Кіріспе

Сомалилік модель, жазушы, актриса және белсенді (1965 жылы туған)

Уэрис Дири (1965 жылғы 21 қазанда туған) – сомалилік модель, жазушы, актриса және әйелдердің жыныс мүшелерін кесуге (FGM) қарсы күрестегі адам құқықтары белсендісі. 1997 жылдан 2003 жылға дейін ол әйелдердің жыныс мүшелерін кесуге қарсы БҰҰ-ның арнайы елшісі болды. 2002 жылы Венада өзінің «Шөл гүлі» қорына негіз салды.

Ерте өмір

Дири 1965 жылы Галкайо ауданында көшпелі отбасында он екі баланың бірі болып дүниеге келді. Оның аты - Варис, құла гүл дегенді білдіреді. Дири өзінің өмірбаянында төрт жасында оны туысы зорлағанын айтып берді. Зорлаудан кейін Дири өзінің лабьясын алып тастау және вульвасын тігу үшін инфибуляция процедурасына ұшырады. Бұл процедураны сипаттап, Дири өзінің көзін байлап, бірақ оған басқа сезімдерімен тәжірибеге түсуге рұқсат етілгенін айтты: "Бұл біреу сіздің жамбаңыздың етін кескендей немесе сіздің қолыңызды кесіп тастағандай, бірақ бұл сіздің дененің ең сезімтал бөлігі". Ол сондай-ақ өзін есінен танып, тәннен тыс тәжірибеге ұшырағанын айтты. Он үш жасында ол 60 жастағы ер адаммен некелесуден қашу үшін шөл арқылы Могадишоға қашып кетеді. Ол алғаш рет туыстарымен бірге тұрды, бірақ оның қашуына жол берілмеді. Оның ағаларының бірі сол кезде Сомалидің Ұлыбританиядағы елшісі болып, қызметші іздеп жүрді. Оның әпкесі көмегімен ол ағасын оны жұмысқа алуға және Лондонға алып кетуге көндірді, онда ол ағасының үйінде аз жалақыға жұмыс істеді. Дәрінің төрт жылдық мерзімнен кейін Дири бірнеше тұрақсыз тұрғын үйлерде тұрып, кейіннен YMCA-да бөлме жалдады. Ол жергілікті Макдональдс-та тазалаушы болып жұмыс істеді. Сондай-ақ, ол ағылшын тілін үйрену үшін кешкі сыныптарға бара бастады.

Мансап

18 жасында Дириді фотограф Майк Госс қызының мектебі алдында күтіп тұрған кезде кездейсоқ байқады. Балаларды аудармашы ретінде пайдаланып, Майк Уористі өзіне модель болуға көндірді. Кейін ол оған портфолио жинауға және агент табуға көмектесті, бірақ көптеген модельдік агенттіктер «қара түсті модельдерге сұраныс жоқ» деді. Оның алғашқы модельдік жұмыстарының бірі 1987 жылы Теренс Донованмен бірге, сол кезде әлі танылмаған модель Наоми Кэмпбеллмен бірге «Pirelli Calendar» үшін суретке түсу болды. Осыдан кейін Диридің модельдік мансабы дамыды, ол тез арада сәтті модельге айналып, Chanel, Levi's, L'Oréal және Revlon сияқты танымал брендтердің жарнамаларында пайда болды. Сол жылы Дири әйелдерді сүндеттеуді жою жөніндегі БҰҰ елшісі болды. Кейін ол туған Сомалиге анасына барып қайтты. 1998 жылы Дири бестселлер аталған «Desert Flower» автобиографиялық кітабын жазуға көмектесті, оның авторы – Cathleen Miller. Дири Найробиде әйелдерді сүндеттеуге қарсы дүниежүзілік конференцияны ашып, көп назар аударған сөз сөйледі және алғаш рет «Варрис Дири манифестін» жариялады. Австрия Федералды Президенті Хайнц Фишер оған Австрия католик ерлер қозғалысы атынан Ромеро сыйлығын табыс етті. 2006 жылы ол Брюсселдегі ЕО мүше мемлекеттерінің барлық министрлеріне сөз сөйледі. Осыдан кейін Еуропалық Одақ әйелдерді сүндеттеумен күресуді күн тәртібіне қойды, нәтижесінде көптеген еуропалық елдерде заңдар қатаңдатылып, алдын алу шаралары қолға алынды. 2007 жылы «Al Jazeera» араб телеарнасы Варис Дириді Риз Ханның танымал ток-шоуына шақырды. Ол 100 миллионнан астам көрерменнің алдында «Әйелдерді сүндеттеу» тақырыбын араб тілінде алғаш рет талқылады. 2009 жылы Уористің «Desert Flower» кітабы негізінде толық метражды «Desert Flower» фильмі шықты, оның басты рөлін эфиопиялық супермодель Лия Кебеде ойнады. Фильм режиссері – Шерри Хорман, продюсері – «Оскар» иегері Питер Херман. Бенджамин Херман мен Варис Дири де продюсерлікке қатысты. Фильм Франция, Испания, Израиль, Грекия, Польша және Бразилияны қоса алғанда 20 елде көрсетілді. 2010 жылдың қаңтар айында фильм Мюнхенде өткен Бавария киносы сыйлығында «Үздік фильм» номинациясын жеңіп алды. Ол сондай-ақ «Неміс кино сыйлығында» «Ең көрнекті фильм» номинациясында «Алтын» сыйлығына ие болды және Сан-Себастьян халықаралық кинофестивалінде «Еуропаның үздік фильмі» номинациясында көрермендердің жүлдесін жеңіп алды. 2010 жылы Дири Африка Одағы тарапынан Африкадағы бейбітшілік және қауіпсіздік елшісі болып тағайындалды.

2002 жылдан қазіргі уақытқа дейін

2002 жылы Дири Венада Desert Flower Foundation қорының құрылтайшысы болды, оның мақсаты – әлем бойынша әйелдердің генітальдік мүшелерін кесуді жою. Қордың жұмысы қайырымдылық көмектері арқылы қаржыландырылады. 2009 жылдың қаңтар айында Дири француз бизнесмені Франсуа Анри Пиноның (PPR компаниясының бас директоры) және оның әйелі, Голливуд актрисасы Салма Хайек құрған PPR Foundation for Women’s Dignity and Rights қорының құрылтайшы мүшесі атанды. Ол сондай-ақ өзінің туған Сомалисіндегі мектептер мен емханаларға қаражат жинайтын Desert Dawn Foundation қорын құрды. Бұл жоба Германия Федералдық Үкіметінен «Үздік әлеуметтік медиа науқаны» сыйлығын алды. 2011 жылы Гамбургтегі Jung von Matt агенттігі және Mey бекіре брендімен бірлесіп «Африкалық әйелдер үшін бірге» жобасы іске асырылды. 2014 жылы Desert Flower Safa-ны генітальдік мүшелерін кесу қаупінен құтқарудан кейін «Save A Little Desert Flower» демеушілік бағдарламасы басталды. 2019 жылдың наурыз айында британдық Coco de Mer іш киім брендімен «FGM-ға тоқтап қою» атты кең танымал науқан жүргізілді. Дири компанияның коллекциясы үшін сурет түсірді (Памела Андерсоннан кейін) және фотограф Ранкин бұл науқанға арналған қысқаметражды фильмді түсірді. Бұл жобаға Hanover қаласында орналасқан iF International Forum Design ұйымының 2019 жылғы if Social Impact Prize сыйлығы берілді және ақшалай сыйлықпен марапатталды. Дири үшін Ранкинмен Лондонда түсірілген фотосессия модельдік мансабына оралу болды.

Шөл дала гүлдер орталығы

2013 жылдың 11 қыркүйегінде Дири, қорғаушы ретінде, Desert Flower Foundation қорының серіктес ауруханасы Валдфриде ауруханасымен бірлесіп, Берлинде FGM құрбандарын емдеу және күтуге арналған әлемдегі алғашқы толыққанды медициналық орталықты ашты. 2016 жылы Desert Flower Center Берлин штатының Луиза Шрёдер медалін алды. 2014 жылы Амстердамда Desert Flower Foundation BENELUX-пен бірлесіп, хирургтар, гинекологтар, урологтар және медбикелерді оқытуға арналған Desert Flower Surgical Training Center құрылды. 2015 жылы Стокгольмдегі Каролинска университетінің ауруханасымен бірлесіп, Desert Flower Center Scandinavia құрылды. 2017 жылы Париж Сен-Денидегі Делафонтен ауруханасындағы әйелдер үйінде Fleur du Desert қорымен бірлесіп, Fleur du Desert орталығы ашылды. 2017 жылдың желтоқсан айында Франция президенті Эммануэль Макрон Fleur du Desert орталығына сапар жасады.

Сьерра-Леонедегі білім беру жобалары

2016 жылы Дири және Desert Flower Foundation ұжымы өз жұмысының негізгі бағыты ретінде "Африкадағы білім беру" тақырыбын таңдады. "Бір шөлейт гүлін сақтап қалайық" демеушілік жобасы арқылы Сьерра-Леонеде 1000 қызды қыз балаларға жасалатын зорлық-зомбылықтан (ФГМ) құтқаруға мүмкіндік болды. 2019 жылдың басында Сьерра-Леонеде алғашқы үш "Шөл гүлдер мектебінің" салына бастауы жарияланды. Диридің Desert Flower Foundation қоры сондай-ақ "Қауіпсіз үй" салып жатыр, онда ФГМ құрбандары паналап, қорғау табады. Бұл жерде кітапхана мен компьютер орталығы да бар. Бұған қоса, Варис Диридің "Менің Африкам – Саяхат" кітабының 10 000 данасы Desert Flower оқу жиынтықтарымен бірге Сьерра-Леонедегі 34 мектепке таратылады.

Шабуыл және жоғалу

2004 жылдың наурыз айында Дири Венадағы үйінде шабуылға ұшырады. 26 жастағы португалдық ер адам, оны Еуропа бойынша 1000 мильге дейін қуалаудан кейін, көршісінің терезесі арқылы пәтеріне кіріп, ұсталды. "Ол қатты қорқып, әсерінен оны ішке кіргізіп алды", - деді полиция өкілі. Шабуылдаушы Дириді жерге лақтырып, жеңіл жарақат алдырған. Ол таксимен кетіп, кейін ғимараттың бірінші қабатындағы терезелердің бірін сындырып қайта келді. Көршілер полицияға хабарласқаннан кейін ұсталды және кейін бес айға шартты жаза алды. Күдікті Диримен алты ай бұрын Уэльстегі бұрынғы тұрғын үйінде оның бауыры жұмыс істеген кезде танысқан. Кейін ол сол үйге бұзып кіріп, Диридің киімдерін ұрлаған. 2008 жылдың наурыз айының басында Дири Брюссельде үш күнге жоғалып кетті. Оны Брюссель полициясының қызметкері тапты.

Жеке өмір

Көпшілік пікірге қарамастан, Дири сомалилік тағы бір модель Иманмен туыс емес. Дири өзінің "Шөл гүлі" кітабында Иманның анасы Лондонға келгенде бірге тұрған әпкесімен жақсы дос болғанын айтады. 2009 жылдан бері Дири Польшаның Гданьск қаласында тұрады. Сонымен қатар, уақытша Венада да тұрады. Ол екі ұлдың анасы (Алекке, Леон). 2005 жылдың наурыз айынан бастап Дири Австрия азаматтығын алған.

Фильмдер

The Living Daylights (1987) Джеймс Бондтың 15-ші фильмінде Дири Вэрис Уолш рөлін қосалқы актер ретінде ойнайды. Нью-Йорктегі көшпелі (1995) Варис Диридің мансабы туралы BBC деректі фильмі. Desert Flower (2009) Драма автобиографиялық роман және бестселлер негізінде түсірілген.

Музыкалық

2019 жылдың 7 наурызында Варис Диридің қатысуымен Швейцарияның Санкт-Галлен қаласында өткен баспасөз конференциясында оның ерекше өмір тарихы мюзиклге айналатыны жарияланды. Гил Мехмерт (2014 жылы Сенке Вортманның "Дас Вундер фон Берн" фильмін мюзиклге адаптаған неміс театр және кино режиссері) мюзиклдің авторы және режиссері. Әннің сөздерін Фрэнк Рамонд, ал музыкасын Уве Фахренкрог Петерсен (Nena-ның "99 Luftballons" әніне музыка жазған) жазды. 2020 жылдың 22 ақпанында мюзиклдің премьерасы Варис Диридің қатысуымен Санкт-Галлен театрында өтті.