Франко Харрис: Американ футбол тарихындағы аңыз

Кіріспе

Франко Харрис (1950–2022) – американдық футболшы. 1972 жылғы Ұлттық футбол лигасы (NFL) драфтының бірінші турында «Питтсбург Стиллерс» командасы таңдаған. 13 маусым бойы NFL-де, негізінен «Питтсбург Стиллерс» командасында қашықтықтан жүгіруші ретінде ойнады. Колледж футболында Пенсильвания штатының «Ниттани Лайонс» командасы үшін өнер көрсетті. Харрис мансабының алғашқы 12 маусымын «Питтсбургте» өткізіп, тоғыз рет «Про Боулға» қатысты, ал соңғы маусымын «Сиэтл Сихокс» командасында өткізді. «Стиллерс» командасымен төрт рет Супер Боул жеңімпазы атанды және IX Супер Боулдың ең құнды ойыншысы (MVP) атағын жеңіп алды. Ол кәсіби футбол тарихындағы ең әйгілі ойындардың бірі саналатын «Иммакулейт Ресепшн» тачдаунының авторы, ол «Стиллерске» плей-оффта алғашқы жеңісті сыйлады. 1990 жылы Харрис Про-футбол Даңқы залына енгізілді.

Кәсіби мансап

Харрис 1972 жылғы NFL драфтының бірінші турында «Питтсбург Стиллерс» командасымен 13-ші нөмірмен таңдалды, бірақ кадрлар жөніндегі директордың көмекшісі Билл Нанн мен бас бапкер Чак Нолл Роберт Ньюхаусты артық көрді. «Стиллерс» командасымен алғашқы маусымында (1972) Харрис «The Sporting News» журналы бойынша NFL жылдың жаңашылы және «Associated Press» журналы бойынша NFL шабуылдағы жылдың жаңашылы атанды. Сол маусымда ол 188 рет жүгіруде 1055 ярд жинады, орташа есеппен жүгіруге 5,6 ярд. Ол 10 тачдаун соқты және бір тачдаунды қабылдады. Ол Питтсбургтің көптеген итальян-американдық тұрғындарының арасында танымал болды: оның жанкүйерлері, соның ішінде «бригадир генерал» Франк Синатра, өздерін «Франконың итальяндық армиясы» деп атады және оның нөмірі жазылған әскери шлемдер киді. Жаңа маусымында Харрис кәсіби футболдың ең танымал сәттерінің бірінде маңызды рөл атқарды, бұл оқиғаны Питтсбург спорт комментаторы Майрон Коуп «Тамаша қабылдау» деп атады. Плей-оффтың бірінші турында «Окленд Рейдерс» командасы «Стиллерс» командасынан 7:6 есебімен 22 секундқа бұрын өзгешелікке ие болды, сол кезде Терри Брэдшоудың пасын қорғаушы Джек Татум Джон «Френчи» Фукуадан аударды. Харрис допты жерге тиместен бұрын ұстап алып, эндзонаға жеткізіп, «Стиллерс» командасының плей-оффтағы алғашқы жеңісіне қол жеткізді. Харрис тоғыз рет қатарынан «Pro Bowl» ойындарына (1972–1980) шақырылды және 1977 жылы «All-Pro» атанды. Харрис сегіз маусымда 1000-нан астам ярдқа жүгіріп, Джим Браунның рекордтық көрсеткішін жаңартты. Харрис пен Рокки Блейердің жүгіру комбинациясы күшті қорғаныспен бірігіп, 1974, 1975, 1978 және 1979 жылғы маусымдардан кейін төрт «Супер Боул» жеңісіне жетті. 1975 жылдың 12 қаңтарында ол IX «Супер Боул» ойынының ең құнды ойыншысы атанды; сол ойында ол 34 рет жүгіріп 158 ярдқа жетті және «Миннесота Викингс» командасын 16:6 есебімен жеңіске жеткізді. Харрис – «Супер Боул» ойынының ең құнды ойыншысы атанған бірінші афроамерикандық және итальян-американдық ойыншы. Харрис «Стиллерс» командасының алғашқы төрт «Супер Боул» жеңісіне үлкен үлес қосты. Оның «Супер Боул» карьерасындағы 101 жүгіру және 354 ярд көрсеткіші рекордтық көрсеткіш, ал төрт жүгіру тачдауны «Супер Боул» тарихында екінші орында тұр. Харрис мансабын ұзартқанын және команданың мақсаттарына (соның ішінде төрт «Супер Боул» жеңісіне) қажетсіз қақтығыстардан аулақ болғандықтан үлес қосқанын мәлімдеді. 1979 жылғы маусымнан кейін О.Дж. Симпсон зейнеткерлікке шыққаннан кейін Харрис белсенді ойыншылар арасындағы ең көп жүгірген ойыншы атанды. 1983 жылғы маусымнан кейін Харрис пен Уолтер Пейтон екеуі де Джим Браунның NFL рекордтық көрсеткішіне жақындады, ал Харрис Руни отбасынан жалақыны көтеруді сұрады. Олар Харристің мансабының төмендеп бара жатқанын ойлап, бас тартты, ал Харрис ойнаудан бас тартумен қорқытты. «Стиллерс» командасы оны 1984 жылғы жаттығу лагерінде босатты, содан кейін ол 1984 жылғы маусымда «Сиэтл Сихокс» командасымен келісімшарт жасады. Ол командамен сегіз ойын ойнады және зейнеткерлікке шыққанға дейін 170 ярд жинады (Джим Браунның рекордынан 192 ярд кем). 13 кәсіби маусымында Харрис 2949 жүгіруде 12120 ярд (содан кейін 3-орында) жинады, орташа есеппен жүгіруге 4,1 ярд және 91 тачдаун соқты (содан кейін 3-орында). Ол 307 пас қабылдап, 2287 ярд жинады, орташа есеппен қабылдауға 7,4 ярд және 9 тачдаун соқты. Харристің 12120 жарыс ярд көрсеткіші NFL-де 12-орында тұр, ал 91 жарыс тачдауны оны Жером Беттиспен бірге 10-орында тұрғызады.

Harris was selected 13th overall in the first round of the 1972 NFL draft by the Pittsburgh Steelers despite assistant personnel director Bill Nunn and head coach Chuck Noll preferring Robert Newhouse. In his first season with the Steelers (1972), Harris was named the NFL Rookie of the Year by The Sporting News and NFL Offensive Rookie of the Year by the Associated Press. In that season he gained 1,055 yards on 188 carries, with a 5.6 yards per carry average. He also rushed for 10 touchdowns and caught one touchdown pass. He was popular with Pittsburgh's large Italian American population: his fans, including "Brigadier General" Frank Sinatra, dubbed themselves "Franco's Italian Army" and wore army helmets with his number on them. During his rookie season, Harris was a key player in one of professional football's most famous plays, dubbed the "Immaculate Reception" by Pittsburgh sportscaster Myron Cope. In the first round of the playoffs, the Oakland Raiders were leading the Steelers 7–6 with 22 seconds to play when a Terry Bradshaw pass was deflected away from intended receiver John "Frenchy" Fuqua as defender Jack Tatum arrived to tackle him. Harris snatched the ball just before it hit the ground and ran it into the endzone, resulting in the Steelers' first playoff win. Harris was chosen for nine consecutive Pro Bowls (1972–1980), and was All Pro in 1977. Harris rushed for more than 1,000 yards in eight seasons, breaking a record set by Jim Brown. The running back tandem of Harris and Rocky Bleier combined with a strong defense to win four Super Bowls following the 1974, 1975, 1978, and 1979 seasons. On January 12, 1975, he was the Most Valuable Player of Super Bowl IX; in that game he rushed for 158 yards and a touchdown on 34 carries for a 16–6 win over the Minnesota Vikings. Harris was the first African American as well as the first Italian American to be named Super Bowl MVP. Harris was a major contributor for the Steelers in all of their first four Super Bowl wins. His Super Bowl career totals of 101 carries for 354 yards are records and his four career rushing touchdowns are tied for the second most in Super Bowl history. Harris claimed that he extended his career and thus his contribution to the team's objectives (including four Super Bowl victories) by avoiding unnecessary contact. With the retirement of O. J. Simpson after the 1979 season, Harris became the career rushing leader among active players. Following the 1983 season, Harris and Walter Payton were both closing in on Jim Brown's NFL rushing record, and Harris asked the Rooney family for a pay raise. Believing that Harris was on the downside of his career, they refused and Harris threatened to hold out. The Steelers released him during training camp in 1984 and he then signed with the Seattle Seahawks during the 1984 season. He played just eight games with the team, gaining only 170 yards before retiring (192 yards short of Jim Brown's record). In his 13 professional seasons, Harris gained 12,120 yards (then 3rd all time) on 2,949 carries, a 4.1 yards per carry average, and scored 91 rushing touchdowns (then also 3rd). He caught 307 passes for 2,287 yards, a 7.4 yards per reception average, and nine receiving touchdowns. Harris's 12,120 career rushing yards rank him 12th all time in the NFL, while his 91 career rushing touchdowns rank him 10th all time tied with Jerome Bettis.

Негізгі маусым

Жыл Команда Ойындар Жүгіру Қабылдау ОЖ БЖ Тәуекел Сан Арт. Уз. Гол Қабылдау Сан Арт. Уз. Гол 1972 PIT 14 10 188 1,055 5.6 75 10 21 180 8.6 29 1 1973 PIT 12 8 188 698 3.7 35 3 10 69 6.9 19 0 1974 PIT 12 11 208 1,006 4.8 54 5 23 200 8.7 31 1 1975 PIT 14 14 262 1,246 4.8 36 10 28 214 7.6 44 1 1976 PIT 14 14 289 1,128 3.9 30 14 23 151 6.6 39 0 1977 PIT 14 14 300 1,162 3.9 61 11 11 62 5.6 15 0 1978 PIT 16 16 310 1,082 3.5 37 8 22 144 6.5 15 0 1979 PIT 15 15 267 1,186 4.4 71 11 36 291 8.1 21 1 1980 PIT 13 13 208 789 3.8 26 4 30 196 6.5 31 2 1981 PIT 16 16 242 987 4.1 50 8 37 250 6.8 26 1 1982 PIT 9 9 140 604 4.3 21 2 31 249 8.0 20 0 1983 PIT 16 16 279 1,007 3.6 19 5 34 278 8.2 29 2 1984 SEA 8 6 68 170 2.5 16 0 1 3 3.0 3 0 173 162 2,949 12,120 4.1 75 91 307 2,287 7.4 44 9

Плей-офф

Жыл Команда Ойындар Жүгіру Қабылдау GP GS Тәуекел (Att) Ауданы (Yds) Орташа (Avg) Ұзындығы (Lng) TD Қабылданған (Rec) Ауданы (Yds) Орташа (Avg) Ұзындығы (Lng) TD 1972 PIT 2 2 34 140 4.1 14 0 7 99 14.1 60 1 1973 PIT 1 1 10 29 2.9 8 0 0 0.0 0 0 1974 PIT 3 3 87 343 3.9 25 6 1 5 5.0 5 0 1975 PIT 3 3 81 314 3.9 25 2 6 84 14.0 26 0 1976 PIT 1 1 18 132 7.3 50 0 3 24 8.0 15 0 1977 PIT 1 1 28 92 3.3 20 1 4 20 5.0 12 0 1978 PIT 3 3 64 224 3.5 22 4 1 22 22.0 22 0 1979 PIT 3 3 62 214 3.5 13 3 14 148 10.6 32 0 1982 PIT 1 1 10 35 3.5 7 0 11 71 6.5 17 0 1983 PIT 1 1 6 33 5.5 14 0 4 31 7.8 11 0 Барлығы 19 19 400 1,556 3.9 50 16 51 504 9.9 60 1

Футболдан кейінгі

1990 жылы Харрис пен оның бұрынғы Пенсильвания штатының командаласы Лайделл Митчелл Super Bakery (2006 жылы RSuper Foods деп қайта аталды) құрып, мектеп оқушылары үшін тамақ өндіре бастады. Харрис пен Митчелл 1996 жылы Балтимордағы Parks Sausage Company компаниясын құтқару үшін серіктестік құрды, ол АҚШ-тағы алғашқы афроамерикандық меншіктегі компанияның биржаға шығуы болды.

2007 жылы Харрис Форст Сити Энтерпрайзес компаниясы құрған қайырымдылық қорын басқаруға таңдалды, бұл фонд Питтсбург қаласының орталық аймағында Harrah's басқаратын казино құрылысына байланысты болды. 2008 жылдың тамызында Харрис Колорадо штатының Денвер қаласында өткен 2008 жылғы Демократиялық Ұлттық Конвенцияға Пенсильвания штатының делегациясының құрамында қатысты. Харрис 2008 жылдың 15 желтоқсанында Пенсильвания штатының 21 демократиялық президенттік сайлаушысының бірі ретінде Барак Обамаға дауыс берді. 2011 жылдың қаңтарында Харрис Pittsburgh Passion командасының тең иесі атанды. Сондай-ақ 2011 жылы Харрис қысқа мерзімге Meadows жарыс жолы мен казиномен жұмыс істеді, бірақ Penn State балаларға жасалған сексуалдық зорлыққа қатысты дау кезінде оның Penn State-тегі жаттықтырушысы Джо Патерноны қолдаған пікірлерінен кейін казино олардың арасындағы қарым-қатынасты тоқтатты. 2019 жылы Харрис NFL-дің 100 жылдығына арналған жарнамада Терри Брэдшоумен бірге «Пәксіз қабылдану» (Immaculate Reception) эпизодын қайта жаңғыртты.

Жеке өмір

Харрис Дана Докмановичке үйленген. Франконың ағасы Пит Харрис Пенсильвания штатының футбол командасы үшін ойнады және 2006 жылғы 15 тамызда 49 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды. Харрис Пенсильвания штатының Азық-түлік инновациялары орталығының кеңесші кеңесіне кірді, ал 2009 жылдың күзінде Пенсильвания штатының қонақжайлылық басқару мектебінің Конти профессоры атанды. Ол Пенсильвания штатының басқарушы кеңесінің мүшелерін алмастыруға бағытталған, "Пенн штаттарының жауапкершілікпен басқару" тобының жұмысына қатысып, оған қаржылай көмек көрсетті.

Өлім және құрмет көрсету

Харрис 2022 жылдың 20 желтоқсанында 72 жасында, «Таза ұстаудың» 50 жылдығына үш күн қалғанда, Пенсильвания штатының Севикли қаласындағы үйінде ұйықтаған күйі қайтыс болды. Харристің өлімі күтпеген оқиға болды, себебі ол қайтыс болғанға бірнеше күн бұрын әлеуметтік желілерде белсенді болып, тіпті қайтыс болған күні Хайнц тарих орталығына келген қонақтармен сөйлесіп, Хайнц тарих орталығынан KDKA телеарнасымен тікелей эфирде сұхбаттасқан еді. Ол 2022 жылдың 24 желтоқсанында Лас-Вегас Рейдерсіне қарсы «Стиллерс» ойынының ортасынан футболка нөмірін зейнеткерлікке шығару салтанатына қатысуға жоспарлаған болатын. Өліміне бірнеше сағат қалғанда Харрис Камерон Хейвардпен соңғы рет ашық сұхбатын жазды, онда ол өзінің «жақсы сезініп тұрғанын» және «Таза ұстаудың» 50 жылдығына жеткеніне қуанғанын айтқан. Кейін оның өлімінің себебі табиғи себептерге байланысты болған деп саналды. Ол қайтыс болғаннан кейін көптеген адамдар ашық түрде құрмет көрсетті. Терри Брэдшоу Харристің өлімі туралы әйелінен, Мел Блоунттан келген хабарламаны көргеннен кейін білді және ол Харристі екі апта бұрын «Таза ұстаудың» мерейтойына қатысты материал түсіріп жатқанда көрген еді, ол «шоқ күйінде» болды. Брэдшоу Харристі мақтап: «Командаласы ретінде ол ең жақсысы болды» деді. «Стиллерс» президенті Арт Руни II, Руни отбасының қалған мүшелері сияқты Харриске жақын болды, команданың мәлімдемесі арқылы: «Оның жаңа маусымынан бастап, келесі 50 жыл бойы Франко алаңда да, одан тыс жерде де адамдарға қуаныш сыйлады. Ол көптеген жағдайларда көмектесуден ешқашан жалыққан жоқ. Ол көптеген адамдардың жүрегіне тиді және көптеген адамдар оны жақсы көрді» деді. «Пенсильвания штатының» өзінен басқа, «Стиллерс» командасымен байланысы бар екі «Пенсильвания штатының» түлегі – Харристің бұрынғы командаласы Джек Хам және қазіргі «Стиллерс» командасының шабуылшысы Пэт Фрайермут Харриске құрмет көрсетті. Кейін қазіргі және бұрынғы «Стиллерс» ойыншылары, сондай-ақ Джо Грин сияқты басқа Питтсбургтің танымал тұлғалары да құрмет көрсетті. 2022 жылдың 27 желтоқсанында «Питтсбургтің әкесі» жоғарыда аталған «Стиллерс» – «Рейдерс» ойынына арналған бағдарламасында («Стиллерс» 13:10 есебімен жеңіске жетті) Харриске арналған құрмет көрсетуді ұсынды. Тек «Сихокс» командасымен қысқа ғана уақыт ойнағанына қарамастан, команда Харристің өлімін мойындады; NFL-ден басқа құрметтер «Рейдерс», «Балтимор Рейвенс», Эммит Смит, Майкл Ирвин, Шаннон Шарп, Эрик Дикерсон, О. Дж. Симпсон, Барри Сандерс, Ларри Цонка, Джек Янгблуд және NFL комиссары Роджер Гуделлден келді. Ұзақ жылдар бойы «ESPN» телеарнасында жұмыс істеген Крис Берман Харриске құрмет көрсетті. Президенттер Джо Байден мен Барак Обама да Харриске құттықтау айтты. АҚШ сенаторы Джон Феттерман 2022 жылғы сайлау кампаниясын қолдаған Харриске көңіл айтып мәлімдеме жасады. «Стиллерс» командасы Харрис үшін 2022 жылдың 27 желтоқсанында «Acrisure Stadium» стадионында қоғамдық эскерту рәсімін өткізді, ал отбасы жеке жерлеу рәсімін өткізді.

Harris died in his sleep at his home in Sewickley, Pennsylvania, on December 20, 2022, at age 72, three days before the 50th anniversary of the "Immaculate Reception". Harris's death was considered sudden, as he had been active on social media just days before his death and had spoken to visitors at the Heinz History Center the day before his death including a live interview with KDKA TV from the Heinz History Center. He was set to attend a ceremony at halftime during a Steelers game against the Las Vegas Raiders on December 24, 2022, to retire his jersey number. Hours before his death, Harris recorded an interview with Steelers defensive end Cameron Heyward for his podcast in what would be his last public interview, during which he ironically commented about how he was "feeling good" and happy to have made it to the 50th anniversary of the "Immaculate Reception". His cause of death was later ruled as natural causes. Immediately after his death, many gave public tributes. Terry Bradshaw, who had found out about Harris's death from his wife after seeing a text message from Mel Blount, had just seen Harris two weeks prior, filming material related to the Immaculate Reception's anniversary and was in a "state of shock". Bradshaw praised Harris, saying that "as a teammate, he was just the best." Steelers president Art Rooney II, who like the rest of the Rooney family was close to Harris, said through a statement by the team that "From his rookie season, which included the Immaculate Reception, through the next 50 years, Franco brought joy to people on and off the field. He never stopped giving back in so many ways. He touched so many, and he was loved by so many." In addition to Penn State itself, two Penn State alumni with connections to the Steelers—Harris's former teammate Jack Ham and current Steelers tight end Pat Freiermuth—also paid their respects to Harris. Other tributes would later come out by current and former Steelers as well as other Pittsburgh celebrities such as Joe Greene, The December 27, 2022, episode of Pittsburgh Dad covering the aforementioned Steelers Raiders game (a 13 10 Steelers win) featured a tribute to Harris from the titular character. Despite only playing briefly with the Seahawks, the team also acknowledged Harris's passing; other tributes from the NFL came from the Raiders, Baltimore Ravens, Emmitt Smith, Michael Irvin, Shannon Sharpe, Eric Dickerson, O. J. Simpson, Barry Sanders, Larry Csonka, Jack Youngblood, and NFL commissioner Roger Goodell. Longtime ESPN personality Chris Berman paid tribute to Harris. Presidents Joe Biden and Barack Obama also paid tribute to Harris. U. S. Senator elect John Fetterman released a statement mourning Harris, who supported his 2022 candidacy. The Steelers held a public viewing for Harris at Acrisure Stadium on December 27, 2022, prior to the family holding a private funeral service.

Құрметтер

1984 жылы Харрис Америка жетістіктері академиясының «Алтын тақта» сыйлығын алды. 1999 жылы «The Sporting News» журналының 100 ең ұлы футболшысы тізімінде 83-орынға ие болды. 2006 жылы Батыс Пенсильвания спорт мұражайы орналасқан Хайнц тарих орталығы Питтсбург халықаралық әуежайының кең залында Харрис фигурасын толық мөлшерде орнатты, ол «Таза қабылдау» эпизодын қайта жасайды. 2011 жылы ол Нью-Джерси Даңқ залына енгізілді. 2022 жылдың 24 желтоқсанында, «Таза қабылдаудың» 50 жылдығында Харрис өзінің 32-нөмірін зейнеткерлікке шығарған үшінші «Стиллер» ойыншысы болды; бұрынғы екеуі – Эрни Стаутнер (70) және Джо Грин (75).

Танымал мәдениетте

Джон Гришемнің 2008 жылғы "Пицца үшін ойнау" романында Парма Пантерс командасының фулбэгі, өзінің құрметтейтін Франко Харрис есімімен, Франко деп аталды және оны "ең ұлы итальян футболшысы" деп сипаттайды. Харристің көркемдік бейнесі "This Is Us" сериалының 3-маусымының тұсаукесер эпизодында көрсетілген.