Кіріспе

Американдық актриса (1910–2006)

Джейн Уоддингтон Уайет (/ˈwɒdɪŋtən ˈwaɪət; 12 тамыз 1910 – 20 қазан 2006) – американдық актриса. Ол көптеген Голливуд фильмдерінде ойнады, мысалы, Фрэнк Капраның «Жоғалған көкжиегі» фильмінде, бірақ оны ең көп танытқан рөл – CBS және NBC телеарналарындағы «Әкесі жақсы біледі» комедиялық сериалындағы үй шаруасымен айналысатын Маргарет Андерсон рөлі және «Жұлдызды жол» ғылыми-фантастикалық сериалындағы Споктың анасы Аманда Грейсон рөлі. Уайет үш рет «Эмми» сыйлығына ие болған.

Ерте өмір

Уайат 1910 жылдың 12 тамызында Нью-Джерси штатының Франклин-Лейкс қаласындағы Кампгау ауданында дүниеге келді және Манхэттенде өсті. Оның әкесі Кристофер Биллопп Уайат брокер болған. Оның анасы Евфемия Ван Ренсселер Уайат. Уайаттың екі қарындасы мен бір інісі болған.

Білім

Нью-Йорк қаласында Уайатт Мисс Чапин мектебінде оқыды, онда ол Жанна д'Арк және Шайлок рөлдерін сомдады. Кейін ол екі жыл Барнард колледжінде білім алды. Оның ең танымал кино рөлі ретінде Фрэнк Капраның «Колумбия Пикчерс» фильмі «Жоғалған горизонтта» (1937) Рональд Колманның кейіпкеріне ғашық болған әйел рөлін ойнады. Ол «Жоғалған горизонт» туралы алтымыш жыл өткен соң «Антонийдің жаршысы» журналында былай деп еске алды:
Соғыс кезінде фильмнің пацифистік көзқарастарды көрсететін барлық бөліктері қиылып тасталды – Әлемдегі бейбітшілік туралы айтқан Жоғары Ламаның сөздері. Олардың бәрі сол G.I. солдаттарын «бам! бам! бам!» деп айғайлап, соғысқа шақыру үшін жасалды, бұл фильмнің мәнін бұрмалады. Басқа фильмдерінің ішінде Грегори Пекпен «Джентльмендік келісім», Кэри Грантпен «Жалғыз жүрек», Дана Эндрюспен «Бумеранг» және Фарли Грейнджермен «Өзіміздің кішкентай әлеміміз» фильмдері бар. Уайатт қылмыстық драмалар «Құдыққа түсу» және «Өзен жанындағы үй», сондай-ақ Рэндольф Скоттпен бірге батыстық «Канадалық Тынық мұхиты» фильмдерінде түсті. Ол «Таск-Форс» соғыс фильмінде Гэри Купердің әйелі рөлін ойнады. Оның кино мансабы сол дәуірдегі коммунизмге қарсы тергеулердің жетекшісі сенатор Джозеф Маккартиға ашық қарсылығынан зардап шекті, және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Большой балетінің қойылымын ұйымдастыруға көмектескені үшін уақытша тоқтап қалды, бірақ бұл президент Франклин Д. Рузвельттің тікелей өтініші бойынша жасалған еді. Уайатт бір кезде Нью-Йорк сахнасына оралып, Фредерик Марчпен бірге Лилиан Хеллманның «Күзгі бақ» сияқты пьесаларда ойнады.

Теледидар

Көптеген адамдар Уайтты 1954 жылдан 1960 жылға дейін көрсетілген "Әке жақсы біледі" сериалында Маргарет Андерсон рөлінде еске алады. Ол Роберт Янгпен бірге Спрингфилд қалашығындағы Андерсон отбасының адал әйелі және анасы рөлін ойнады. Осы рөл үшін ол 1958, 1959 және 1960 жылдары комедиялық сериалдағы үздік әйел актері номинациясында үш рет подряд Emmy сыйлығын жеңіп алды. "Әке жақсы біледі" сериалынан кейін Уайт бірнеше басқа сериалдарда эпизодтық рөлдерде ойнады. 1962 жылдың 13 маусымында ол NBC телеарнасының "Wagon Train" сериалындағы "Хизер Махонидің тарихы" эпизодында басты рөлге ие болды. 1963 жылы ол Джин Келли мен Лео Г. Кэрроллмен бірге ABC телеарнасының "Going My Way" драмасында Нью-Йорктегі католик дінінің қызметкерлері туралы "Қош сау бол" эпизодында Китти МакМаллен рөлін сомдады. 1964 жылы Уайт "Виргиниян" сериалының "Бринмар Холлдың құпиясы" эпизодында Сара Бринмар ханым рөлін ойнады. 1965 жылы Уайт CBS телеарнасының "Альфред Хичкок сағаты" бағдарламасында "Маймылдың лапы – жаңаша баяндау" эпизодында ойнады. Уайт 1967 жылы NBC телеарнасының "Жұлдыздар жолы" сериалының "Саяхатқа шақыру" эпизодында Споктың анасы Аманда Грейсон және Сарек елшісінің (Марк Ленард) әйелі рөлін ойнады (оны Мисс Джейн Уайт деп көрсетті), сондай-ақ 1986 жылғы "Жұлдыздар жолы IV: Үйге саяхат" фильмінде де ойнады. Уайт бірде осы екі рөлге түскендегі хаттарының саны "Жоғалған көкжиек" рөліне түскендегі хаттарынан асып түсетінін айтқан. 1969 жылы ол "Here Come the Brides" сериалында эпизодтық рөлде пайда болды, бірақ шоуда ағаш кесу зауытының иесі Аарон Стемпл рөлінде ойнаған Марк Ленардпен бірге түспеді. Сондай-ақ 1969 жылы Уайт ABC телеарнасының комедиялық антологиялық сериалы "Love, American Style" бағдарламасының бірінші эпизодында "Махаббат және таблетка" деген сегментте алаңдаған ана рөлінде пайда болды. 1970 жылы Уайт ABC телеарнасында көрсетілген "The Ghost & Mrs. Muir" сериалының екінші маусымындағы "Үйлену күні?????" (бес сұрақ белгісі атаудың бөлігі) эпизодында қонақ ретінде ойнады. Ол Миссис Мьюрдің анасы Эмили Уильямс рөлін сомдады. 1976 жылы ол "Gibbsville" сериалының бір эпизодында ойнады, ал 1978 жылы "Туған күн" телефильмінде Мәриям анасы Анна рөлінде пайда болды. Карьерасының соңында ол 1980 жылдардағы "St. Elsewhere" медициналық драмасында қайта-қайта пайда болатын Кэтрин Аушландер рөлін ойнады, ол аурухана әкімшісі доктор Дэниел Аушландердің (Норман Ллойд) әйелі болды.

Жеке өмір

Уайт 1935 жылдың 9 қарашасынан бастап, 2000 жылдың 8 қарашасында қайтыс болған күйеуі, инвестициялық брокер Эдгар Бетуне Уордқа үйленген. Олар 1920 жылдардың соңында Нью-Йорктегі Хайд-паркте Франклин Д. Рузвельттің демалыс күндері қонақтары болып кездескен. Кейін Уорд әйелінің дініне – католицизмге көшкен. Уайт 1990 жылдары жеңіл инсультты басынан өткерді, бірақ толыққандай жазылып кетті. Өмірінің соңына дейін денсаулығы салыстырмалы түрде жақсы болды.

Өлім

Уайт 2006 жылғы 20 қазанда Калифорния штатының Бел Эйр қаласындағы үйінде 96 жасында дүние салды. Уайттың отбасында үш немересі және бес шөбересі болған.