Яри-Пекка Курри: Финн мұзды хоккейдің жұлдызы

Кіріспе

Финн хоккейшісі (ту. Яри Пекка Курри; 18 мамыр 1960 жылы туған) – финн кәсіби хоккейшісі. 1980 жылдан бастап ол Ұлттық хоккей лигасының (НХЛ) бес командасында оң қанатта ойнады: Эдмонтон Ойлерс, Лос-Анджелес Кингс, Нью-Йорк Рейнджерс, Анахаймның Майти Дакс және Колорадо Аваланч. Курри НХЛ-де 17 маусым ойнады және 2001 жылы Хоккей даңқы залына енгізілген алғашқы финн ойыншысы болды. Ол Стэнли кубогын бес рет жеңген команданың құрамында болды, барлығы «Ойлерс» командасымен. 2017 жылы Курри тарихтағы «100 ең үздік НХЛ ойыншысы» тізіміне енді. 1985 жылы Леди Бинг мемориалдық трофейін жеңіп алды және 1985–86 маусымда НХЛ-де ең көп гол соққан ойыншы атанды. Курридің #17 жерсесі «Эдмонтон Ойлерс» және «Джокерит» командаларында қалдырылды. Халықаралық аренада Курри Финляндияның ерлер ұлттық хоккей құрамасы сапында ойнады және 2000 жылы IIHF Даңқы залына енгізілді. 2019 жылдан бері Курри «Джокерит» клубының бас менеджері және иесі.

Алғашқы жылдары (19771980)

Кәсіби карьерасын фин SM лигасындағы "Йокерит" клубында бастады. 1977–78 маусымында "Йокерит" сапындағы жаңадан бастаған ойыншы ретінде он бір ұпай жинағаннан кейін, Курри келесі екі жылда 30 және 39 ұпай жинады, әр маусымдағы барлық 33 ойынға қатысты. 1979 жылдың 20 наурызында, сол кезде аса маңызды болмайтын ойында, Курри Финляндия ұлттық құрамасымен бірге Эдмонтон қаласына (Альберта штаты) сапарлады. Финляндиялықтар Дүниежүзілік хоккей қауымдастығы (WHA) тарапынан шақырылып, WHA-ның көшбасшысы "Эдмонтон Ойлерс" командасына қарсы ойнады. Бұл финляндиялықтар үшін көрмелік матч болғанымен, WHA бұл ойынды турнирлік есепке қосты. Финляндия бұл ойында 8:4 есебімен жеңіліске ұшырады, бірақ Курри "Ойлерс" басшылығына жақсы әсер қалдырды. Сол түні Эдмонтондағы ойыны оның болашақ мансабына зор әсер етті.

Эдмонтон Ойлерс (1980-1990)

Үшінші кәсіби маусымынан кейін Курри 1980 жылғы НХЛ драфтына қатыса алуға құқылы болды. Алайда, НХЛ ортасында оның әлі де әскери қызметтен босатылмағанына кеңінен сенеді, сондықтан көптеген НХЛ командалары оны назарға алмады. 1978-79 маусымынан кейін WHA біріккеннен кейін НХЛ-ге қосылған «Эдмонтон Ойлерз» Курридің Эдмонтонда ойнағанын көргеннен кейін оның мансабын жақыннан бақылады. Олар фин үкіметіне жасырын сауал жолдап, Курридің әскери міндеттемелерін орындағанын анықтады. Осы ақпаратты пайдаланып, «Ойлерз» төртінші раундқа дейін күтіп, Курриді жалпы есеп бойынша 69-шы нөмірмен таңдады. Курри НХЛ драфтының тарихындағы ең тиімді ойыншылардың бірі деп есептеледі. Курри «Ойлерз» құрамына қосылғаннан кейін, ол көп ұзамай Уэйн Гретцкимен бірге ойнады. Курри мен Гретцки НХЛ-дегі ең нәтижелі шабуыл дуэтінің біріне айналды. Әрқашан бір құрамда ойнамаса да, Гретцки Курридің 601 голының 364-іне көмектесті, ал Курри Гретцкидің 196 голына көмектесті. Эдмонтондағы мансабында ол «Фин флэші» деп аталды (кейін Теему Селяннеге берілген лақап). «Ойлерз» командасының кадрлық директоры Барри Фрейзер оны «біздің ең толыққанды ойыншымыз» деп атады. Курри ешқашан Селке жүлдесін жеңіп алмаса да, ол НХЛ-дегі ең үздік қорғаныс шабуылшыларының бірі саналды. Курри, Эса Тиканен және Гретцкимен бірге Эдмонтон болашақ құрмет залына енетін Пол Коффи, Грант Фухр, Гленн Андерсон және Марк Мессие сияқты ойыншыларды тәрбиеледі. Команда Гретцкидің кезінде төрт рет Стэнли кубогын жеңіп алды. 1988 жылы Гретцки команданың күшті ойыншысы Марти МакСорлимен бірге «Лос-Анджелес Кингс» командасына ауыстырылды. Гретцкидің ауысуынан кейін Курри 154 ойында 195 ұпай жинап, «Ойлерз» командасын 1990 жылы бесінші және соңғы Стэнли кубогына жеткізді. Курри бес рет Стэнли кубогын жеңіп алды, барлығы Эдмонтонмен (1984, 1985, 1987, 1988 және 1990). 1984-85 маусымында ол 135 ұпай жинап, алғашқы 50 ойында 50 гол соқты; алайда, оның 50-ші ойыны «Ойлерз» командасының 53-ші ойыны болғандықтан, ол 50 ойында 50 гол соққан ресми көрсеткіш ретінде есептелмейді. Бір жылдан кейін ол 68 голмен лиганың үздік мергені атанды. 1984-85 маусымында Курри оң қанаттағы ойыншылар арасында 71 гол соғып рекорд орнатты, осы көрсеткішті Брет Халл 1989-90 маусымында 72 гол соққанда жаңартты (Халлдың 1990-91 маусымындағы 86 голы қазіргі рекорд). Курри сондай-ақ 1987 жылы «Филадельфия Флайерс» командасына қарсы өткен жетінші ойында Стэнли кубогының жеңімпаз голын соқты. 1985 жылғы плей-офф кезеңінде Курридің 19 голы (18 ойын) 1976 жылғы плей-оффта (16 ойын) «Флайерс» командасының Реджи Лич орнатқан НХЛ рекордын теңестірді. Осы 19 голдың ішінде 4 хет-трик бар, бұл плей-офф кезеңіндегі рекорд. Курри конференциялық финалда «Блэкхокс» командасына қарсы үш хет-трик жасады, бұл көрсеткіш әлі ешбір ойыншыға тең келмеген. 1983 жылдың 19 қарашасында ол бір ойында бес гол соқты. Бұл жетістікті фин ойыншысы 2018 жылдың 24 қарашасына дейін қайталаған жоқ, ол кезде Патрик Лайне бес гол соқты. 1990 жылдың 18 мамырында Бостонда өткен Стэнли кубогы финалының 2-ші ойынында Курри үш гол мен екі нәтижелі пас берді, бұл оның 30 жасқа толған күні қазіргі замандағы финал ойынындағы ең жоғары көрсеткіштің рекорды болды. Курри сонымен қатар 1-ші ойында үш еселенген үстеме уақытта Петр Климаның голына көмектесті.

After his third professional season, Kurri was eligible for the 1980 NHL Entry Draft. However, he was also widely believed to still be liable for military service in NHL circles, and thus was ignored by most NHL teams. The Oilers, who had joined the NHL after the WHA merged following the 1978 79 season, had closely tracked Kurri's career after watching him play in Edmonton. They made discreet inquiries to the Finnish government and were able to determine that Kurri had already fulfilled his military service obligations. Taking advantage of this information, the Oilers waited until the fourth round before selecting Kurri with the 69th overall pick. Kurri remains regarded as one of the greatest "steals" in the history of the NHL draft. When Kurri joined the Oilers, he was soon paired with Wayne Gretzky. Kurri and Gretzky became one of the most prolific scoring duos ever to play in the NHL. Despite not always playing on the same line, Gretzky assisted on 364 of Kurri's 601 career goals, while Kurri had an assist on 196 Gretzky goals. During his career in Edmonton, he was nicknamed the "Finnish Flash" (a title since bestowed on Teemu Selänne). Kurri was "by far our most complete player", according to Oilers' director of personnel Barry Fraser. Although Kurri never won the Selke Trophy, he was regarded as one of the best defensive forwards in the NHL. Alongside Kurri, Esa Tikkanen and Gretzky, Edmonton had future hall of famers Paul Coffey, Grant Fuhr, Glenn Anderson and Mark Messier. The team won four Stanley Cups during Gretzky's tenure. In 1988, Gretzky was traded, along with team enforcer Marty McSorley, to the Los Angeles Kings. Following Gretzky's trade, Kurri recorded 195 points in 154 games, leading the Oilers to their fifth and last Stanley Cup in 1990. Kurri won five Stanley Cups, all with Edmonton (1984, 1985, 1987, 1988 and 1990). In 1984–85 he had 135 points and scored 50 goals in his first 50 games; however, his 50th game was the Oilers' 53rd game so it does not count as an official 50 goals in 50 games. A year later, he led the league in goals with 68. In 1984–85 Kurri set a record for goals by a right winger when he scored 71, which was broken by Brett Hull when he scored 72 goals in 1989–90 (Hull's 86 goals in 1990–91 is the current record). Kurri also scored the Stanley Cup winning goal in game seven against the Philadelphia Flyers in 1987. Kurri's 19 goals in the 1985 post season (18 games played) tied an NHL record set by the Flyers' Reggie Leach in the 1976 playoffs (16 games played). Those 19 goals included four hat tricks, a still standing record in a playoff season. Kurri scored three of the hat tricks against the Blackhawks in the conference finals, also a feat that no player has ever equaled. He scored five goals in a single game, on November 19, 1983. The achievement was not repeated by the Finnish player until November 24, 2018, when Patrik Laine had a five goal game. Kurri registered three goals and two assists in Game 2 of the Stanley Cup Finals in Boston, on May 18, 1990, setting a record for scoring in a single Finals game in the modern era, on his 30th birthday. Kurri had also set up Petr Klíma's goal in triple overtime in Game 1.

Кейінгі мансабы (1990-1998)

1990 жылы Курридің «Ойлерс» командасымен шарты аяқталды, бірақ оның НХЛ құқықтары әлі де «Ойлерс» командасына тиесілі болды. «Ойлерс» клубымен жаңа шарт жасаудың орнына, Курри Италияда бір маусым ойнауға шешім қабылдады және Италия чемпионатының (Serie A) «Devils Milano» командасы сапында өнер көрсетті. Италия лигасында өткізген уақытында Курри 30 ойында 27 гол соғып, 48 нәтижелі пас берді. Италиядағы бір маусымнан кейін Курридің құқықтары «Филадельфия Флайерс» клубына, содан кейін сол күні «Лос-Анджелес Кингс» командасына сатылды. Жаңа командасының сапындағы алғашқы ойынында Курри көзге түсті – ашылу матчында 3 гол соқты. 1988 жылғы ауысымнан бері алғаш рет Курри Уэйн Гретцкимен бірге ойнады. 1993 жылы бұл екеуі «Лос-Анджелес Кингс» командасын Стэнли кубогының финалына жеткізді, онда олар «Монреаль Канадиенс» клубымен кездесті. Финалдық серияда Курри 24 ойында 17 ұпай жинады, бірақ «Кингс» командасы 5 ойыннан кейін жеңіліске ұшырады. Бұл сәттен кейін Курри «Лос-Анджелес Кингс» сапында бірнеше маусым ойнады, 176 ойында 146 ұпай жинады. Ұпай жинауының төмендеуіне себебі, оның негізгі рөлінің қорғанысқа бағытталғанға ауысуы және ойын уақытының азаюы болды. (Олар бір командада болғанымен, бұл кезде Гретцкимен бір құрамада ойнамайтын жиілік артты.) Курридің «Кингс» сапындағы ең сәтті маусымы 1992–93 жылдары болды, ол 82 ойында 27 гол және 60 нәтижелі пас берді. 1994–95 жылғы НХЛ лок-ауты кезінде Яри Курри «Жокерит» командасынан ойнады – осы командада ол НХЛ карьерасын бастаған еді. Курри 1993 жылы Кальдер мемориалдық жүлдесінің иегері болған және НХЛ-дегі алғашқы табыстарымен Финляндияның үздік ойыншыларының біріне айналған Теему Селяннемен бірге ойнады. Курридің SM лигасындағы ең есте қаларлық сәті «Жокерит» командасының жергілікті қарсыласы «HIFK» клубымен өткен матчы болды. Курри бұрынғы «Ойлерс» командаласы Эса Тикканенмен және тағы бір фин ЛХЛ ойыншысы Кристиан Рууттумен кездесті. Курри, Селянне және «Жокерит» капитаны Валтери Иммонен «Жокерит» командасын 1994 жылғы Еуропа кубогының финалында Ресейдің «Лада Тольятти» клубынан 4:2 есебімен жеңіске жеткізді. Лок-аут аяқталғаннан кейін Курри «Лос-Анджелес» командасына оралды, бірақ 1996 жылы плей-оффқа қатысу үшін «Нью-Йорк Рейнджерс» клубына ауыстырылды. Курри 1995–96 жылғы НХЛ маусымының қалған бөлігінде «Рейнджерс» сапында ойнады және 14 ойында 1 гол мен 4 нәтижелі пас берді. Маусым соңында «Рейнджерс» күткендей нәтижелерге қол жеткізбесе де, Курри плей-оффтың 11 ойынында 8 ұпай жинап, өзінің құндылығын дәлелдеді. «Рейнджерс» командасымен қысқа уақыт өткізгеннен кейін Курри «Анахайм Майті Дакс» клубымен келісімшарт жасады. Курри Теему Селянне мен Пол Кариямен бірге ойнауды жоспарлаған, бірақ жазғы жаттығулардан кейін жаңадан алған сенімділігіне қарамастан, екінші және үшінші құрамалардағы рөліне шектелді. «Майти Дакс» плей-оффқа жолдама алды және бірінші раундта «Финикс Койотс» командасын жеңді, бірақ екінші раундта «Детройт Ред Уингс» клубынан жеңіліске ұшырады. «Майти Дакс» командасымен өткізген бір маусымнан кейін Курри 1996 жылғы Стэнли кубогының чемпионы «Колорадо Аваланш» клубымен келісімшарт жасады. Курри «Аваланш» сапында қорғанысқа бағытталған рөлді атқарды. Маусымдағы ең жарқын сәті – оның НХЛ карьерасындағы 600-ші голы, ол «Аваланш» пен «Кингс» командалары арасындағы тұрақты маусымдық ойында соғылған еді. Джо Сакик, Питер Форсберг және Патрик Руай сияқты мықты ойыншыларына қарамастан, «Аваланш» командасы плей-оффта «Ойлерс» клубынан ерте жеңіліске ұшырады.

Kurri's contract with the Oilers expired in 1990 but his NHL rights were still owned by the Oilers. Instead of accepting a new contract from the Oilers, Kurri opted for a season in Italy and played for Devils Milano of the Italian Serie A. Kurri had 27 goals and 48 assists in 30 games while he played in the Italian league. After a season in Italy, Kurri's rights were traded to the Philadelphia Flyers and then to the Los Angeles Kings on the same day. He made an impression in his first game as a King, scoring 3 goals on opening night. For the first time since the 1988 trade, Kurri was reunited with Wayne Gretzky. The pair had a fairly successful campaign in 1993 leading the Los Angeles Kings to the Stanley Cup Finals where they faced off against the Montreal Canadiens. Kurri managed to put together 17 points in 24 games during the run, in which the Kings ultimately fell short and lost the series in 5 games. Kurri followed the run up with a few more solid seasons as a Los Angeles King, scoring 146 points in 176 games; his decline in scoring was primarily due to his transition into a more defensive minded forward in a somewhat reduced role. (Though they were back on the same team, by this time he and Gretzky were not usually playing on the same line.) Kurri's best season for the Kings was during the successful 1992–93 season when Kurri posted 27 goals and 60 assists in 82 games. During the 1994–95 NHL lockout Jari Kurri represented Jokerit, the team for which he played before his NHL career. Kurri played alongside Teemu Selänne, the 1993 winner of the Calder Memorial Trophy who had established himself as one of the top stars in Finland during early success in the NHL. Kurri had one memorable moment during his visit to SM liiga when Jokerit faced their local rivals HIFK. Kurri played against his former Oilers linemate Esa Tikkanen and another Finnish NHL player, Christian Ruuttu. Kurri, Selänne, and Jokerit captain Waltteri Immonen led Jokerit to a 4–2 victory over Russian HC Lada Togliatti in 1994 European Cup Finals. After the lockout, Kurri returned to Los Angeles but was traded to New York Rangers in 1996 for their playoff run. Kurri played the remainder of the 1995–96 NHL season with the Rangers and posted one goal and four assists in 14 games. While he may not have put up the points the Rangers expected him to at the end of the regular season, Kurri proved some of his value by notching 8 points in 11 playoff games with the Rangers. After his short period with the Rangers, Kurri signed with the Mighty Ducks of Anaheim. Kurri intended to play alongside Teemu Selänne and Paul Kariya, but was ultimately reduced to a smaller role on the second and third lines, despite a newfound confidence from rigorous summer training. The Mighty Ducks made it to the playoffs and defeated the Phoenix Coyotes in the first round but were swept by the Detroit Red Wings in the second round. After his single season with the Mighty Ducks, Kurri was signed by the Colorado Avalanche, the 1996 Stanley Cup champions. Kurri had a more defensive role with the Avalanche. Kurri's highlight of the season was his 600th NHL career goal, which he scored during a regular season game between the Avalanche and the Kings. Despite having a strong team with players like Joe Sakic, Peter Forsberg and Patrick Roy, the Avalanche were eliminated quickly in the playoffs by the Oilers.