Кіріспе

Антонио Вивальдидің төрт скрипкалық концерті «Төрт маусым» – итальян композиторы Антонио Вивальдидің төрт скрипкалық концерті, олардың әрқайсысы жылдың бір мезгілін музыкалық тұрғыда бейнелейді. Бұл концерттер шамамен 1718–1720 жылдары, Вивальди Мантуя сарайының капелла шебері қызметін атқарган кезде жазылған. Олар 1725 жылы Амстердамда тағы сегіз концертпен бірге «Il cimento dell'armonia e dell'inventione» («Гармония мен ойлап табу арасындағы күрес») деген атпен жарияланды. «Төрт маусым» – Вивальдидің ең танымал шығармасы. Концерттердің үшеуі толығымен жаңа болса, ал біріншісі – «Көктем» Вивальдидің бірдей кезеңде жазылған «Иль Джустино» операсының бірінші әрекетіндегі симфониядан үлгі алған. Концерттерге шабыттандырған орта – бастапқыда есептелгендей, Вивальди сол уақытта тұрған Мантуя төңірегіндегі ауыл емес, себебі Карл Хеллердің сөзіне сүйенсек, олар 1716–1717 жылдары жазылған болуы мүмкін, ал Вивальди Мантуя сарайымен 1718 жылы ғана байланысқа түскен. Бұл шығармалар музыкалық ойлауда революция жасады: Вивальди ағып жатқан өзендерді, ән салайтын құстарды (әр түрлі, әрқайсысы ерекше сипатталған), қойшы мен оның қаңқылын, ұшқыштардың шуын, дауылдарды, мас бишілерді, аңшылардың және аң ауланушылардың көзқарасынан аң ауын, мұздаған ландшафттарды және қысқы жылуды бейнеледі. Сол заманға ерекшелік етіп, Вивальди концерттерді өзі жазған болуы мүмкін сонеттермен бірге жариялады, олар әр маусымның музыкадағы мағынасын түсіндірді. Сондықтан концерттер – бағдарламалық музыканың алғашқы және ең толық мысалдарының бірі, яғни повестволық элементтері бар музыка. Вивальди музыкасын өлеңдердің мәтінімен байланыстыруға көп көңіл бөлді, поэзиялық жолдарды тікелей ноталарға аударды. Мысалы, «Көктем» концертінің ортаңғы бөлімінде ешкіші ұйықтағанда, оның қаңқылы виола тобында естіледі. Музыка басқа да табиғи дыбыстарды ұқсас түрде бейнелейді. Вивальди әр концертті үш бөлімге (жылдам – баяу – жылдам) бөлді, сондай-ақ, әр сонетті үш бөлімге ұйымдастырды.

Сонеттер мен аллюзиялар

Төрт концерттің төрт сонетке сүйемелдеу үшін жазылғандығы немесе керісінше екендігі туралы әртүрлі пікірлер бар. Қоса берілген сонеттерді кім жазғаны белгісіз, бірақ Вивальди оларды жазған деген теорияны әрбір сонеттің үш бөлімге бөлінуі қолдайды, олардың әрқайсысы концерттің бір бөлімімен дәл сәйкес келеді. Сонеттердің авторлығына қарамастан, «Төрт маусымды» бағдарламалық музыка деп жіктеуге болады, яғни музыкалық емес бір нәрсені бейнелеуге арналған аспаптық музыка, және Вивальди оның өнерінің жеткілікті деңгейде күрделі екенін дәлелдеуге тырысқан өнер түрі. Осы сонеттерге қоса, Вивальди «Қауырсың ит» («Көктем» екінші бөлімінде), «Ыстықтан туған шаршаңқылық» («Жаз» бірінші бөлімінде) және «Мас адамдар ұйықтап қалды» («Күз» екінші бөлімінде) сияқты түсіндірмелер берді. 2019 жылы Арманд Д’Ангурдың сонеттердің ағылшын тіліне жаңа аудармасы жарияланды.