Кіріспе

1923 жылы Флоридада африкалық американдықтарды қырғынға ұшыратты, АҚШ

Роузвуд қырғыны – 1923 жылдың қаңтар айының бірінші аптасында Флорида штатының Леви округінде болған, қара нәсілді халыққа қарсы жасалған және қара нәсілді қаланы қиратуға әкелген нәсілдік қырғын. Кем дегенде алты қара нәсілді адам қаза тапты, бірақ куәгерлердің мәліметтері бойынша, қаза тапқандардың саны 27-ден 150-ге дейін жетеді. Сонымен қатар, құрбандардың бірі өзін қорғағанда екі ақ нәсілді адамды өлтірді. Роузвуд қаласы заманауи жаңалықтарда нәсілдік тәртіпсіздік салдарынан қирады. Флоридада қырғынға дейінгі жылдары қара нәсілді ер адамдарды дарға асу жиі болды, соның ішінде Чарльз Стронгты дарға асу және 1922 жылғы Перри қырғыны. Роузвуд қаласы қырғынға дейін тыныш, негізінен қара нәсілді, Сейборд әуе желісі темір жолының аялдамасы болып келді. Қиындықтар басталғанда, жақын маңдағы бірнеше қаладан келген ақ нәсілді адамдар, Самнердегі ақ әйелді қара шаңғыр шабуылдады деген айыптамаларға байланысты, Роузвудтың қара тұрғынын дарға асты. Бірнеше жүз ақ нәсілді адамдар ауылды аралап, қара нәсілділерді іздеп, Роузвудтағы барлық құрылыстарды өртеп жіберді. Бірнеше күн бойы қаладан аман қалғандар жақын маңдағы батпақтарда жасырынды, содан кейін пойыз және көлікпен үлкен қалаларға эвакуацияланды. Роузвудта болған оқиғаға байланысты ешкім тұтқындалған жоқ. Қаланың бұрынғы қара және ақ тұрғындары тастап кетті; ешқайсысы қайтып оралмады және қала жойылды. Бұл көтеріліс туралы АҚШ-та кеңінен хабарланғанмен, ресми деректерге сүйенсек, оқиға туралы мәлімет аз. Аман қалғандар, олардың ұрпақтары және қылмыскерлер Роузвуд туралы ондаған жылдар бойы үнсіз қалды. Оқиғадан 60 жыл өткен соң, 1980 жылдардың басында бірнеше журналистер оны жария еткенде, Роузвуд оқиғасы ірі БАҚ-тарда қайта жаңғыртылды. Аман қалғандар мен олардың ұрпақтары Роузвудтың қара қауымын қорғамаған мемлекетке қарсы сотқа жүгінуге тырысты. 1993 жылы Флорида заң шығарушы органы оқиға туралы есеп дайындады. Осы қорытындыға сәйкес Флорида штаты аман қалғандарға және олардың ұрпақтарына нәсілдік зорлық-зомбылық салдарынан келтірілген зиянды өтеді. Бұл оқиға 1997 жылы Джон Синглтон режиссерлік еткен көркем фильмнің тақырыбы болды. 2004 жылы мемлекет Роузвудты Флориданың мұралық жері деп белгіледі. Ресми түрде, 1923 жылдың қаңтар айының бірінші аптасында тіркелген өлім саны сегіз адамды құрады (алты қара және екі ақ). Кейбір аман қалғандардың әңгімелері 27 қара нәсілді тұрғын қаза тапқан деп мәлімдейді, сондай-ақ олар ақ нәсілділердің өлім-жітімі туралы газеттерде хабарланбағанын айтады. Карьер үйі қоршалған кезде оның ішінде болған Минни Ли Лэнгли үйден шыққанда верандада көптеген ақ тәндердің үстіне түсіп кеткенін еске алады. Бірнеше куәгер қара нәсілді адамдардың денелерімен толтырылған жаппай қабір көргенін айтады; олардың бірі 26 адамның денесін Седар-Кейден әкелінген арамен жабылғанын көргенін еске алады. Алайда, билік бұл мәлімдемені тергеген кезде, куәгерлердің көпшілігі қайтыс болған немесе өте қарт және ауру болғандықтан, оларды оқиғаларды растайтын жерге алып бару мүмкін емес еді.

Елді мекен

Роузвуд 1847 жылы Мексика шығанағына жақын, Седар-Кейден шығысқа қарай 14 шақырым жерде орналасқан. Жергілікті экономиканың көп бөлігі ағаш өнеркәсібіне байланысты болды; Роузвуд атауы кесілген кедр ағашының қызғылт түсін көрсетеді. Седар-Кейде екі қалам орау фабрикасы салынды; жергілікті тұрғындар цитрус және мақта өсірумен қатар, Сумнердегі бірнеше терпентин фабрикаларында және арақ фабрикасында жұмыс істеді (Сумнер қаласы 4,8 шақырым қашықтықта орналасқан). 1870 жылы ауыл Флорида темір жолында пошта бөлімі мен пойыз депосын салуға жеткілікті өсті, бірақ ол ешқашан ресми қала болып тіркелген жоқ. Роузвудтағы Гойнс және Кэрриер деген екі қара нәсілді отбасы ең ықпалды болды. Гойнс отбасы аймаққа терпентин өнеркәсібін әкелді және шабуылдарға дейінгі жылдары Леви округындағы екінші ірі жер иелері болды. Ақ нәсілді бәсекелестерден сот процесінен қашу үшін Гойнс ағайындары Гейнсвиллге көшіп кетті, соның салдарынан Роузвуд халқы азая бастады. Роузвуд халқы 1915 жылы 355 адамға жетті. Флорида 20-ғасырдың басынан бастап сайлауға қатысу талаптарын күрделендіру арқылы қара нәсілді сайлаушылардың құқығын шектеді; Самнер және Роузвуд АҚШ халық санағында бір сайлау округінің бөлігі болды. 1920 жылы екі қаланың жалпы халқы 638 адамды құрады (344 қара және 294 ақ). 19-ғасырдың соңындағы Оңтүстік Флоридадағыдай, Джим Кроу заңдары бойынша нәсілдік сегрегация енгізілді, бұл заңдар қара және ақ тұрғындар үшін жекелеген қоғамдық мекемелер мен көліктерді талап етті. Қара және ақ тұрғындар өздерінің қоғамдық орталықтарын құрды: 1920 жылға қарай Роузвуд тұрғындары көбінесе өздерін-өздерімен қамтамасыз ететін болды. Оларда үш шіркеу, мектеп, үлкен масондық залы, терпентин фабрикасы, қант қайнату фабрикасы, «Роузвуд Старс» деп аталатын бейсбол командасы және екі дүкен болды, олардың бірі ақ нәсілділерге тиесілі болды. Ауылда оншақты екі қабатты ағаш үйлер, кішкентай екі бөлмелі үйлер, сондай-ақ бірнеше кішкентай бос тақтадан жасалған фермалық және қоймалық құрылыстар болды.

Флоридадағы нәсілдік шиеленістер

Сол кезде ел бойынша нәсілдік зорлық-зомбылық кең таралған, ол жеке оқиғалар түрінде немесе тұтас қауымдарға жасалған шабуылдар ретінде көрініс берді. Линчтер 20 ғасырдың басында оңтүстік штаттарында қара нәсілді сайлаушылардың құқығынан айырылып, ақ үстемдік орнатылған кезде өршіп, ең жоғары деңгейге жетті; ақ үстемдік жақтастары оны Оңтүстік аймағында әлеуметтік бақылау құралы ретінде пайдаланды. 1866 жылы Флорида штаты, көптеген оңтүстік штаттар сияқты, қара азаматтардың құқығын шектеген «Қара кодекстер» деп аталатын заңдарды қабылдады. Бұл заңдар тез арада күшін жойғанмен, қара нәсілді азаматтардың әлеуметтік жағдайы қысқа мерзімге жақсарды, бірақ 19 ғасырдың соңына қарай қара нәсілділердің саяси ықпалы дерлік жойылды. Ақ демократтар басымдығын құрған заң шығарушы орган 1885 жылы барлық кедей сайлаушылардың құқығын жойған салымы салығын бекітті. Саяси билікті жоғалтқан қара нәсілді сайлаушылардың заңдық және саяси құқықтары келесі жылдары нашарлады. Дауыс беру құқығынан айырылғандықтан, олар сотқа қазылар құрамына кіре алмады және мемлекеттік лауазымдарға үміткер бола алмады, нәтижесінде саяси процестен мүлдем шеттетілді. АҚШ бойынша қарқынды әлеуметтік өзгерістер болып жатты: еуропалық иммигранттардың көптеп келуі, индустриализация және қалалардың өсуі, сондай-ақ Солтүстікте саяси тәжірибелер жүргізілуі. Оңтүстікте қара нәсілді американдықтар экономикалық мүмкіндіктердің жетіспеушілігіне және екінші дәрежелі азаматтар мәртебесіне наразылық білдірді. Флоридадағы сайланған шенеуніктер ақ сайлаушылардың көпшілігін өкілдік етті. Губернатор Наполеон Бонапарт Бровард (1905–1909) қара нәсілділерге штаттан тыс жер табуды ұсынды, олар бөлек тұруы мүмкін. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін Ұлы көші-қон кезінде ондаған мың адам Солтүстікке қоныс аударды, бұл еңбек нарығын дүрліктірді және қалалардағы өзгерістерді жеделдетті. Олар Пенсильвания темір жолы, болат өнеркәсібі және ет өңдеу сияқты Солтүстікте кеңейіп жатқан көптеген өнеркәсіптерде жұмысқа орналасты. Флорида губернаторлары Парк Траммелл (1913–1917) және Сидни Кэттс (1917–1921) қара нәсілділердің Солтүстікке көшіп кетуіне және оның себептеріне көңіл бөлмеді. Траммелл штаттың бас прокуроры болған кезде, оның өкілеттігі кезінде жасалған 29 линчелеудің ешқайсысы тергелмеді, сондай-ақ ол губернатор болған кезде болған 21 оқиғаның да ешқайсысы тергелмеді. Кэттс ақ үстемдік және католиктерге қарсы сезімдер платформасымен жарысты; ол Флоридадағы екі линчелеуді тергеу үшін ештеңе жасамағаны үшін шағымданған Түсті адамдардың жетілуі үшін ұлттық қауымдастығын (NAACP) ашық сынады. Кэттс терпентин және ағаш өнеркәсібінде жұмыс күші жетіспейді деп мәлімдеген кезде өзінің үгіттемесін өзгертті; ол қара жұмысшыларды штатта қалуға шақыра бастады. Бірінші дүниежүзілік соғысқа АҚШ әскерлерін даярлай бастағанда, Оңтүстіктегі көптеген ақ нәсілділер қара нәсілді сарбаздарды қаруландыру ойынан қорқып кетті. 1917 жылы Хьюстон төңкерісі кезінде қара нәсілді сарбаздардың құқықтарына қатысты қақтығыс орын алды. Неміс пропагандасы қара сарбаздарды «нағыз» жауларына – американдық ақ адамдарға қарсы шығуға шақырды. АҚШ-қа француз әйелдерінің қара американдық сарбаздармен жыныстық қатынаста болғаны туралы хабарлар жетті, бұл Флорида университетінің тарихшысы Дэвид Колберннің айтуынша, Оңтүстік елдерінің билік пен нәсіл араласу туралы қорқынышының түбіне тиді. 1921 жылы Талса қаласында ақ адамдар қара Гринвуд қауымына шабуыл жасады, осыдан кейін тәртіпсіздіктер орын алды. Дэвид Колберн 1923 жылға дейін қара адамдарға қарсы зорлық-зомбылықтың екі түрін ажыратады: Солтүстіктегі зорлық-зомбылық көбінесе бүкіл қауымдарға қарсы спонтанды түрде жасалған бұқаралық іс-әрекеттерден тұрды. Оңтүстіктегі зорлық-зомбылық, керісінше, жеке линчелеулер мен басқа да соттан тыс әрекеттер түрінде көрінді. Колберннің сөзіне сүйенсек, Роузвудтағы қырғын сол жылдары Солтүстікте жиі орын алған зорлық-зомбылыққа ұқсас болды. ККК Флориданың Джексонвилл және Тампа қалаларында күшті болды; Майами бөлімшесі Майами Кантри Клубында бастамаларды өткізуге жеткілікті ықпалға ие болды. Клан Оңтүстіктің кішігірім қалаларында да өркендеді, онда нәсілдік зорлық-зомбылық Реконструкция дәуірінен бастап ұзақ тарихқа ие болды. Гайнсвиллдің Daily Sun газетінің редакторы 1922 жылы Кланның мүшесі болғанын мойындап, ұйымды мақтады. Роузвуд қырғынына бірнеше апта бұрын, 1922 жылдың 14 және 15 желтоқсанында Перриде нәсілдік төңкеріс болды, онда ақ адамдар Чарльз Райтты тірідей өртеді және Флорида штатының Перри қаласындағы қара нәсілді қауымға шабуыл жасады, себебі ақ мектеп мұғалімі өлтірілді. Райттің линчелеуінен кейін бір күні ақ адамдар Перриде тағы екі қара нәсілді ер адамды атып, дарға асты; содан кейін олар қаланың қара мектебін, масон ложасын, шіркеуін, ойын-сауық залын және бірнеше отбасының үйлерін өртеді.

Фанни Тейлордың оқиғасы

Роузвуд қырқыны Самнердегі бір ақ әйелдің қара нәсілді ер адамнан шабуылға ұшырағанын мәлімдегенінен кейін болды. Франсис "Фанни" Тейлор 1923 жылы 22 жаста болды және 30 жастағы фрезерші, Джеймске үйленді, ол Самнердегі Каммер & Sons компаниясында жұмыс істеді. Олар екі кішкентай балаларымен бірге сол жерде тұрды. Джеймстің жұмысы оған әр күні таңертең қараңғыда үйден шығуды талап етті. Көршілер Фанни Тейлорды "өте ерекше" деп есінде сақтады: ол өте таза болды, кедр еденін ағартқышпен мұқият сүрді, сондықтан олар ақ болып жарқырады. Басқа әйелдер Тейлордың жабық екенін, оны жақсы білмейтінін айтты. Ақ әйелді қара нәсілді ер адамның зорлағаны туралы айыптама Оңтүстікте қызу дау тудырды: бір күн бұрын Клан 100-ден астам капюшонды мүшелерімен 80 шақырым қашықтықтағы Гейнсвиллде, "Әйелдерді бірінші және әрқашан қорғау" деген жазуы бар, жанып тұрған айқыш астында шеру және митинг өткізді. Көрші сол күні Тейлордың кір жуушысы Сара Керриердің жоқ екенін де хабарлады, Самнердегі ақ әйелдер оны "Сара әже" деп атады. Сара Керриердің немересі Филомена Гойнс көп жылдар өткен соң Фанни Тейлор туралы басқаша әңгіме айтты. Ол әжесі Керриермен бірге сол таңда Тейлордың үйіне барды. Олар таңертең сағат 12-ге дейін бір ақ адамның артқы есіктен шығып кеткенін көрді. Ол Тейлордың үйінен шыққанда, оның ұрылғанын байқады, бірақ бұл таңнан кейін болды. Тейлордың үйінен шыққаннан кейін ол Роузвудқа барды. Осы кезде халыққа айналған ақ нәсілдік топтар жергілікті темірші және арбагер Сэм Картерді ұстады. Олар Картерді қашып кеткен тұтқынды жасырғанын мойындауға мәжбүр етті. Картер топты орманға алып барды, ол Хантерді сол жерге апарғанын айтты, бірақ иттің иісін табуға мүмкін болмады. Көптеген куәгерлерді таң қалдырғандай, біреу Картерді бетінен атып өлтірді. Картердің мүкіс денесін ағашқа іліп, аймақтағы қара нәсілді ер адамдарға ескерту ретінде көрсетті. Сэм Картерді дарға асып өлтіргеннен кейін, халық Сильвестр Карриерді – Ааронның туысы және Сараның ұлын – жолда кездестіріп, қаладан кетуін талап етті. Карриер бас тартты, ал халық алға жылжығанда, ол мүмкіндігінше көп адамды жинап, қорғануды ұсынды.

Жағдайдың күшейуі

Шериф Уокер мен диірмен бастығы У. Х. Пиллсбери халықты таратуға тырысқанына қарамастан, ақ адамдар жинала беруге асықты. 4 қаңтар кешкісін қарулы ақ адамдар Роузвудқа барып, Сара Кэрриердің үйін қоршады. Үйде 15-25 адам паналаған, олардың ішінде жоғарғы қабатта төсек астында жасырынып отырған балалар да болды. Кейбір балалар әжелеріне Рождествоға келгендіктен үйде болған. Ол мұны айтты ма, жоқ па, даулы мәселе, бірақ хабарланған мәлімдемеге ашуланған 20-30 ақ адамнан тұратын топ Кэрриер үйіне бет алды. Олар Роузвудтағы қара нәсілді қауымның қашқан тұтқын Джесси Хантерді жасырып отыр деп ойлады. Бірінші кім оқ атты дегендегі мәліметтер қайшылықты, бірақ топтың екі мүшесі үйге жақындағаннан кейін біреу оқ ашты. Сара Кэрриерге басқа оқ тиді. Оның тоғыз жасар немересі Минни Ли Лэнгли үш күн бұрын Аарон Кэрриердің үйінен алып кетілуіне куә болған. Лэнгли біреудің атылғанын естігенде төменге түсіп, әжесі Эмма Кэрриерді іздеді. Сильвестр Минни Лиді алдыңғы есікке қарап тұрып, оны жасыру үшін отын қоймасына тықты: "Ол менің артымда ағашқа (қоймаға) жасырынып, иығыма қару қойды, ал «крекерлер» (ақ адамдар) атып жатысқаннан әлі де тынбады. Ол менің иығыма қару қойып, осы жаққа сүйеніп тұруымды айтты, сосын Поли Уилкерсон есікті тебіп бұзды. Ол есікті бұзғанда, Силь оған оқ тигізді". Бірнеше оқ атысты: үйдің қабырғалары тесіктелді, бірақ ақ адамдар оны басып алмады. Сара мен Сильвестр Кэрриерлер үй ішінде өлген күйде таңертеңге дейін табылған, бірнеше адам жараланды, соның ішінде көзіне оқ тиген бала да болды. Екі ақ адам, К. П. "Поли" Уилкерсон мен Генри Эндрюс қаза тапты; Уилкерсон алдыңғы есікті теуіп бұзған, ал Эндрюс оның артында болған. Кем дегенде төрт ақ адам жараланды, біреуінің жарақаты өлімге алып соғуы мүмкін. Кэрриер үйіндегі қалған балалар артқы есіктен орманға қашып шықты. Олар бір-бірлеп топырақ жолдардан өтіп, Роузвудтан алысқа дейін бұталардың арасына жасырынып, барлығы жиналғанша күтті.

Роза ағашын кесу

Карьер үйіндегі қарулы қақтығыстың жаңалығы штаттың ақ еркектерін қатысуға шақырды. Санкт-Петербург Independent, Florida Times Union, Miami Herald және The Miami Metropolis газеттерінде оқиғаның әртүрлі нұсқалары мен асыра сілтеулермен хабарланды. «Майами Метрополис» газеті 20 қара нәсілді және 4 ақ нәсілді адамның қаза тапқанын жариялап, оқиғаны «расалық соғыс» деп сипаттады. Ұлттық газеттер де оқиғаны бас бетке шығарды. The Washington Post және St. Louis Dispatch газеттері «көп қаруланған негрлер» тобы мен «негр десперадосы» қатысқанын жазды. Ақпараттың көп бөлігі шериф Уокердің құпия хабарларынан, халық арасындағы әңгімелерден және Associated Press тілшілеріне материал жіберген жарты күндік репортерлердің қосымшаларынан алынды. Қарулы қақтығысқа қатысты егжей-тегжейлер өте сезімтал болды. Тарихшы Томас Дайдың сөзіне қарағанда, «Оңтүстікте қара нәсілділердің ақ нәсілге қарсы қару көтеруі туралы ой есімге келмейтін нәрсе». У.Х. Пиллсберидің әйелі адамдарды жасырын түрде аймақтан шығаруға көмектесті. Бірнеше ақ нәсілді ер адам толқуға қосылудан бас тартты, соның ішінде қалалық шаштараз да өз қаруын ешкімге беруден бас тартты. Ол «қолымды қанға мал қылғым жоқ» деді. Сильвестрдің інісі және Сараның ұлы Джеймс Карьер бұрын инсульт алғандықтан, жартылай паралич болған еді. Ол батпақты тастап, Роузвудқа қайтып келді. Ол ақ терпентин зауытының бастығы У.Х. Пиллсбериден қорғау сұрады; Пиллсбери оны үйге кіргізді, бірақ толқуға қатысушылар Карьерді тауып, қашып кеткен сотталған Джесси Хантерге көмектескен-бермегенін білу үшін азаптап өлтірді. Олар Карьерді өз қабірін қаздырғаннан кейін, оқтап өлтірді.

Эвакуациялау

6 қаңтарда ақ тәнді локомотив жүргізушілері Джон және Уильям Брайс кейбір қара нәсілді тұрғындарды Гейнсвиллге эвакуациялады. Бауырластар жеке қысыммен бай Седар-Кей тұрғындары болды және пойыздарға құмарлық танытты. Олар Роузвудтағы адамдарды біліп, олармен үнемі сауда жасаған. Аймақтан өте жатқанда, Брайстер пойызын баяулатып, дабыл беріп, әйелдер мен балаларды көтеріп алды. Халықтан кек алушылықтан қорқып, олар ешқандай қара нәсілді ер адамды көтермеді.

Жауап

Көптеген адамдар зорлық-зомбылықтан алаңдады, ал штат басшылары штаттың туристік индустриясына теріс әсер ететінінен қаушады. Губернатор Кэри Харди Роузвудтағы және Леви округіндегі басқа да оқиғаларды тергеу үшін арнайы сот алқасын және арнайы прокурорды тағайындады. 1923 жылдың ақпан айында Бронсон қаласында толығымен ақ нәсілді сот алқасы жиналды. Бірнеше күн бойы олар 25 куәгерді тыңдады, олардың сегізі қара нәсілді болды, бірақ ешбір қылмыскерді соттауға жеткілікті дәлел таба алмады. Іске қарайтын судья толқу тудырған топтың әрекеттерін айыптады. Флорида газеттерінде оқиғаны қысқаша баяндайтын бірнеше редакциялық мақала жарияланды. Гейнсвилл Daily Sun газеті ақтардың әрекеттерін ақтауға тырысып, "Кім болсын, ақ немесе қара, әйелге қатыгездікпен шабуыл жасаса, ол иттей өлуге тиіс" деп жазды. Tampa Tribune газеті аймақтағы ақтардың шамадан тыс әрекеттерін "Леви округі халқына тиген ұятты және мәңгілік дақ" деп атады. Солтүстік басылымдар заңның бұзылуын атап өтуге көбірек дайын болды, бірақ көптегендері оны Оңтүстіктегі ескірген ойлау жүйесіне байланыстырды. Социалистік "New York Call" газеті "кейбір әлемнің аймақтарында қаншалықты аз мәдени прогресс жасалғанын" байқады, ал Nashville Banner Роузвудтағы оқиғаларды Солтүстік қалаларындағы жақында болған нәсілдік тәртіпсіздіктермен салыстырды, бірақ бүкіл оқиғаны "өте жағымсыз" деп сипаттады. Атлантада Оңтүстік методист шіркеуі ұйымдастырған үш күндік конференция Роузвудтағы хаостық аптаға қатысты айыптаулармен бірге мәлімдеме жасады. Ол былай деп қорытындылады: "Ешбір отбасы мен нәсіл әйелдік қадір-қасиетінен жоғары тұра алмайды. Сондықтан әйелдердің интеллектуалдық деңгейін арттыру қажет, ал әйелдердің тазалығы мен қадір-қасиетін екі нәсіл үшін де бірдей моральдық стандарттарды сақтау арқылы қорғау керек". Қашқан сотталған Джесси Хантер ешқашан табылған жоқ. Көптеген аман қалғандар басқа қалаларға қашып кетті, ал кейбіреулері ақтар оларды іздеп табады деп қорқып, есімдерін өзгертті. Ешкім Роузвудқа қайтып оралған жоқ. Фанни Тейлор күйеуімен бірге басқа қалаға көшіп кетті. Ол қарттық шағында "өте шаршаған" болды және кейіннен рактан қайтыс болды. Джон Райттың үйі Роузвудта тұрған жалғыз ғимарат болды. Ол онда тұрып, округ пен аман қалғандар арасында байланысшы болып жұмыс істеді. Олар қаладан кеткеннен кейін жерлерінің көбісі салық үшін сатылды. 1925 жылы Самнердегі ағаш кесетін зауыт өртеніп кетті, ал иелері операцияны Паско округінің Лакучи қаласына көшірді. Кейбір аман қалғандар және толқу тудырған топтың мүшелері Лакучиге барып, ондағы зауытта жұмыс істеді. Олардың арасында У. Х. Пиллсбери де болды. Оған енді ешқандай басшылық билік болмағандықтан, Пиллсбери компания тарапынан ерте зейнетке шығарылды. Ол Джексонвиллге көшіп, 1926 жылы қайтыс болды.

Үндеу мәдениеті

Ақ және қара баспасөздерде жалпыұлттық жаңалықтар жарияланғанына қарамастан, оқиға мен кішкентай тастап кетілген ауыл ұмытылып кетті. Аман қалғандардың көпшілігі Флорида қалаларына таралып, ештеңесіз жаңа өмір бастады. Көптеген адамдар, балалар да бар, күндіз-түні жұмыс істеп, күнкөріс жасады. Кіріс табу үшін білім беруден бас тартуға тура келді. Нәтижесінде Роузвудтан аман қалғандардың көпшілігі жұмысшы мамандықтарын меңгерді, қыздар, аяқ киім тазалаушылар, цитрус фабрикаларында немесе ағаш өңдеу заводтарында жұмыс істеді. 1982 жылы "Сент-Петербург Таймс" газетінің журналисі Гэри Мур Тампа аймағынан Седар-Кейге бір оқиға іздеп келді. Ол жергілікті тұрғынға Седар-Кейдің "көңілсіз атмосферасы" туралы айтқанда және 20 ғасырдың басында жартысы қара нәсілді болған Оңтүстік қаласының неге толығымен ақ нәсілді екенін сұрағанда, ол әйел: "Сенің не іздеп жатқаныңды білемін. Мені сол қырғын туралы сөйлетпек болып тұрсың". Мур қызығушылық танытты. Ол Арнетт Докторды өзімен бірге оқиға орнына баруға көндірді, ол бұл туралы анасына айтпады. Мур оқиғаның жазба немесе ауызша тарихтан жоғалып кетуіне тоқталды: "Бір апталық сенсациядан кейін 1923 жылдың қаңтар айындағы апталар Флориданың санасынан мүлдем жоғалған сияқты, отбасылық шкафтағы айтылмаған қаңқа сияқты". Филомена Гойнс Доктор ұлының не істегенін білгенде, ашуланып, одан бас тартумен қорқытты, оны шайқап, сосын шапалақпен соқты. Флорида университетінің психологы кейіннен мемлекеттік тыңдауларда куәлік берді, Роузвудтан аман қалғандар посттравматикалық стресс бұзылысының белгілерін көрсетті, бұл құпиялықпен нашарлаған. Оқиғадан кейін көп жылдар өткен соң олар ақ нәсілді адамдармен қарым-қатынас жасаудан қорқыныш, жоққа шығару және жоғары сезімталдық танытты, олар мұны балалары туралы айрықша білдірді, бұл бейқамдықпен араласқан. Роби Мортин өзінің өткені туралы былай деді: "Мен өмірімде бірдеңе дұрыс болмағанын білдім, өйткені ол мені көп нәрседен айырды. Бірақ мен ашуланбадым". Флорида университетінің тарихшысы Дэвид Колберн: "Тұрғындар мен олардың туыстары болған оқиғаны мойындамайтын үрдіс бар, олар бізге бірнеше рет бұл туралы сөйлегісі келмейтінін, қатысы барларды анықтағысы келмейтінін айтты, сондай-ақ қатысы барлар басқа жерден келгенін айтуға бейімділік бар" деді. 1993 жылы қара нәсілді ерлі-зайыптылар Вашингтондан Роузвудқа зейнеткерлік демалысына келді. Олар The Washington Post газетіне: "Біз Chiefland-тен қара нәсілді достарымыз келгенде, олар әрқашан қараңғы түскенше кетіп қалатын. Олар түнгі уақытта Роузвудта болғысы келмейтін. Біз әрқашан себебін сұрадық, бірақ ешкім айтпайтын". Арнетт Доктор Роузвудтың тарихын бүкіл әлемдегі баспасөз және тележурналистерге айтып берді. Ол Роузвудтың тарихи тұрғындарының санын, сондай-ақ Карьер үйін қоршауда қайтыс болғандардың санын көтерді; ол оны Атлантамен салыстыра отырып, қаланың қазіргі заманғы маңызын асыра сілтеп, оны Джорджияның мәдени орталығы ретінде көрсетті. Доктор Роузвудты жаңалықтарда қалдырғысы келді; оның есептері аз өзгерістермен басылды. Тарихшы Томас Дайдың айтуынша, Доктордың "назарлы сөздері, NAACP-мен бірге, теледидардағы көптеген көріністері заң шығарушы органға Роузвуд туралы бірдеңе жасауға күш салды". 1993 жылдың 1 қаңтарында сотқа шағымдану мерзімі өткен. Флориданың өкілдер палатасының спикері зерттеу жүргізу және әділ талаптарды бағалау үшін есеп беру жөніндегі топты тағайындады. Олар зерттеуді, сұхбаттар мен жазбаларды жасауға бір жылға жуық уақыт жұмсады. 1993 жылдың 22 желтоқсанында Флорида штатының университеті, Флориданың A&M университеті және Флорида университетінің тарихшылары Роузвудтағы қырғын туралы 100 беттік есеп (қоса берілген 400 беттік құжаттамамен) ұсынды. Бұл дерек негізгі құжаттарға және сұхбаттарға негізделген, көбінесе оқиғадан аман қалған қара нәсілді адамдармен. Седар-Кей және Самнер тұрғындары аман қалғандардың талап арызын бергеннен кейін бұқаралық ақпарат құралдарының назарына түскендіктен, ақ нәсілді қатысушылар тарихшыларға сұхбат беруден бас тартты. Баяндамада оқиғалардың Джейсон МакЭлвиннің, кейіннен қайтыс болған Седар-Кейдің тұрғыны, және 1923 жылы мектепте оқып жүрген және Сэм Картерді линчтеп өлтірген Эрнест Пархаммен сұхбат берген сипаттамалары жазылған. Пархам оқиға туралы ешкімге айтпағанын, себебі одан сұралмағандығын айтты. Бұл баяндаманың тақырыбы "Флорида штатының Роузвуд қаласында 1923 жылдың қаңтар айында болған оқиғаның құжатталған тарихы" болды. 1982 жылы "Сент-Петербург Таймс" газетінде Роузвуд ісін қайта ашқан журналист Гэри Мур баяндамадағы нақты қателерді сынады. Тағайындалған топ ең ауырларын жария етпестен қайтарды. Олар соңғы есепті Флориданың білім беру кеңесіне тапсырды және ол заңнамалық тізімнің бір бөлігіне айналды. Штат атынан өкілдік еткен Джеймс Питерс, сотқа шағымдану мерзімі өтті, өйткені сотқа шағымдануда аталған құқық қорғау органдарының қызметкерлері – шериф Уолкер және губернатор Харди көп жылдар бұрын қайтыс болды деп мәлімдеді. Эрнест Пархам оның көргендері туралы да куәлік берді. Оған Сэм Картердің өліміне қатысты құқық қорғау органдарының қандай уақытта хабарласқаны туралы сұрағанда, Пархам оған куәлік беруге екі апта бұрын алғаш рет хабарласқандарын айтты. Сэм Картерге жасалған сот сараптамасы оны қаңтарда атып өлтірген күнінен кейін бір күні өтті; ол Картер "белгісіз тұлғалар" тарапынан өлтірілгенін мәлімдеді. Барлық дәлелдерді тыңдағаннан кейін Флорида заңнамашылығы үшін куәлікке төрағалық еткен арнайы сарапшы Ричард Хиксон штаттың Роузвудтың бұрынғы тұрғындарына өтемақы төлеуге "моральдық міндеті" бар екенін жариялады. Ол: "Мен олардың өтемақыға қызығушылық танытпайтынын шын түсінемін. Менің ойымша, олар тек оларға не болғанын білуді қалайды, олардың не алатыны маңызды емес" деді. Флоридадағы қара және испано тілді заң шығарушылар Роузвудқа өтемақы төлеу туралы заң жобасын қолға алып, Демократ губернаторы Лоутон Чайлстың денсаулық сақтау жоспарына қолдау көрсетуден бас тартты, ол штаттық жиналыстың Демократтар бақылауындағы дауыс беруіне қысым жасады. Чайлс бұл әрекетке ренжіді, өйткені ол өтемақы төлеу туралы заң жобасын басынан қабылдаған және заң шығарушы жиналысы бұрын денсаулық сақтау жоспарына қолдау көрсетуге уәде берген. Куәлік берген төрт аман қалғандар автоматты түрде құқыққа ие болды; тағы төртеуі өтініш беруі керек болды. Әлемнің әртүрлі елдерінен 400-ден астам өтініш түсті. Роби Мортин осы кезеңде аман қалғандардың бірі ретінде алға шықты; ол 1923 жылы Роузвудта тұрғанын дәлелдеген жалғыз адам болды, нәтижесінде өтемақы алған тоғыз аман қалған адам болды. Өтемақы алу кейбір отбасылардың өмірін өзгертті, олардың мүшелері арасында даулар туды. Кейбір туыстар одан бас тартты, ал басқалары достары мен туыстарынан көмек сұрағандардан қашу үшін жасырынып кетті. Кейбір туыстар қаражатты бөліскеннен кейін әрқайсысы 100 доллардан аспайтын сома алды. Кейін Флорида білім министрлігі Роузвудтың ұрпақтары мен этникалық азшылықтар үшін Роузвуд отбасы стипендиялық қорын құрды.

Басқа БАҚ-та бейнелеу

Роузвуд қырғыны, одан кейінгі үнсіздік және өтемақы төлеу жөніндегі сот отырысы 1996 жылы Майк Д'Орсоның «Соңғы сот күні сияқты: Роузвуд деп аталатын қаланың құлауы мен қайта жаралуы» атты кітабының негізгі тақырыбы болды. Бұл кітап New York Times бестселлері тізіміне енді және нәсілдік және әлеуметтік теңсіздікті көрсететін авторларға берілетін Лилиан Смит сыйлығына ие болды, бұл сыйлықты Джорджия университетінің кітапханалары мен Оңтүстік аймақтық кеңесі табыстады. Джон Синглтон режиссерлік еткен «Роузвуд» (1997) көркем фильмі осы тарихи оқиғаларға негізделген. Минни Ли Лэнгли декорациялар жасаушыларға көмектесті, ал Арнетт Доктор консультант ретінде тартылды. Роузвуд және Самнер қалаларының қайта жаңартылған үлгілері Леви округынан алыс, Флорида штатының орталық бөлігінде салынды. Сценарий авторы Грегори Пуариер жазған фильмде Манн есімді кейіпкер пайда болады, ол Роузвудқа батыстық стильдегі кейіпкер ретінде кіреді. Тарихи тұлғалардың жиынтық бейнелері кейіпкерлер ретінде пайдаланылды, ал фильм оқиғаның жақсы аяқталуына мүмкіндік береді. The New York Times газетінде Э.Р. Шипп Синглтонның жастығы мен Калифорниядағы өскен ортасының Роузвуд тарихын қабылдауға оның дайындығына әсер еткенін айтады. Ол Синглтонның қара нәсілділерді құрбан ретінде көрсетуден бас тартқанын және «қара нәсілді отбасылардың тұтас, сүйіспеншілікке толы және өркендегенін, ал шынжырдан босаған қара нәсілді батырдың тарих бағытын өзгертетінін, қылмыскерлерге екі есе күшпен қарсы тұрып, көптеген әйелдер мен балаларды өлімнен құтқаратынын» бейнелегенін атап өтеді. Фильмге қатысты пікірлер әртүрлі болды. Шипп Синглтонның Роузвуд оқиғаларын фантастикалық түрде бейнелегеніне сын айтып, фильмнің «көп нәрсені болжап, одан да көп нәрсені қосымша ойлап тапқанын» айтты. Фильмдегі өлім саны куәгерлердің баяндаған ең жоғары көрсеткіштен асып түседі. Гари Мур Роузвуд тұрғындарын қарсылыққа шақыратын сыртқы кейіпкерді жасау – бұл осы оқиғадан аман қалғандарды кемсіту екенін айтады және фильмдегі өлім санының артық көрсетілгенін сынға алып, оны «алданудағы қызықты тәжірибе» деп атады. Ал 2001 жылы The New York Times газетінің Стенли Крауч Роузвудты Синглтонның ең жақсы туындысы деп сипаттап, «Америка кино тарихында Оңтүстіктің нәсілшілдік психозы осылай анық көрсетілген емес. Түс, әлеуметтік жағдай және жыныс Фолкнер бағалайтын деңгейде өріліп, біріккен» деп жазды.

Мұра

Флорида штаты 2004 жылы Роузвудты Флориданың мұралық ескерткіші деп жариялады және кейіннен 24-ші мемлекеттік жолда құрбандардың есімдерін және қоғамдастықтың қирауына дейін болған оқиғаны сипаттайтын тарихи белгі орнатты. Қауымда шашыраңқы құрылыстар сақталған, олардың ішінде шіркеу, бизнес және бірнеше үйлер бар, оның ішінде Джон Райттың үйі ерекше аталады. Мэри Холл Дэниелс, қаза тапқан кезде Роузвудтан аман қалған соңғы куәгер, 2018 жылдың 2 мамырында Флорида штатының Джексонвилл қаласында 98 жасында дүние салды. Вера Гойнс Хамильтон, бұрын Роузвуд қазасынан аман қалған ретінде жарияланбаған, 2020 жылы Флорида штатының Лакучи қаласында 100 жасында қайтыс болды. Роузвуд ұрпақтары Флоридада және бүкіл әлемдегі адамдарды осы қырғын туралы хабардар ету мақсатында Роузвуд мұра қоры мен "Нағыз Роузвуд" қоры, Inc. құрды. Rosewood Heritage Foundation Роузвуд тарихы мен шабуылдар туралы мәлімет беру үшін халықаралық турларға шығатын жылжымалы көрме жасады; тұрақты экспонат Дейтона Бичтегі Бетюн Кукман университетінің кітапханасында орналасқан. Роузвуд мектебінің мұғалімінің немересі және "Нағыз Роузвуд" қорының атқарушы директоры Лиззи Дженкинс Роузвуд мұрасын жаңартуға деген ынтасын былай түсіндірді:

"Бұл оқиғаны жылдар бойы айту қиын болды, себебі көптеген адамдар мұндай тарихты естігісі келмейді. Адамдар оны өзіне жақын деп санамайды немесе жай ғана естігісі келмейді. Бірақ анам оны ұмытпауға буырды, сондықтан мен оны айта беремін. Бұл өте қайғылы оқиға, бірақ менің ойымша, оны әркім естіп білуі керек." Женкинс басшылығымен "Нағыз Роузвуд" қоры Джон Райттың үйін Флорида штатының Арчер қаласына көшіріп, оны мұражай ету үшін қаражат жинауда. 2020 жылы Флорида штаты Роузвуд отбасыларының тікелей ұрпақтары болып табылатын 50 студентке жылына 6,100 долларға дейін төлейтін Роузвуд отбасы стипендиялық бағдарламасын құрды.