Кіріспе

Адам денесіне және/немесе миына имплантацияланған аппараттық құралдар.

Киберқұралдар – салыстырмалы түрде жаңа және беймәлім сала (протоғылым, немесе дәлірек айтқанда "прототехнология"). Бірақ ғылыми фантастика шеңберінде бұл адам денесіне имплантацияланған аппараттық немесе машиналық бөліктер, сондай-ақ орталық нерв жүйесі мен оған қосылған компьютерлер немесе машиналар арасындағы интерфейс ретінде жұмыс істеуі деген мағынаны білдіреді. Формальды түрде: Киберқұралдар – машиналар/компьютерлер мен адамның нерв жүйесі, оның ішінде ми арасында жұмыс істейтін интерфейс құруға бағытталған технология. Киберқұралдардың болу мүмкіндігіне қатысты мысалдар өте кең, бірақ қазіргі зерттеулер осы саладағы екі бағытқа – интерфейстерге немесе протездерге қарайтын тәсілдерді қарастырады.

Интерфейстер ("бас киім")

Бірінші түрлілігі миға тікелей қосылуға бағытталған. Деректер тоғызуы, әлдебір белгілісі, фантастикалық туындыларда (мысалы, «Джонни Мнемоник», «Экзоскуад» мультфильмі және «Матрица» сияқты кең таралған туындыларда) жиі кездеседі. Оны іске асыру ең қиын, бірақ сонымен қатар санамен тікелей байланыс орнату үшін ең маңызды құрал. Ғылыми фантастикада деректер тоғызуы – мидың I/O порты ретінде көрінеді. Оның міндеті – ойды компьютер түсінетін нәрсеге аудару, ал компьютерден келетін ақпаратты адам санасы түсінетін ойға айналдыру. Кемелденгеннен кейін, ол компьютер мен адам миы арасында тікелей байланыс орнатуға мүмкіндік береді. Мимен тікелей интерфейстер саласындағы тәжірибелердің көп бөлігі ірі университеттердегі зертханаларда жүргізіледі. Әдептік себептерге байланысты, сынақтар көбінесе жануарларға немесе донорлардың ми тінінен алынған кесектерге жасалады. Басты зерттеулер ми тарапынан берілетін көптеген электр сигналдарын бақылауға, жазуға және аударуға бағытталған. Бірнеше компания «қолсыз» тышқан немесе пернетақта жасау бойынша жұмыс істеп жатыр. Бұл технология ми сигналдарын компьютер функцияларын басқару үшін пайдаланады. Мұндай интерфейстер кейде ми-машина интерфейстері (BMI) деп аталады. Ми интерфейстеріне қатысты терең зерттеулер жүргізілуде, бірақ ол әлі бастапқы сатысында. Мұндай жобалардың жоғары құнына тек аз ғана адамдар қаржылай шаққа келсе, ал жұмыс істейтіндер жұмыстың баяу жылдамдығын және соңғы мақсаттан алыс екенін байқайды. Зерттеулер компьютерді ой арқылы ғана шектеулі түрде басқару мүмкіндігіне жетті. Массачусетс штатындағы «Киберкинетика» фирмасының «BrainGate» деп аталатын чипін имплантациялағаннан кейін, төрт мүшесі қозғалмайтын адам электрондық хаттарды жазып, тексеруге үлгерді.

Протездер ("дене бұйымдары")

Кибержабдықтардың екінші түрі – протездердің өте көне саласының заманауи нұсқасы. Қазіргі заманғы протездер табиғи функционалдық қабілеттер мен сыртқы түрін қамтамасыз етуге бағытталған. Протездер мен киберқұралдардың тоғысқан жерінде микропроцессорлар қолданылады, олар жасанды мүшенің қозғалысын басқара алады және пациенттің үзілген жүйке ұштарына жалғанады. Пациентке протезді пайдалану жолы үйретіледі, оны табиғи мүшедей қозғалтуға үйренуге тырысады. Протездер мен интерфейстердің арасында жоғалған сезімдерді алмастыруға арналған құралдар бар. Осы саладағы алғашқы табыстардың бірі – кохлеарлық имплант. Бұл кішкентай құрылғы ішкі құлаққа енгізіледі және зақымдалған немесе жоғалған түк жасушаларының (дыбыс сезімін тудыратын жасушалардың) қызметін қалпына келтіреді. Бұл құрылғы протездер саласына жатады, бірақ миға тікелей қол жеткізу үшін тәжірибелер де жүргізілуде. Сөйлеу процессорымен жұптастырылғанда, бұл мидың сөйлеу орталықтарына тікелей байланыс құруға мүмкіндік береді.