Кіріспе
Миды басқа денеге ауыстырудың теориялық медициналық процедурасы. Ми трансплантациясы немесе бүкіл дене трансплантациясы – бір организмнің миын екінші организмнің денесіне ауыстыру процедурасы. Бұл процедура бас трансплантациясынан өзгеше, ол жаңа денеге тек миды ғана емес, бүкіл басты көшіруді қамтиды. Теориялық тұрғыдан алғанда, барлық органдары жетіспейтін адамға жаңа, жұмыс істейтін дене беріліп, оның жеке басы, естеліктері мен санасын сақтап қалуға болады. Нейрохирург Роберт Дж. Уайт басқа маймылдың бассыз денесіне маймылдың басын жалғаған. ЭЭГ көрсеткіштері кейін ми қалыпты жұмыс істегенін байқатты. Алғашқыда бұл миның иммундық жүйеге қатысты ерекше артықшылыққа ие орган екенін дәлелдейді деп ойланды, себебі иесінің иммундық жүйесі бастапқыда оған шабуыл жасамады, бірақ иммундық қабылдамау маймылдың тоғыз күннен кейін өлуіне әкеп соқты. Ми трансплантациясы және осыған ұқсас идеялар ғылыми фантастиканың түрлі жанрларында зерттелген.
A brain transplant or whole body transplant is a procedure in which the brain of one organism is transplanted into the body of another organism. It is a procedure distinct from head transplantation, which involves transferring the entire head to a new body, as opposed to the brain only. Theoretically, a person with complete organ failure could be given a new and functional body while keeping their own personality, memories, and consciousness through such a procedure. Neurosurgeon Robert J. White has grafted the head of a monkey onto the headless body of another monkey. EEG readings showed the brain was later functioning normally. Initially, it was thought to prove that the brain was an immunologically privileged organ, as the host's immune system did not attack it at first, but immunorejection caused the monkey to die after nine days. Brain transplants and similar concepts have also been explored in various forms of science fiction.
Қазіргі қиындықтар
Процедураның ең маңызды кедергілерінің бірі – жүйке тінінің толыққанды жазылу мүмкін болмауы; сызаттанған жүйке тіні сигналдарды жақсы өткізбейді, сондықтан омыртқа миының зақымдануы бұлшықет функциясы мен сезімталдықты жояды. Балама ретінде, ми-компьютер интерфейсін пайдалануға болады, ол субъектіні оның өзінің денесімен байланыстырады. Маймылдарды зерттеу нәтижесінде мидан тікелей командаларды пайдаланып, омыртқа миын айналып өтіп, қол функциясын қалпына келтіруге болады. Бұл интерфейстің артықшылығы – хирургиялық араласудан кейін де реттеуге болады, жүйкелерді операциясыз қайта жалғау мүмкін болмайтын жағдайларда. Сонымен қатар, процедураның тиімді болуы үшін донордың жасы реципиент миының жасына жақын болуы керек: ересек ми толыққанды дамымаған бас сүйегіне сыймайды, ал бас сүйегінің толық дамуы 9-12 жасқа дейін жүреді. Мүшелер трансплантацияланғанда, иесінің иммундық жүйесі трансплантатты қабылдамауы мүмкін. Орталық нерв жүйесінің иммундық жасушалары ересек жаста нейрогенезді және кеңістіктік оқыту қабілеттерін сақтауға көмектесетіндіктен, ми иммундық түрде ерекше (қабылдамауға жатпайтын) орган деп есептеледі. Дегенмен, маймылдарда функционалды трансплантацияланған мидің иммундық қабылдамауы туралы хабарлар бар.
Бөлшек ми трансплантациясы
1982 жылы Нью-Йорк қаласындағы Синай тауы медициналық орталығының эндокринология бөлімінің басшысы доктор Дороти Т. Крейгер егешқұйрықтарда мидың ішінара трансплантациясын сәтті жүзеге асырды. 1998 жылы Питтсбург университетінің медициналық орталығының хирургтар тобы Альма Серасиниге ми жасушаларын трансплантациялауға тырысты, ол ауыр инсульт салдарынан оң жақ мүшелерінің қозғалысын жоғалтқан және сөйлеуі шектеулі болған. Топ бұл жасушалар тізімделген зақымды түзетуге көмектеседі деп үміттенеді. Кейін ол қайтыс болды.
Ғылыми фантастикада
Бүкіл дене трансплантациясы – ғылыми фантастикада зерттелген жаңа денеге сананы енгізудің бірнеше тәсілдерінің бірі ғана. Джордан Пилдің сценарийі мен режиссерлік жұмысы «Get Out» (2017) фильмінде ақ әйел (Эллисон Уильямс) өзінің қара жігітін (Даниел Калуя) отбасының иелігіне шақырып, оны ми трансплантациясы процедурасы үшін аукционға сатуға әрекет етеді. Бұл процедура ақ адамдарға қара адамның денесінде псевдо-өлімсіздікке қол жеткізуге мүмкіндік береді. Виджай Энтонидің сценарийі мен режиссерлік жұмысы «Pichaikkaran 2» (2023) фильмінде бас директор мен оның серігі кедей адамның миын бай адамды тонау үшін трансплантациялайды. Максвелл Атомның «Evil Con Carne» (2003–2004) мультсериалында Гектор Кон Карне ми мен асқазанға дейін азайытылып, олар екеуі орыс цирк аюының денесіне орнатылған ыдыстарға салынды. Гектордың миы – мультфильмнің басты кейіпкері. Эдгар Райс Берроуздың «Марстың бас миы» романында ми трансплантациясын негізгі операциясы ретінде жасайтын хирург пен Жерден келген, сол процедураны орындауға дайындалған баяндаушы және басты кейіпкер суреттеледі. Нил Р. Джонстың «Профессор Джеймсон» әңгімелерінде (1931) басты кейіпкер – соңғы жерлік адам, оның миы Зоромдар деп аталатын шетелдік киборгтар сақтап алып, робот денесіне енгізеді, осылайша оны өлмеске айналдырады. Роберт Хайнлайндың 1970 жылғы ғылыми фантастикалық романы «Мен зұлымдықтан қорықпаймын» басты кейіпкер Йоханн Себастьян Бах Смит туралы айтады, оның миы қайтыс болған хатшысының бас сүйегіне трансплантацияланады. «Скелет кілті» фильмінде басты кейіпкер Каролина күтіммен айналысатын қарт жұптың екі жас баланың денесін ұрлап, олардың денелерін алмастыруға мүмкіндік беретін Voodoo ритуалын қолданғанын біледі. Өкінішке орай, қарт жұп Каролина мен олардың адвокатын да сол процедураға итермелейді, нәтижесінде екеуі де сөйлей алмай, өліп бара жатқан қарттардың денелеріне тігіледі, ал дәрігерлер жас денелерімен қашып кетеді. Энн Райстың «Дене ұрлаушы туралы әңгіме» романында вампир Лестат өзін басқа адамның денесіне көшіре алатын Раглан Джеймсті табады. Лестат оған адам болу үшін процедураны қолдануды талап етеді, бірақ көп ұзамай қателік жасағанын түсінеді және Джеймсті оның вампирлік түрінде қайтадан ұстауға мәжбүр болады, содан кейін оның денесін қайтарып алады. «ЖоЖоның таңғажайып оқиғасы» (3-бөлім: Жұлдыз шаңы крестоносцы) фильмінде JJBA-ның бірінші бөлігіндегі басты қарсыласы болған вампир Дио Брандо 100 жылдық ұйқысынан Джонатан Джоэстардың жаңа денесімен оянады. Оның тек басы ғана қалғандықтан, ол Джонатанның денесін мойнынан төмен алып қойды. Мэттью Браутонның BBC радио драмасы «Tracks» (1-серия – Origins) басты кейіпкер Хелен Эш ұшақ апатындағы көптеген құрбандардың өмірлік маңызы бар мүшелерінің, соның ішінде мидың жоқ екенін немесе жеткіліксіз екенін анықтайды. Ол өзінің алысқан әкесінің құпиялы өткенін және өзімен байланысын ашуға кіріседі. «SOMA» қорқынышты ойынында басты кейіпкердің миы медициналық мақсаттар үшін егжей-тегжейлі сканерленеді. Бір ғасырдан астам уақыттан кейін сканерден алынған деректер жасанды денеге көшіріледі, бұл сананы трансплантациялауды тиімді жүзеге асырады. Кейіннен кейіпкер трансплантацияланған саналар үшін дене таңдаулары нашарлауымен ұқсас оқиғалардың көптеген жағдайларын кездестіреді. Басты кейіпкердің мақсаты – «ARK» деп аталатын жасанды әлемнің мүмкіндігінше қауіпсіз болуын қамтамасыз ету. ARK – бұл суперкомпьютер, виртуалды әлемді қосқан сервер, оны санамен ғана зерттеуге болады. Көптеген адамдардың, соның ішінде кейіпкердің миы сканерленді және санасы компьютерге «трансплантацияланды», осылайша олар өмір сүре алады, өйткені «SOMA» әңгімесінде Жер енді өмір сүруге жарамсыз. Бұл идеяға ұқсас нәрсе – Марвин Мински және басқалар тарапынан ілгерілетілген миді жүктеу, ол табиғи интеллектке механикалық көзқараспен және жасанды интеллектке қатысты оптимистік көзқараспен сипатталады. Бұл Раэлизмнің де мақсаты, Флорида, Франция және Квебек штаттарында орналасқан шағын секта. Трансплантацияның түпкі мақсаты – миды генетика, протеомика және/немесе басқа медициналық процедуралар арқылы оңтайландырылған жаңа денеге ауыстыру, ал жүктеу кезінде мидың өзі ешқайда жылмайды және тіпті физикалық түрде жойылуы немесе тасталуы мүмкін. Мақсаты – мидың ішінде қамтылған ақпараттық үлгілерді көшіру. Жоғарыда сипатталған процедуралардан өзгеше болғанымен, әдебиетте тағы бір ұқсас тақырып – адам миын жасанды, әдетте робот тәрізді денеге трансплантациялау. Мысалдар: «Caprica»; «Ghost in the Shell»; «RoboCop»; DC Comics супергероі Robotman; «Doctor Who» телесериалынан Cybermen; «Dune» сериясынан cymeks; немесе манганың көптеген туындыларында немесе киберпанк жанрындағы толық дене киборгтары. «Star Trek» сериалының бір эпизодында Споктың миы ұрланып, үлкен компьютерге орнатылады. «I, Mudd» эпизодында Ухураға андроид денесінде өлмессіздік ұсынылады. Пол Андерсонның «Harvest of Stars» романында мұндай трансплантациядан өткен көптеген басты кейіпкерлер суреттеледі және мұндай процедураны қарастырып отырған адамның қиын шешімдері туралы айтылады. «Star Wars» кеңейтілген әлемінде Shadow droids TIE истребителінің шеберлерінің миын алып, оларды қорғаушы коконға орналастырып, оларды сыртқы сезімталдық, ұшу басқаруы және рефлекстерін биологиялық шектен асыратын тактикалық компьютерлерге хирургиялық түрде қосып жасалған. Император Палпатин оларға қара жақ күшін сыйлап, оларды өз еркінің бір бөлігіне айналдырды.