made easier for the musicians to see by using a short wooden rod known as a conductor's baton. The conductor unifies the orchestra, sets the tempo, and shapes the sound of the ensemble. The conductor also prepares the orchestra by leading rehearsals before the public concert, in which the conductor provides instructions to the musicians on their interpretation of the music being performed. The leader of the first violin section – commonly called the concertmaster – also plays an important role in leading the musicians. In the Baroque music era (1600–1750), orchestras were often led by the concertmaster, and/or by a chord playing musician performing the basso continuo parts on a harpsichord or pipe organ, a tradition that some 20th century and 21st century early music ensembles continue. Orchestras play a wide range of repertoire, including symphonies, opera and ballet overtures, concertos for solo instruments, and pit ensembles for operas, ballets, and some types of musical theatre (e. g., Gilbert and Sullivan operettas). Amateur orchestras include youth orchestras made up of students from an elementary school, a high school, or a university, and community orchestras; typically they are made up of amateur musicians from a particular city or region. The term orchestra derives from the Greek ὀρχήστρα (orchestra), the name for the area in front of a stage in ancient Greek theatre reserved for the Greek chorus.
Барокко және классикалық дәуірлер
Барокко дәуірінде оркестрдің мөлшері мен құрамы стандартталмаған еді. Еуропаның түрлі аймақтарында оркестрлердің мөлшері, аспаптық құрамы және орындау стилі, демек оркестрлік дыбыстар мен палитраларында үлкен айырмашылықтар болды. Барокко оркестрі бір партияға бір орындаушыдан тұратын кіші оркестрлерден (немесе ансамбльдерден) бастап, бір партияға көптеген орындаушылар қатысатын ірі оркестрлерге дейін ауқымды болды. Мысалы, Бахтың оркестрлері кішірек түрдің мысалы еді, оның Коэтенде 18 музыкантқа дейін құрамы бар ансамбльге қол жеткізгені мәлім. Ірі барокко оркестрлеріне Римдегі Корелли оркестрі жатты, ол күнделікті қойылымдарда 35-тен 80 музыкантты, ал ерекше жағдайларда 150 музыкантқа дейін жұмылдырды. Классикалық дәуірде оркестр шағын немесе орташа мөлшердегі скрипкалар тобымен және гобой, флейта, фагот және валторна жұптарынан тұратын негізгі үрмелі аспаптар тобымен көбірек стандартталды, кейде соқпалы аспаптармен және кларнеттер мен трубалар жұптарымен толықтырылды.
In the Baroque era, the size and composition of an orchestra were not standardised. There were large differences in size, instrumentation and playing styles—and therefore in orchestral soundscapes and palettes — between the various European regions. The Baroque orchestra ranged from smaller orchestras (or ensembles) with one player per part, to larger scale orchestras with many players per part. Examples of the smaller variety were Bach's orchestras, for example in Koethen, where he had access to an ensemble of up to 18 players. Examples of large scale Baroque orchestras would include Corelli's orchestra in Rome which ranged between 35 and 80 players for day to day performances, being enlarged to 150 players for special occasions. In the classical era, the orchestra became more standardized with a small to medium sized string section and a core wind section consisting of pairs of oboes, flutes, bassoons and horns, sometimes supplemented by percussion and pairs of clarinets and trumpets.
Бетховеннің ықпалы
18-ші ғасырдың соңында пайда болып, 19-шы ғасырдың бірінші жартысында қалыптасқан оркестрдегі екі еселенген желді және мыс аспаптардың «стандартты жиынтығы» көбінесе Бетховеннің Хайдн мен Моцарттан кейін талап еткен құрамымен байланыстырылады. Бетховеннің аспаптауында көбінесе жұп флейталар, гобойлар, кларнеттер, фаготтар, мүйіздер және трубалар болды. Ерекшеліктері – оның 4-ші симфониясы, скрипкалық концерті және 4-ші фортепианолық концерті, олардың әрқайсысы бір флейтадан тұрады. Бетховен 3-ші, 5-ші, 6-шы және 9-шы симфонияларында осы ерекше тембральдық «палитраның» кеңеюін жаңа эффект алу үшін мұқият жоспарлады. «Эроика» симфониясындағы үшінші мүйіз гармониялық икемділікті ғана емес, сонымен қатар трио бөлімінде «хорлық» мыс эффектін беру үшін қосылды. Пикколо, контрафагот және тромбондар оның 5-ші симфониясының жеңіске толы финалына үлес қосады. Алтыншы, сондай-ақ Пасторальдық симфония деп аталатын, дауыл мен күн сәулесінің әсерін беруге пикколо мен екі тромбон көмектеседі. Тоғызыншы симфония «Эроикаға» ұқсас себептермен екінші мүйіздер жұбын сұрайды (кейіннен төрт мүйіз стандартқа айналды); Бетховеннің финалында пикколо, контрафагот, тромбондар және түзетілмеген соққы аспаптарын – сонымен қатар хор мен вокалдық солистерді пайдалануы симфонияның тембральдық шекарасын кеңейту мүмкіндігінің алғашқы ұсынысы болды. Бетховеннің қайтыс болғаннан кейін бірнеше ондаған жылдар бойы симфониялық аспаптау Бетховеннің жақсы орнатылған үлгісіне адал болды, аздаған ерекшеліктермен.
The so called "standard complement" of doubled winds and brass in the orchestra pioneered in the late 18th century and consolidated during the first half of the 19th century is generally attributed to the forces called for by Beethoven after Haydn and Mozart. Beethoven's instrumentation almost always included paired flutes, oboes, clarinets, bassoons, horns and trumpets. The exceptions are his Symphony No. 4, Violin Concerto, and Piano Concerto No. 4, which each specify a single flute. Beethoven carefully calculated the expansion of this particular timbral "palette" in Symphonies 3, 5, 6, and 9 for an innovative effect. The third horn in the "Eroica" Symphony arrives to provide not only some harmonic flexibility but also the effect of "choral" brass in the Trio movement. Piccolo, contrabassoon, and trombones add to the triumphal finale of his Symphony No. 5. A piccolo and a pair of trombones help deliver the effect of storm and sunshine in the Sixth, also known as the Pastoral Symphony. The Ninth asks for a second pair of horns, for reasons similar to the "Eroica" (four horns has since become standard); Beethoven's use of piccolo, contrabassoon, trombones, and untuned percussion — plus chorus and vocal soloists — in his finale, are his earliest suggestion that the timbral boundaries of the symphony might be expanded. For several decades after his death, symphonic instrumentation was faithful to Beethoven's well established model, with few exceptions.
Құралдық технология
1815 жылы сілезиялық Генрих Стольцель мен Фридрих Блюхмельдің поршеньді және айналма клапанды ойлап табуы оркестрге әсер еткен бірқатар жаңалықтардың біріншісі болды. Олардың ішінде Теобальд Боемнің флейтаға арналған қазіргі заманғы механизмдерді әзірлеуі және Адольф Сакстың ағаштан жасалған үрмелі аспаптардағы жаңалықтары, әсіресе саксофонның өнертабысы бар. Осы жетістіктер Гектор Берлиозды құралдарды пайдалану туралы маңызды еңбек жазуға жетеледі, ол музыканың көркемдік элементі ретінде аспаптық дыбысты қолдану жөніндегі алғашқы жүйелі зерттеме болды.
The invention of the piston and rotary valve by Heinrich Stölzel and Friedrich Blühmel, both Silesians, in 1815, was the first in a series of innovations which impacted the orchestra, including the development of modern keywork for the flute by Theobald Boehm and the innovations of Adolphe Sax in the woodwinds, notably the invention of the saxophone. These advances would lead Hector Berlioz to write a landmark book on instrumentation, which were the first systematic treatise on using instrumental sound as an expressive element of music.
Вагнердің ықпалы
Симфониялық практиканың келесі маңызды кеңеюі Рихард Вагнердің музыкалық драмаларын сүйемелдеу үшін құрылған Байройт оркестрінен туындады. Вагнердің сахналық шығармалары бұрын-соңды көрілмеген ауқым мен күрделілікпен нотаға түсірілді: тіпті оның "Das Rheingold" шығармасы алты арфаны талап етеді. Осылайша Вагнер театр оркестрінің дирижері үшін бұрынғыдан да жоғары талаптар қойды, осы туралы ол өзінің ықпалды "Дирижерлік туралы" еңбегінде кеңінен баяндады. Бұл оркестрлік композицияда революция жасап, келесі сексен жылға оркестрлік орындау стилін анықтады. Вагнердің теориялары тембрдің, динамиканың, ішекті аспаптардың иесін салу тәсілінің және оркестрдегі жетекшілердің рөліне жаңаша қарауға мүмкіндік берді.
The next major expansion of symphonic practice came from Richard Wagner's Bayreuth orchestra, founded to accompany his musical dramas. Wagner's works for the stage were scored with unprecedented scope and complexity: indeed, his score to Das Rheingold calls for six harps. Thus, Wagner envisioned an ever more demanding role for the conductor of the theatre orchestra, as he elaborated in his influential work On Conducting. This brought about a revolution in orchestral composition and set the style for orchestral performance for the next eighty years. Wagner's theories re examined the importance of tempo, dynamics, bowing of string instruments and the role of principals in the orchestra.
XX ғасыр оркестрі
ХХ ғасырдың басында симфониялық оркестрлер бұрынғыдан гөрі ірі, жақсы қаржыландырылып, жақсы дайындалған болатын; осының нәтижесінде композиторлар ауқымды және амбициялық шығармалар жаза алды. Густав Малердің туындылары ерекше жаңашылдықпен ерекшеленді; оның кейінгі симфонияларында, мысалы, алып "No. 8" симфониясында, Малер оркестр құрамының мүмкіндіктерін ең шекті деңгейге дейін кеңейтеді, зор күштерді қолданады. Романтизм дәуірінің соңында оркестрлер симфониялық экспрессияның ең үлкен формаларын қолдауға қабілетті болды, олардың құрамында үлкен скрипкалық топтар, қуатты мыс құбырлар бөлімі және кеңейтілген соққы аспаптары болды. Тасбау дәуірі басталған кезде орындау деңгейі жаңа биікке көтерілді, себебі жазылған симфонияны мұқият тыңдауға болады және тікелей орындауда байқалмайтын интонациядағы немесе ансамбльдегі ұсақ қателерді сыншылар ести алатын болды. ХХ және ХХІ ғасырларда жазу технологиясы жетілдікке жеткен сайын, дыбысты өңдеу немесе дубляж жасау арқылы жазбадағы шағын қателерді "түзетуге" мүмкіндік туды. Кейбір ескі дирижерлер мен композиторлар музыканы мүмкіндігінше жақсы орындаудың стандарт болып саналған кезеңді еске алады. Бұл, жазу арқылы кең аудиторияға қол жеткізумен бірге, белгілі дирижерлерге және оркестрдің жоғары деңгейде орындалуына ерекше назар аударуға алып келді.
At the beginning of the 20th century, symphony orchestras were larger, better funded, and better trained than previously; consequently, composers could compose larger and more ambitious works. The works of Gustav Mahler were particularly innovative; in his later symphonies, such as the mammoth Symphony No. 8, Mahler pushes the furthest boundaries of orchestral size, employing large forces. By the late Romantic era, orchestras could support the most enormous forms of symphonic expression, with huge string sections, massive brass sections and an expanded range of percussion instruments. With the recording era beginning, the standards of performance were pushed to a new level, because a recorded symphony could be listened to closely and even minor errors in intonation or ensemble, which might not be noticeable in a live performance, could be heard by critics. As recording technologies improved over the 20th and 21st centuries, eventually small errors in a recording could be "fixed" by audio editing or overdubbing. Some older conductors and composers could remember a time when simply "getting through" the music as well as possible was the standard. Combined with the wider audience made possible by recording, this led to a renewed focus on particular star conductors and on a high standard of orchestral execution.
Аспаптар
Симфониялық оркестрде ағаш үрлемелі, қола, соққы және ішекті аспаптар деп аталатын төрт байланысты музыкалық аспаптар тобы болады. Пианино, аккордеон және челеста сияқты басқа аспаптар кейде бесінші бөлімге, мысалы, пернелік аспаптар бөліміне біріктірілуі мүмкін, немесе концерттік арфа және электрлік және электрондық аспаптар сияқты жеке тұруы мүмкін. Оркестр, оның мөлшеріне байланысты, әр топтағы барлық стандартты аспаптарды қамтиды. Оркестр тарихында оның құрамы уақыт өте келе кеңейтілді, көбінесе классикалық кезеңде және Людвиг ван Бетховеннің классикалық үлгіге тигізген әсерімен стандартталды деп есептеледі. 20 және 21 ғасырларда жаңа репертуарлық талаптар оркестрдің құрамын кеңейтті, нәтижесінде классикалық үлгідегі аспаптардың және жаңадан жасалған электрлік және электрондық аспаптардың әртүрлі комбинацияларда икемді пайдалануына мүмкіндік болды. 20 ғасырдың ортасында Германия мен Америка Құрама Штаттарында симфониялық оркестрдің құрамын тек бір аспаптың тобымен шектеуге бірнеше әрекеттер жасалды. Бұл конфигурацияда симфониялық оркестр толығымен еркін сабандық хроматикалық аккордеондардан тұрды, олар батыс классикалық музыкасының орындалуы кезінде оркестрлік дыбыстар мен тембрлердің толық диапазонын қайта жасайтын етіп өзгертілді. Симфониялық оркестр және филармониялық оркестр терминдері бір жердегі әртүрлі ансамбльдерді, мысалы, Лондон симфониялық оркестрі мен Лондон филармониялық оркестрін ажырату үшін қолданылуы мүмкін. Бір жердегі екі оркестрді ажырату үшін симфониялық оркестр мен филармониялық оркестрдің қазіргі қолданылуы сөздердің мағыналарындағы кез келген бұрынғы айырмашылықты жояды: оркестрдің бір түрі үшін бұл екі атау бірдей. Бұған флюгельгорн мен корнет жатады. Саксофондар мен классикалық гитаралар, мысалы, 19-дан 21 ғасырға дейінгі кейбір партитураларда кездеседі. Кейбір шығармаларда ғана ерекше солистік аспаптар ретінде пайда болса да, мысалы, Морис Равельдің Модест Муссоргскийдің "Көрмедегі суреттер" оркестрлеуі мен Сергей Рахманиновтың симфониялық билері, саксофон басқа шығармаларға, мысалы, Равельдің "Болеро", Сергей Прокофьевтің "Ромео мен Джульеттаның 1 және 2-суиталары", Вон Уильямстың 6 және 9 симфониялары, Уильям Уолтонның "Белшазардың тойы" және оркестрлік ансамбльдің мүшесі ретінде көптеген басқа да шығармаларға енгізілген. Эуфоний кейбір кеш романтикалық және 20 ғасырдың шығармаларында кездеседі, әдетте "тенор туба" деп белгіленген бөлімдерді орындайды, соның ішінде Густав Холсттың "Планеталар" және Рихард Штраустың "Эйн Хеллебобен". Вагнер тубасы, мүйіздер отбасының өзгертілген мүшесі, Рихард Вагнердің "Нибелунг сақинасы" циклында және Штраустың, Игорь Стравинскийдің ("Жазғы рәсімде көрсетілгендей"), Бела Бартоктың және басқалардың бірнеше шығармаларында кездеседі; сонымен қатар, Антон Брукнердің Ми мажордағы 7 симфониясында ерекше маңызды рөлге ие. Корнеттер Петр Ильич Чайковскийдің "Аққу көлі" балетіне, Клод Дебюссидің "Теңіз" балетіне және Гектор Берлиоздың бірнеше оркестрлік шығармаларына қатысты. Егер бұл аспаптарда басқа аспапта "қос аспапта" ойнайтын мүшелер болмаса (мысалы, тромбоншының эуфонияға ауысуы немесе фагоншының белгілі бір бөлімге контрафагонға ауысуы), оркестрлер әдетте өздерінің тұрақты ансамблін кеңейту үшін тәуелсіз музыканттарды жалдайды. 20 ғасырдың оркестрі өзінен бұрынғыларына қарағанда әлдеқайда икемді болды. немесе траутоний, сондай-ақ батыс емес аспаптар, немесе оркестрлерде дәстүрлі түрде қолданылмайтын басқа да аспаптар, соның ішінде: бандонеон, еркін бас аккордеон, гармоника, еврей арфасы, мандола және су перкуссиясы. Осы тарихты ескере отырып, оркестрді бес дәуірге бөлуге болады: барокко дәуірі, классикалық дәуір, ерте/орта романтикалық музыка дәуірі, кеш романтикалық дәуір және біріктірілген заманауи/постмодерн дәуірлері. Біріншісі - барокколық оркестр (мысалы, Бах, Гендель, Вивальди), онда орындаушылардың саны аз, ал бір немесе бірнеше аккордты аспаптар, бассо континуо тобы (мысалы, клавесин немесе орган және бассоны орындау үшін әртүрлі бас аспаптар) маңызды рөл атқарды; екіншісі - классикалық кезең оркестрі (мысалы, Моцарт пен Хайднмен бірге Бетховен), романтикалық музыка оркестріне қарағанда орындаушылардың саны аз және стандартталған құрам; үшіншісі - романтика дәуірінің ерте/ортасы (мысалы, Шуберт, Берлиоз, Шуман, Брамс); төртіншісі - романтика дәуірінің соңы/20 ғасырдың басындағы оркестр (мысалы, Вагнер, Малер, Стравинский), 2010 жылғы қазіргі заманғы оркестрдің құрамына (мысалы, Адамс, Барбер, Аарон Копланд, Глас, Пендерецкий).
The typical symphony orchestra consists of four groups of related musical instruments called the woodwinds, brass, percussion, and strings. Other instruments such as the piano, accordion, and celesta may sometimes be grouped into a fifth section such as a keyboard section or may stand alone, as may the concert harp and electric and electronic instruments. The orchestra, depending on the size, contains almost all of the standard instruments in each group. In the history of the orchestra, its instrumentation has been expanded over time, often agreed to have been standardized by the classical period and Ludwig van Beethoven's influence on the classical model. In the 20th and 21st century, new repertory demands expanded the instrumentation of the orchestra, resulting in a flexible use of the classical model instruments and newly developed electric and electronic instruments in various combinations. In the mid 20th century, several attempts were made in Germany and the United States to confine the instrumentation of the symphonic orchestra exclusively to groups of one instrument. In this configuration, the symphonic orchestra consisted entirely of free reed chromatic accordions which were modified to recreate the full range of orchestral sounds and timbres during the performance of orthodox Western classical music. The terms symphony orchestra and philharmonic orchestra may be used to distinguish different ensembles from the same locality, such as the London Symphony Orchestra and the London Philharmonic Orchestra. NoteTag|The present use of symphony orchestra and philharmonic orchestra to distinguish two orchestras in the same locale erases any prior difference the words' meanings may have had: Those two names for a type of orchestra are identical. These include the flugelhorn and cornet. Saxophones and classical guitars, for example, appear in some 19th through 21st century scores. While appearing only as featured solo instruments in some works, for example Maurice Ravel's orchestration of Modest Mussorgsky's Pictures at an Exhibition and Sergei Rachmaninoff's Symphonic Dances, the saxophone is included in other works, such as Ravel's Boléro, Sergei Prokofiev's Romeo and Juliet Suites 1 and 2, Vaughan Williams' Symphonies No. 6 and No. 9, and William Walton's Belshazzar's Feast, and many other works as a member of the orchestral ensemble. The euphonium is featured in a few late Romantic and 20th century works, usually playing parts marked "tenor tuba", including Gustav Holst's The Planets, and Richard Strauss's Ein Heldenleben. The Wagner tuba, a modified member of the horn family, appears in Richard Wagner's cycle Der Ring des Nibelungen and several other works by Strauss, Igor Stravinsky (as featured in The Rite of Spring), Béla Bartók, and others; it also has a notably prominent role in Anton Bruckner's Symphony No. 7 in E Major. Cornets appear in Pyotr Ilyich Tchaikovsky's ballet Swan Lake, Claude Debussy's La Mer, and several orchestral works by Hector Berlioz. Unless these instruments are played by members "doubling" on another instrument (for example, a trombone player changing to euphonium or a bassoon player switching to contrabassoon for a certain passage), orchestras typically hire freelance musicians to augment their regular ensemble. The 20th century orchestra was far more flexible than its predecessors. or trautonium, as well as other non Western instruments, or other instruments not traditionally used in orchestras including the: bandoneon, free bass accordion, harmonica, jews harp, mandola and water percussion. With this history in mind, the orchestra can be analysed in five eras: the Baroque era, the Classical era, early/mid Romantic music era, late Romantic era and combined Modern/Postmodern eras. The first is a Baroque orchestra (i. e., J. S. Bach, Handel, Vivaldi), which generally had a smaller number of performers, and in which one or more chord playing instruments, the basso continuo group (e. g., harpsichord or pipe organ and assorted bass instruments to perform the bassline), played an important role; the second is a typical classical period orchestra (e. g., early Beethoven along with Mozart and Haydn), which used a smaller group of performers than a Romantic music orchestra and a fairly standardized instrumentation; the third is typical of an early/mid Romantic era (e. g., Schubert, Berlioz, Schumann, Brahms); the fourth is a late Romantic/early 20th century orchestra (e. g., Wagner, Mahler, Stravinsky), to the common complement of a 2010 era modern orchestra (e. g., Adams, Barber, Aaron Copland, Glass, Penderecki).
Ұйым
Құралдар топтарының арасында және әр аспаптар тобының ішінде жалпы қабылданған иерархия бар. Әр аспаптық топтың (немесе секцияның) тобында әдетте топты басқару және оркестрлік соло ойнау үшін жауапты жетекші болады. Скрипкалар екі топқа бөлінеді: бірінші скрипка және екінші скрипка. Екінші скрипкалар бірінші скрипкаларға қарағанда төменгі регистрде ойнайды, сүйемелдеу бөлігін орындайды немесе бірінші скрипкалар ойнаған әуенді үйлестіреді. Бірінші скрипкашы концертмейстер (немесе Ұлыбританияда оркестр «жетекшісі») деп аталады және ол тек аспаптар секциясының ғана емес, сонымен қатар дирижерден кейінгі бүкіл оркестрдің екінші басшысы болып саналады. Концертмейстер концерттік дайындықты басқарады және оркестрдің музыкалық аспектілерін басқарады, мысалы, скрипкалар немесе бүкіл аспаптар секциясының иілуін (арпеджио) анықтайды. Әдетте, концертмейстер дирижердің сол жағында, көрермендерге жақын жерде отырады. Сондай-ақ, екінші скрипка, альт, виолончель және бас жетекшілері де болады. Бас тромбон төменгі қола секциясының жетекшісі, ал бас трубасы – жалпы қола секциясының жетекшісі саналады. Обоэ оркестрді күйге келтіру үшін жиі қолданылады (бұл 300 жылдық дәстүрге байланысты), бірақ ағаш аспаптар секциясының ресми жетекшісі жоқ (дегенмен, ағаш аспаптар ансамбльдерінде флейта көбінесе жетекші болып саналады). Оның орнына, әр жетекші музыкалық пікір келіспеген жағдайда басқаларымен тең дәрежеде келіседі. Көптеген секцияларда жетекшінің көмекшісі (немесе орынбасары) болады, ал бірінші скрипкалар секциясында концертмейстердің көмекшісі болады, ол жетекшінің орнына «тутти» бөлігін орындайды. Секциядағы аспаптар секцияның қалған бөлігімен бірге ойнайды, бірақ бөлінген (divisi) бөліктерде музыкадағы жоғарғы және төменгі дауыстар көбінесе «алдыңғы» (көрермендерге жақын) және «артқы» қатарда отырған музыканттарға беріледі. Егер аспаптар секциясында соло бөлігі болса, секция жетекшісі оны міндетті түрде орындайды. Аспаптар секциясының жетекшісі (немесе директоры) концертмейстер белгілеген иілуді анықтауға жауапты. Кейде, аспапты орындаудың ерекшеліктерін ескере отырып, аспаптар секциясының жетекшісі концертмейстерден сәл өзгеше иілуді қолдануы мүмкін (мысалы, контрабас секциясы). Аспаптар секциясының жетекшілері өз секциясының кіруін де басқарады, әдетте, кіру алдында иілуді көтеріп, секцияның бірге ойнауын қамтамасыз етеді. «Тутти» желді және қола аспаптар музыканттары әдетте бірегей, бірақ соло емес рөл орындайды. Секциялық перкуссияшылар өздеріне бас перкуссияшы тағайындаған рөлдерді орындайды. Қазіргі уақытта музыканттарды әдетте дирижер басқарады, бірақ алғашқы оркестрлерде дирижер болмаған, бұл рөлді концертмейстерге немесе континуода ойнайтын клавесиншіге тапсырған. Кейбір заманауи оркестрлер дирижерсіз жұмыс істейді, әсіресе кіші оркестрлер және барокко және одан ертерек музыканың тарихи дәлдігін сақтайтын («периодтық») орындауларға маманданған оркестрлер. Симфониялық оркестр үшін ең көп орындалатын репертуар – батыс классикалық музыкасы немесе опера. Дегенмен, оркестрлер кейде танымал музыкада (мысалы, рок немесе поп-топтың концертіне сүйемелдеу үшін), кино музыкасында және көбінесе бейне ойын музыкасында қолданылады. Оркестрлер симфониялық метал жанрында да қолданылады. «Оркестр» термині джаз ансамбліне де қолданылуы мүмкін, мысалы, биг-бенд музыкасын орындау кезінде.
Among the instrument groups and within each group of instruments, there is a generally accepted hierarchy. Every instrumental group (or section) has a principal who is generally responsible for leading the group and playing orchestral solos. The violins are divided into two groups, first violin and second violin, with the second violins playing in lower registers than the first violins, playing an accompaniment part, or harmonizing the melody played by the first violins. The principal first violin is called the concertmaster (or orchestra "leader" in the U. K.) and is not only considered the leader of the string section, but the second in command of the entire orchestra, behind only the conductor. The concertmaster leads the pre concert tuning and handles musical aspects of orchestra management, such as determining the bowings for the violins or the entire string section. The concertmaster usually sits to the conductor's left, closest to the audience. There is also a principal second violin, a principal viola, a principal cello, and a principal bass. The principal trombone is considered the leader of the low brass section, while the principal trumpet is generally considered the leader of the entire brass section. While the oboe often provides the tuning note for the orchestra (due to a 300 year old convention), there is generally no designated principal of the woodwind section (though in woodwind ensembles, the flute is often the presumptive leader.) Instead, each principal confers with the others as equals in the case of musical differences of opinion. Most sections also have an assistant principal (or co principal or associate principal), or in the case of the first violins, an assistant concertmaster, who often plays a tutti part in addition to replacing the principal in their absence. A section string player plays in unison with the rest of the section, except in the case of divided (divisi) parts, where upper and lower parts in the music are often assigned to "outside" (nearer the audience) and "inside" seated players. Where a solo part is called for in a string section, the section leader invariably plays that part. The section leader (or principal) of a string section is also responsible for determining the bowings, often based on the bowings set out by the concertmaster. In some cases, the principal of a string section may use a slightly different bowing than the concertmaster, to accommodate the requirements of playing their instrument (e. g., the double bass section). Principals of a string section will also lead entrances for their section, typically by lifting the bow before the entrance, to ensure the section plays together. Tutti wind and brass players generally play a unique but non solo part. Section percussionists play parts assigned to them by the principal percussionist. In modern times, the musicians are usually directed by a conductor, although early orchestras did not have one, giving this role to the concertmaster or the harpsichordist playing the continuo. Some modern orchestras also do without conductors, particularly smaller orchestras and those specializing in historically accurate (so called "period") performances of baroque and earlier music. The most frequently performed repertoire for a symphony orchestra is Western classical music or opera. However, orchestras are used sometimes in popular music (e. g., to accompany a rock or pop band in a concert), extensively in film music, and increasingly often in video game music. Orchestras are also used in the symphonic metal genre. The term "orchestra" can also be applied to a jazz ensemble, for example in the performance of big band music.
Мүшелерді таңдау және тағайындау
2000-шы жылдары кәсіби оркестрдің барлық тұрақты мүшелері ансамбльдегі лауазымдарға байқаудан өтеді. Орындаушылар әдетте аудитория таңдаған бір немесе бірнеше соло туындыларды орындайды, мысалы, концерттік бөлім, Бахтың соло туындысы және аудиция хабарламасында жарияланған оркестрлік әдебиеттен түрлі үзінділер (осылайша аудицияға дайындалуға мүмкіндік туады). Бұл үзінділер әдетте оркестрлік әдебиеттен ең қиын техникалық бөлімдер мен сололар болып табылады. Оркестрлік аудициялар көбінесе дирижер, концертмейстер, аудицияға қатысушы өтініш білдірген бөлімнің жетекші орындаушысы және басқа да жетекші орындаушылар кіретін комиссия алдында өтеді. Бірінші турдағы ең жақсы үміткерлер екінші немесе үшінші турға шақырылады, бұл дирижер мен комиссияға ең үздік үміткерлерді салыстыруға мүмкіндік береді. Орындаушылардан жаңадан оркестрлік ноталарды оқу сұралуы мүмкін. Кейбір оркестрлерде аудиция процесінің соңғы кезеңі – сынақ аптасы, онда орындаушы оркестрмен бір-екі апта бойы ойнайды, бұл дирижер мен жетекші музыканттарға аталған музыканттың репетиция және концерттік ортада қаншалықты жақсы жұмыс істей алатынын бағалауға мүмкіндік береді. Жұмыспен қамтудың түрлі тәсілдері бар. Оркестрде ең ізделісті лауазымдар – тұрақты, бекітілген лауазымдар. Оркестрлер музыканттарды келісімшарт бойынша да жұмысқа алады, келісімшарт мерзімі бір концерттен бастап толық маусымға дейін немесе одан да ұзаққа созылуы мүмкін. Келісімшарт бойынша жұмысқа алынған музыканттар оркестрдің өте кең ауқымды кеш романтизм дәуіріндегі туындыларын орындағанда немесе ауырған тұрақты мүшесінің орнын толтырғанда шақырылуы мүмкін. Бір концертке шақырылған кәсіби музыкантты кейде «суб» деп атайды. Кейбір келісімшарт музыканттары тұрақты мүшелер демалыста болған кезде (декреттік немесе мүгедектік демалысы) олардың орнына жұмысқа алынуы мүмкін.
In the 2000s, all tenured members of a professional orchestra normally audition for positions in the ensemble. Performers typically play one or more solo pieces of the auditionee's choice, such as a movement of a concerto, a solo Bach movement, and a variety of excerpts from the orchestral literature that are advertised in the audition poster (so the auditionees can prepare). The excerpts are typically the most technically challenging parts and solos from the orchestral literature. Orchestral auditions are typically held in front of a panel that includes the conductor, the concertmaster, the principal player of the section for which the auditionee is applying, and possibly other principal players. The most promising candidates from the first round of auditions are invited to return for a second or third round of auditions, which allows the conductor and the panel to compare the best candidates. Performers may be asked to sight read orchestral music. The final stage of the audition process in some orchestras is a test week, in which the performer plays with the orchestra for a week or two, which allows the conductor and principal players to see if the individual can function well in an actual rehearsal and performance setting. There are a range of different employment arrangements. The most sought after positions are permanent, tenured positions in the orchestra. Orchestras also hire musicians on contracts, ranging in length from a single concert to a full season or more. Contract performers may be hired for individual concerts when the orchestra is doing an exceptionally large late Romantic era orchestral work, or to substitute for a permanent member who is sick. A professional musician who is hired to perform for a single concert is sometimes called a "sub". Some contract musicians may be hired to replace permanent members for the period that the permanent member is on parental leave or disability leave.
Ансамбльдердегі жыныстық қатынастың тарихы
Тарихи тұрғыдан алғанда, ірі кәсіби оркестрлердің көп бөлігі немесе толығымен ер адамдардан құралған. Кәсіби оркестрлерге алғашқы әйел мүшелер арфашы ретінде қабылданды. Мысалы, Вена филармониясы әйелдерді тұрақты құрамына 1997 жылға дейін қабылдамады, бұл басқа салыстырмалы оркестрлерге қарағанда (2008 жылы Gramophone журналы әлемнің үздік бестігіне кірген оркестрлер) әлдеқайда кеш болды. Соңғы ірі оркестр, әйелді тұрақты лауазымға тағайындаған – Берлин филармониясы. 1996 жылдың ақпан айында Вена филармониясының бас флейташысы Дитер Флюри Westdeutscher Rundfunk радиосына әйелдерді қабылдау «осы ұйымның қазіргі эмоционалдық бірлігін (emotionelle Geschlossenheit) тәуекелге салумен» тең екенін айтты. 1996 жылдың сәуірінде оркестрдің баспасөз хатшысы жүктілік демалысының «күтілетін үзілісін өтеу» мәселесі туындайтынын жазды. 1997 жылы Вена филармониясы АҚШ-тағы гастрольдері кезінде Ұлттық әйелдер ұйымы мен Халықаралық әйелдер музыка альянсы тарапынан наразылыққа тап болды. Ақырында, «әлеуметтік консервативті Австрияда да күлкіге қалдырылып, сыналғаннан кейін, оркестр мүшелері [1997 жылдың 28 ақпанында] сапарға шығу қарсаңында төтенше отырыс өткізіп, Анна Лелкес есімді әйелді арфашы ретінде қабылдауға келісті». 2013 жылы оркестрде алты әйел мүше болды; олардың бірі, скрипкашы Альбена Данаилова, 2008 жылы оркестрдің концертмейстерінің бірі атанды, бұл оркестрде осы лауазымға тағайындалған алғашқы әйел болды. 2012 жылы оркестр құрамының 6% әйелдерден тұрды. VPO президенті Клеменс Хеллсберг VPO қазір толығымен анонимді, соқыр прослушивание жүргізетінін мәлімдеді. 2013 жылы Mother Jones журналында жарияланған мақалада «көптеген беделді оркестрлерде әйелдердің үлесі айтарлықтай, тіпті Нью-Йорк филармониясының скрипка бөлімінде әйелдер ерлерден көп, ал бірнеше танымал ансамбльдер, соның ішінде Ұлттық симфониялық оркестр, Детройт симфониясы және Миннесота симфониясы әйел скрипкашылармен басқарылады», дегенмен ірі оркестрлердің контрабас, мыс және соққы аспаптары бөлімдері «әлі де басым көпшілігі ерлерден тұрады» делінген. 2014 жылғы BBC мақаласында «болашақ музыканттың экран артында өнер көрсетуге мүмкіндік беретін «соқыр» прослушивание енгізілуі, төрешілер жыныс немесе нәсілдік дискриминация жасамай, дәстүрлі түрде ерлер басымдығын көрсеткен симфониялық оркестрлерде жыныстық тепе-теңдіктің біртіндеп өзгеруіне ықпал етті» деп жазылған.
Historically, major professional orchestras have been mostly or entirely composed of men. The first women members hired in professional orchestras have been harpists. The Vienna Philharmonic, for example, did not accept women to permanent membership until 1997, far later than comparable orchestras (the other orchestras ranked among the world's top five by Gramophone in 2008). The last major orchestra to appoint a woman to a permanent position was the Berlin Philharmonic. In February 1996, the Vienna Philharmonic's principal flute, Dieter Flury, told Westdeutscher Rundfunk that accepting women would be "gambling with the emotional unity (emotionelle Geschlossenheit) that this organism currently has". In April 1996, the orchestra's press secretary wrote that "compensating for the expected leaves of absence" of maternity leave would be a problem. In 1997, the Vienna Philharmonic was "facing protests during a [US] tour" by the National Organization for Women and the International Alliance for Women in Music. Finally, "after being held up to increasing ridicule even in socially conservative Austria, members of the orchestra gathered [on 28 February 1997] in an extraordinary meeting on the eve of their departure and agreed to admit a woman, Anna Lelkes, as harpist." As of 2013, the orchestra has six female members; one of them, violinist Albena Danailova, became one of the orchestra's concertmasters in 2008, the first woman to hold that position in that orchestra. In 2012, women made up 6% of the orchestra's membership. VPO president Clemens Hellsberg said the VPO now uses completely screened blind auditions. In 2013, an article in Mother Jones stated that while "[m]any prestigious orchestras have significant female membership — women outnumber men in the New York Philharmonic's violin section — and several renowned ensembles, including the National Symphony Orchestra, the Detroit Symphony, and the Minnesota Symphony, are led by women violinists", the double bass, brass, and percussion sections of major orchestras " are still predominantly male." A 2014 BBC article stated that the " introduction of 'blind' auditions, where a prospective instrumentalist performs behind a screen so that the judging panel can exercise no gender or racial prejudice, has seen the gender balance of traditionally male dominated symphony orchestras gradually shift."
Репертуар және орындаушылық
Оркестрлер 17 ғасырдың би сюиталарынан, 18 ғасырдың дивертиментоларынан бастап 20 ғасырдың кино саздығына және 21 ғасырдың симфонияларына дейінгі кең ауқымды репертуар орындайды. Оркестрлер симфониямен синонимге айналды, ол батыс классикалық музыкасындағы кеңейтілген музыкалық шығарма, әдетте контрастты тональностьтар мен тембрлерді қамтитын бірнеше бөлімдерден тұрады. Симфониялар барлық аспаптардың партияларын қамтитын музыкалық партитурада жазылады. Дирижер симфонияны репетициялардан бұрын зерттейді және оның интерпретациясын (мысалы, темп, артикуляция, фразировка және т.б.) анықтайды, сондай-ақ репетициялар мен концерттер кезінде музыканы басқарып, ансамбльге жетекшілік етеді. Оркестр музыканттары өз аспаптарына арналған ноталармен ғана жазылған партиялардан орындайды. Кейбір симфонияларда вокалдық партиялар да кездеседі (мысалы, Бетховеннің Тоғызыншы симфониясы). Оркестрлер сондай-ақ овертюраларды орындайды, бұл термин бастапқыда операға аспаптық кіріспе ретінде қолданылған. Ерте романтизм дәуірінде Бетховен және Мендельсон сияқты композиторлар бұл терминді дербес, автономды аспаптық, бағдарламалық шығармаларды білдіру үшін қолдана бастады, олар симфониялық поэма сияқты жанрлардың пайда болуына жол ашты, бұл жанрды Франц Лист бірнеше шығармаларында, бастапқыда драматикалық овертюралар ретінде құрастырды. Бұл шығармалар "бастапқыда бағдарламаның алдында орындалуы тиіс еді". The Strad журналында жарияланған мақалада оркестр музыканттарының, тіпті ең жақсы оркестрлердегілердің де кейде қиын өтетін үлескетерінде қателік жіберуі мүмкін екені айтылады, бұл соңғы жылдары бірнеше белгілі дирижерлердің жалақысын төмендетуіне әкеп соқты. Музыка әкімшілері, мысалы Майкл Тилсон Томас және Эса Пекка Салонен, жаңа музыка, оны ұсынудың жаңа әдістері және қоғаммен жаңа байланыс симфониялық оркестрді жаңартуға көмектеседі деп мәлімдеді. Американдық сыншы Грег Сандоу оркестрлердің музыкаға, орындауға, концерттік тәжірибеге, маркетингке, жаңалықтарға, қоғамдық қатысуға және презентацияға қатысты көзқарастарын қайта қарауы қажет екенін егжей-тегжейлі түсіндірді, осылайша оларды 21 ғасырдың мәдениетке бойымен сіңген тыңдаушыларының күтулеріне сәйкес етуге болады. Заманауи композиторлар көбінесе қажетті эффектілерге қол жеткізу үшін әртүрлі синтезаторлар сияқты дәстүрлі емес аспаптарды қолданады. Дегенмен, көптеген композиторлар дәстүрлі оркестрлік құралымның түс және тереңдік үшін жақсы мүмкіндіктер беретінін сезінеді. Джон Адамс сияқты композиторлар көбінесе романтикалық өлшемдегі оркестрлерді қолданады, мысалы, Адамстың "Никсон Қытайда" операсында; Филип Гласс және басқалары көбірек еркіндікке ие болуы мүмкін, бірақ әлі де өлшемдерін шектейді. Гласс әсіресе соңғы кезде "Виолончель және оркестр үшін концерт" және "2-скрипка концерті" сияқты шығармаларында классикалық оркестрлерге қайта оралды. Қаржыландырудың азаюына байланысты, кейбір АҚШ оркестрлері өздерінің жалпы құрамын, сондай-ақ қойылымдарға қатысатын музыканттардың санын қысқартуға мәжбүр болды. Орындаудағы азайтқан сандар көбінесе скрипкалық бөліммен шектеледі, өйткені дәстүрлі түрде осындағы сандар икемді болып келеді (бірнеше музыкант әдетте бір партиядан орындайды).
Orchestras play a wide range of repertoire ranging from 17th century dance suites, 18th century divertimentos to 20th century film scores and 21st century symphonies. Orchestras have become synonymous with the symphony, an extended musical composition in Western classical music that typically contains multiple movements which provide contrasting keys and tempos. Symphonies are notated in a musical score, which contains all the instrument parts. The conductor uses the score to study the symphony before rehearsals and decide on their interpretation (e. g., tempos, articulation, phrasing, etc. ), and to follow the music during rehearsals and concerts, while leading the ensemble. Orchestral musicians play from parts containing just the notated music for their instrument. A small number of symphonies also contain vocal parts (e. g., Beethoven's Ninth Symphony). Orchestras also perform overtures, a term originally applied to the instrumental introduction to an opera. During the early Romantic era, composers such as Beethoven and Mendelssohn began to use the term to refer to independent, self existing instrumental, programmatic works that presaged genres such as the symphonic poem, a form devised by Franz Liszt in several works that began as dramatic overtures. These were "at first undoubtedly intended to be played at the head of a programme". An article in The Strad states that all orchestral musicians, even those in the top orchestras, occasionally fake certain passages. which led several high profile conductors to take pay cuts in recent years. Music administrators such as Michael Tilson Thomas and Esa Pekka Salonen argued that new music, new means of presenting it, and a renewed relationship with the community could revitalize the symphony orchestra. The American critic Greg Sandow has argued in detail that orchestras must revise their approach to music, performance, the concert experience, marketing, public relations, community involvement, and presentation to bring them in line with the expectations of 21st century audiences immersed in popular culture. It is not uncommon for contemporary composers to use unconventional instruments, including various synthesizers, to achieve desired effects. Many, however, find more conventional orchestral configuration to provide better possibilities for color and depth. Composers like John Adams often employ Romantic size orchestras, as in Adams' opera Nixon in China; Philip Glass and others may be more free, yet still identify size boundaries. Glass in particular has recently turned to conventional orchestras in works like the Concerto for Cello and Orchestra and the Violin Concerto No. 2. Along with a decrease in funding, some U. S. orchestras have reduced their overall personnel, as well as the number of players appearing in performances. The reduced numbers in performance are usually confined to the string section, since the numbers here have traditionally been flexible (as multiple players typically play from the same part).
Кондуктордың рөлі
Дирижерлік – оркестрлік немесе хорлық концерт сияқты музыкалық орындалымды басқару өнері. Дирижердің негізгі міндеттері – темпті белгілеу, ансамбль мүшелерінің дұрыс кіруін қамтамасыз ету және қажет болған жағдайда фразаларды «жасау». Дирижердің көрсетмелері көбінесе орындауға дейінгі репетиция кезінде музыканттарға ауызша нұсқаулармен немесе ұсыныстармен толықтырылады немесе күшейтіледі. Сонымен қатар, концерттік маусымды жоспарлау, тыңдаулар өткізіп, құрамына мүшелерді іріктеу және ансамбльді бұқаралық ақпарат құралдарында насихаттау да дирижердің жұмысына жатады. Оркестрлер, хорлар, концерттік топтар және басқа да ірі музыкалық ансамбльдер, мысалы, биг-бендтер көбінесе дирижерлермен басқарылады.
Conducting is the art of directing a musical performance, such as an orchestral or choral concert. The primary duties of the conductor are to set the tempo, ensure correct entries by various members of the ensemble, and "shape" the phrasing where appropriate. A conductor's directions will almost invariably be supplemented or reinforced by verbal instructions or suggestions to their musicians in rehearsal prior to a performance. planning a concert season, hearing auditions and selecting members, and promoting their ensemble in the media. Orchestras, choirs, concert bands and other sizable musical ensembles such as big bands are usually led by conductors.
Дирижерсіз оркестрлер
Барокко музыка дәуірінде (1600–1750) көптеген оркестрлерді музыканттардың бірі, әдетте концертмейстер деп аталатын бірінші скрипка жетекшілік еткен. Концертмейстер өзінің скрипка шымылдығын ырғақты түрде көтеріп, туындының темпін анықтаған. Басшылықты сонымен қатар аккордтарды орындайтын музыканттардың бірі, бассо континуо бөлігін орындайтын адам да қамтамасыз ете алатын, ол барокко аспаптық ансамбльдерінің негізгі бөлігі болды. Әдетте, бұл клавесинші, түтіктермен ойнайтын органшы, лютнист немесе теорбошы болатын. Клавиатурада ойнаушы ансамбльді баспен басқара алатын, немесе қиын темп өзгерісін жасау үшін бір қолын клавиатурадан алып, басқаруға қолданатын. Лютнист немесе теорбошы аспап мойнын жоғары-төмен қозғап, туындының темпін көрсетуге немесе каденция немесе аяқталу кезінде ритард жасауға жетекшілік ете алатын. Кейбір шығармаларда хор мен аспаптық ансамбльдер біріктірілген жағдайда, кейде екі жетекші қолданылатын: концертмейстер аспапшыларға жетекшілік етсе, аккордты орындайтын музыкант әншілерге жетекшілік ететін. Классикалық музыка дәуірінде (шамамен 1720–1800) бассо континуоға сүйенген аккордтық аспаптарды қолдану практикасы біртіндеп тоқтатылып, 1800 жылға қарай толығымен жойылды. Оның орнына ансамбльдер оркестрдің темпі мен ойнау стилін басқару үшін дирижерлерді пайдалана бастады, ал концертмейстер музыканттар үшін, әсіресе скрипкашылар үшін қосымша басшылық рөл атқарды, олар концертмейстердің садақ соғуын және ойнау стилін, әртүрлі скрипкалық аспаптарға мүмкіндік шегінде еліктейтін. 1922 жылы революциядан кейінгі Совет Одағында дирижерсіз оркестр идеясы қайта жанданды. Персимфанс симфониялық оркестрі дирижерсіз құрылды, өйткені негіздеушілер ансамбльдің идеалды марксистік мемлекетке ұқсауы керек деп сенді, онда барлық адамдар тең. Сондықтан, оның мүшелері дирижердің диктаторлық таяғымен басқарылудың қажеті жоқ деп ойлады; оның орнына оларды темп пен ойнау стилін анықтайтын комитет басқарды. Бұл идея Совет Одағында жартылай сәттілікке жеткенімен, оның басты қиындығы – орындау кезінде темпті өзгерту болды, өйткені комитет темптің қайда өзгеруі керектігі туралы жарлық шығарса да, ансамбльде бұл темп өзгерісіне жетекшілік ететін адам болмады. Оркестр Сталиннің мәдени саясатының нәтижесінде, қаржыландырудан айырылып, он жылдан кейін таратылды. Батыс елдерінде, мысалы, Нью-Йоркте орналасқан Орфей камералық оркестрі сияқты кейбір ансамбльдер дирижерсіз оркестрлермен үлкен жетістікке жетті, бірақ шешімдер әдетте ансамбльдегі белгілі бір басшылыққа (мысалы, жетекші үрмелі және скрипкалық музыканттарға, әсіресе концертмейстерге) жүктелді. Басқалары, әдетте скрипкашы, көркемдік директор рөлін атқарып, репетицияларды жүргізіп, концерттерге жетекшілік ететін дәстүрге оралды. Мысалдарға Австралия камералық оркестрі, Амстердам Синфониеттасы және Кандида Томпсон, сондай-ақ Жаңа ғасыр камералық оркестрі жатады. Сонымен қатар, ерте музыка қозғалысының бір бөлігі ретінде, 20 және 21 ғасырлардағы кейбір оркестрлер барокко туындылары үшін подиумда дирижер болмауды, концертмейстерді немесе аккордты бассо континуо орындайтын музыкантты (мысалы, клавесин немесе орган) топты басқару үшін пайдалану арқылы қайта жаңғыртты.
In the Baroque music era (1600–1750), most orchestras were led by one of the musicians, typically the principal first violin, called the concertmaster. The concertmaster would lead the tempo of pieces by lifting his or her bow in a rhythmic manner. Leadership might also be provided by one of the chord playing instrumentalists playing the basso continuo part which was the core of most Baroque instrumental ensemble pieces. Typically, this would be a harpsichord player, a pipe organist, or a lutist or theorbo player. A keyboard player could lead the ensemble with his or her head, or by taking one of the hands off the keyboard to lead a more difficult tempo change. A lutenist or theorbo player could lead by lifting the instrument neck up and down to indicate the tempo of a piece, or to lead a ritard during a cadence or ending. In some works which combined choirs and instrumental ensembles, two leaders were sometimes used: A concertmaster to lead the instrumentalists and a chord playing performer to lead the singers. During the Classical music period (c. 1720–1800), the practice of using chordal instruments to play basso continuo was gradually phased out, and it disappeared completely by 1800. Instead, ensembles began to use conductors to lead the orchestra's tempos and playing style, while the concertmaster played an additional leadership role for the musicians, especially the string players, who imitate the bowstroke and playing style of the concertmaster, to the degree that is feasible for the different stringed instruments. In 1922, the idea of a conductor less orchestra was revived in post revolutionary Soviet Union. The symphony orchestra Persimfans was formed without a conductor, because the founders believed that the ensemble should be modeled on the ideal Marxist state, in which all people are equal. As such, its members felt that there was no need to be led by the dictatorial baton of a conductor; instead they were led by a committee, which determined tempos and playing styles. Although it was a partial success within the Soviet Union, the principal difficulty with the concept was in changing tempo during performances, because even if the committee had issued a decree about where a tempo change should take place, there was no leader in the ensemble to guide this tempo change. The orchestra survived for ten years before Stalin's cultural politics disbanded it by taking away its funding. In Western nations, some ensembles, such as the Orpheus Chamber Orchestra, based in New York City, have had more success with conductorless orchestras, although decisions are likely to be deferred to some sense of leadership within the ensemble (for example, the principal wind and string players, notably the concertmaster). Others have returned to the tradition of a principal player, usually a violinist, being the artistic director and running rehearsal and leading concerts. Examples include the Australian Chamber Orchestra, Amsterdam Sinfonietta & Candida Thompson and the New Century Chamber Orchestra. As well, as part of the early music movement, some 20th and 21st century orchestras have revived the Baroque practice of having no conductor on the podium for Baroque pieces, using the concertmaster or a chord playing basso continuo performer (e. g., harpsichord or organ) to lead the group.
Сахна сыртындағы аспаптар
Кейбір оркестрлік шығармаларда сахнадан тыс керней немесе оркестрдің басқа да аспаптары сахнадан тыс немесе сахна артында орналастырылуы тиіс, бұл оларға керемет, мистикалық әсер беру үшін жасалады. Сахнадан тыс ойнаудың уақтылы болуын қамтамасыз ету үшін кейде қосымша дирижер сахнадан тысқа, бас дирижерді анық көре алатын жерге орналастырылады. Мысалы, Густав Холсттың "Планеталар" шығармасының "Нептун" бөлімінің соңы. Бас дирижер үлкен оркестрді жетектейді, ал қосымша дирижер бас дирижердің темпін және қол қозғалыстарын сахнадан тыс музыкантқа (немесе музыканттарға) жеткізеді. Екі дирижерді пайдаланудың бір қиындығы – қосымша дирижердің бас дирижермен синхрондылығын жоғалтуы немесе бас дирижердің қол қозғалыстарын дұрыс жеткізе алмауы (немесе дұрыс түсінбеуі), бұл сахнадан тыс аспаптардың уақтылы ойнауына кедеріс келтіруі мүмкін. 20-шы ғасырдың соңы мен 21-шы ғасырдың басында кейбір оркестрлер екі дирижерді пайдаланудың орнына, бас дирижерге бағытталған бейнекамера мен сахнадан тыс орындаушылардың алдында жабық телеарналық мониторды қолданады.
Some orchestral works specify that an offstage trumpet should be used or that other instruments from the orchestra should be positioned off stage or behind the stage, to create a haunted, mystical effect. To ensure that the offstage play in time, sometimes a sub conductor will be stationed offstage with a clear view of the principal conductor. Examples include the ending of "Neptune" from Gustav Holst's The Planets. The principal conductor leads the large orchestra, and the sub conductor relays the principal conductor's tempo and gestures to the offstage musician (or musicians). One of the challenges with using two conductors is that the second conductor may get out of synchronization with the main conductor, or may mis convey (or misunderstand) the principal conductor's gestures, which can lead to the offstage instruments being out of time. In the late 20th century and early 21st century, some orchestras use a video camera pointed at the principal conductor and a closed circuit TV set in front of the offstage performers, instead of using two conductors.
Қазіргі заманғы музыка
Полистилизм және политемполық музыканың әдістері 20 және 21 ғасырдағы бірнеше композиторларды бірнеше оркестрлер немесе ансамбльдер бір уақытта орындайтын музыка жазуға итермеледі. Бұл тенденциялар музыканттардың әр тобын жеке субдирижерлер басқаратын полидирижерлік музыка құбылысын тудырды. Әдетте, бір бас дирижер субдирижерлерге жетекшілік етеді, соның арқасында бүкіл орындалым қалыптасады. Перси Грейнгердің "Жауынгерлер" шығармасында үш дирижер бар: оркестрдің бас дирижері, сахна сыртындағы мырыш аспаптар ансамблін басқаратын екінші дирижер және соқпалы аспаптар мен арфаны басқаратын үшінші дирижер. 20 ғасырдың соңындағы оркестрлік музыканың бір мысалы – Карлхайнц Стокхаузеннің үш оркестрге арналған "Группен" шығармасы, оркестрлер тыңдаушылардың айналасына орналастырылған. Осылайша, электроакустикалық шығармадағыдай, "дыбыс массалары" кеңістікте таратылуы мүмкін. "Группен" 1958 жылы Кёльн қаласында Стокхаузен, Бруно Мадерна және Пьер Булездің жетекшілігімен тұңғыш рет орындалды. 1996 жылы оны Саймон Ратл, Джон Кареу және Дэниел Хардинг орындады.
The techniques of polystylism and polytempo music have led a few 20th and 21st century composers to write music where multiple orchestras or ensembles perform simultaneously. These trends have brought about the phenomenon of polyconductor music, wherein separate sub conductors conduct each group of musicians. Usually, one principal conductor conducts the sub conductors, thereby shaping the overall performance. In Percy Grainger's The Warriors which includes three conductors: the primary conductor of the orchestra, a secondary conductor directing an off stage brass ensemble, and a tertiary conductor directing percussion and harp. One example in the late century orchestral music is Karlheinz Stockhausen's Gruppen, for three orchestras, which are placed around the audience. This way, the "sound masses" could be spatialized, as in an electroacoustic work. Gruppen was premiered in Cologne, in 1958, conducted by Stockhausen, Bruno Maderna and Pierre Boulez. It has been performed in 1996 by Simon Rattle, John Carewe and Daniel Harding.