Кіріспе

Джордж Гершвиннің симфониялық тоналық поэмасы, 1928 жылғы Джордж Гершвиннің композициясы.

"Париждегі америкалық" – американдық композитор Джордж Гершвиннің оркестрге арналған, джаз әсерімен жазылған симфониялық поэмасы (немесе тоналық поэмасы), алғаш рет 1928 жылы орындалды. Ол Гершвиннің Парижде өткізген уақытынан шабыттанды және "Жалқы жылдар" кезеңіндегі француз астанасының көріністері мен қуатты энергиясын бейнелейді. Гершвин шығарманы симфониялық оркестрдің стандартты аспаптарымен, сондай-ақ селеста, саксофондар мен автомобиль дабылдарымен жазды. Композицияның Нью-Йорктегі тұңғыш көрсетілісі үшін ол Париж таксилерінен төрт дабыл әкелді, ол 1928 жылдың 13 желтоқсанында Карнеги залында өтті, дирижерлік – Уолтер Дамрош, Нью-Йорк филармониясы. "Көктемгі рапсодия" (1924) сәтті болғаннан кейін, Дамрош Гершвинге "Ф мажордағы концерт" жазуды тапсырған еді. Ол оркестрлеуді 18 қарашада аяқтады, бұл туындының тұңғыш көрсетілісіне төрт аптадан да аз уақыт қалғанда болды. Бағдарламаға жазылған бастапқы түсіндірмелерді сыншы және композитор Димс Тейлормен бірлесіп жазды.

Өмірбаян

Бұл оқиғаның шындыққа жатса да, Гершвиннің Морис Равельдің ерекше акордаларына қызығушылық танытқандығы айтылады, сондықтан Гершвин 1926 жылы Париске Равельден сабақ алуға дайын күйде алғашқы сапарын жасады. Равельмен алғашқы студенттік сынағы музыкалық теориялармен бөлісуге ұласқаннан кейін, Равел оған сабақ бере алмайтынын айтты: «Неге сен бірінші дәрежелі Гершвин болғанда екінші дәрежелі Равель болуың керек?» Гершвин Равельді Америка Құрама Штаттарына гастрольдік сапарға баруға ынталандырды. Осы мақсатта, Нью-Йоркке оралғаннан кейін Гершвин Равельдің досы Роберт Шмицтің күш-жігеріне қосылды. Шмиц – Равельдің соғыс жылдарында танысқан пианині, Pro Musica ұйымының басшысы болды, ол франко-американдық музыкалық қарым-қатынастарды дамытумен айналысты және Равельге турне үшін 10 000 доллар төлеуге келісті, Гершвин Равель үшін маңызды болатынын білген үлкен қаржылық көмек. Гершвин 1928 жылғы наурыз айында Эва Готье ұйымдастырған Равельдің туған күніне арналған кеште Нью-Йоркте Равельді қарсы алды. Равельдің гастролі Гершвиннің Парижге қайта оралуға деген құштарлығын қайта жақтандырды, ол Равельмен кездескеннен кейін ағасы Ирамен бірге солай жасады.

Құрамы

Гершвин «Париждегі америкалық» шығармасын 1926 жылы Парижге алғашқы сапарында жазған «Very Parisienne» атты мелодиялық фрагмент негізінде жазды, оны Роберт пен Мейбел Ширмерге сыйлық ретінде тартқан. Гершвин оны «рапсодиялық балет» деп атады; ол еркін стильде және бұрынғы туындыларына қарағанда әлдеқайда заманауи тілмен жазылған. Гершвин «Музыкалық Америка» журналында: «Менің мақсатым – Парижге келген американдық саяхатшының қалада серуендеп, көшедегі әртүрлі дыбыстарды тыңдап, француз атмосферасын сезінуінен туған әсерлерді бейнелеу» деп түсіндірді. Шығарма бес бөлімнен тұрады, олардың құрылымы шартты түрде А–Б–А форматында ұйымдастырылған. Гершвиннің алғашқы А бөлімінде «Allegretto grazioso» атты екі негізгі «серуендеу» тақырыбы енгізіліп, «Subito con brio» бөлімінде үшінші тақырып дамытылады. Бұл А бөлімінің стилі Клод Дебюсси және Les Six композиторларының дәстүрлі француз стилінде жазылған. Сыншылар «Париждегі америкалық» шығармасы Гершвиннің «Ф» күйіндегі концерттен жақсы жасалғанын айтты. Көптеген тыңдаушылар таксилердің дауысын А, В, С және D ноталарымен байланыстырса да, Гершвиннің ниеті А4, В4, D5 және А3 ноталарын пайдалану болған. Ол таксилердің дауыстарын А, В, С және D әріптерімен белгілегенде, олардың ойнаған ноталарын емес, төрт дауыс құралын білдірген болуы мүмкін. Композитор және аранжировщик Ф. Кэмпбелл Уотсонның жұмысына жасаған үлкен түзету саксофондардың санын үш аспапқа дейін – альт, тенор және баритонға дейін азайтты; аспаптарды ауыстыру қажеттігін болдырмау үшін сопрано және альт саксофондардың бірдей ойнауы тоқтатылды. Бұл 2000 жылға дейін стандартты орындау нұсқасы болып келді, содан кейін Гершвиннің маманы Джек Гиббонс Гершвиннің түпнұсқа қолжазбасынан тікелей жұмыс істеп, «Париждегі америкалық» шығармасының түпнұсқа оркестрлеуін қалпына келтірді, соның ішінде Кэмпбелл Уотсонның түзетулерінде алынып тасталған Гершвиннің сопрано саксофоны бөліктерін де қалпына келтірді. Гиббонстың қалпына келтірген оркестрлеуі 2000 жылдың 9 шілдесінде Лондонның Королева Елизавета залында Оксфорд қалалық оркестрінің орындауында, Левон Парикианның дирижерлігімен таныстырылды.

Сақталу жағдайы

2013 жылдың 22 қыркүйегінде толық оркестрлік партитураның музыкатанулық сындық басылымы жарыққа шығатыны хабарланды. Гершвин отбасы Конгресс кітапханасы және Мичиган университетімен бірлесіп жұмыс істеп, Гершвиннің нағыз ниетін көрсететін ноталарды жұртшылыққа ұсынуға тырысты. Сындық басылымда Гершвин кейіннен жұмыстан шығарған төрт минуттық материал (мысалы, жылдам 12 тақты блюз бөлімінен кейін блюз тақырыбының қайталануы) бар ма, әлде Гершвиннің композиция процесінде оркестрлеудегі өзгерістерді көрсететін бағыт белгісіз болды. "Париждегі америкалық" шығармасының нотасы, бірнеше ноталардың арасында бірінші болып шығару жоспарланған. Жобаның толық аяқталуына 30-40 жыл уақыт кетпек деп күтілді, бірақ "Париждегі америкалық" сериядағы алғашқы том болуы жоспарланды. 2015 жылы неміс баспасы B Note Music осы шығарманың екі түпнұсқалық басылымын жариялады. Кемпбелл Уотсон енгізген өзгерістер екі басылымнан да алынып тасталды. Кеңейтілген түпнұсқада 120 такт музыка қайта қосылды. Дирижер Уолтер Дамрош оларды тұңғыш орындалысынан аз уақыт бұрын қысқартқан болатын. 2017 жылдың 9 қыркүйегінде Цинциннати симфониялық оркестрі Мичиган университетіндегі Гершвин жобасының директоры Марк Клэг дайындаған, көптен күткен сындық басылымның әлемдік премьерасын өткізді. Бұл орындалыс 1928 жылғы түпнұсқа оркестрлеуде болды.

Жазбалар

Париждегі америкалық жиі жазылған. Алғашқы жазу 1929 жылы «Виктор Толкинг Машин Компани» үшін, Филадельфия оркестрінің мүшелерінен құралған «Виктор» симфониялық оркестрін Натаниел Шилкрет дирижерлік етіп жазды. Гершвин жазуды «қадағалау» үшін шақырылды; алайда, Шилкрет жауапты екені хабарланды және ақырында композитордан студиядан кетуін сұрады. Кейін, Шилкрет баяу бөлімдегі қысқа селеста солоын ойнауға ешкімнің жоқ екенін анықтады, сондықтан ол Гершвиннен соло ойнауға бола ма деп сұрады; Гершвин келісімін берді, сонымен ол жазу процесіне тікелей қатысты. Осы жазуда такси сигналдары Гершвин жоспарлаған A-бемоль, B-бемоль, жоғары D және төменгі A ноталарын қолдану тәсілімен жасалған деп саналады. «Сиэтл» симфониясы Гершвиннің бастапқы партитурасының нұсқасын 1990 жылы жазды, содан кейін көптеген түзетулер енгізіліп, бүгін естіп жүрген партитура пайда болды. «Париждегі америкалықтың» блюз бөлігін көптеген орындаушылар жеке жазды; Ralph Flanagan & His Orchestra оны 1951 жылы жеке сингл ретінде шығарды, ол «Billboard» чартында 15-орынға ие болды. Гарри Джеймс блюз бөлімінің нұсқасын 1953 жылы шыққан «One Night Stand» альбомында Чикагодағы «Aragon Ballroom» концерт залында тікелей жазды (Columbia GL 522 және CL 522).

Фильмде қолдану

1951 жылы Metro Goldwyn Mayer Ген Келли мен Лесли Карон қатысқан, Винсенте Миннелли режиссерлік еткен "Париждегі америкалық" музыкалық фильмін шығарды. 1951 жылғы "Оскар" сыйлығының "Үздік фильм" номинациясын жеңіп алып, көптеген басқа да наградаларға ие болған бұл фильмде Гершвиннің көптеген әндері орындалды және фильм үшін Джонни Грин аранжировкалаған "Париждегі америкалық" симфониялық поэмасы негізінде кең ауқымды, әсем би көрінісімен аяқталды. Ол кезде бұл көрініс түсіруге кеткен ең қымбат музыкалық номер болып, 500 000 доллар тұрды.