Кіріспе

Үлкен Сент-Луис – АҚШ-тағы 21-ші ірі метрополитендік статистикалық аймақ (МСА), Миссури штатындағы ең ірі және Иллинойс штатындағы екінші ірі аймақ. Оның орталық қаласы – Сент-Луис, Миссури, метрополитендік аймақтың географиялық орталығында, Миссисипи өзенінің батыс жағалауында орналасқан. Өзен метрополитендік аймақты географиялық тұрғыдан Иллинойс және Миссури арасында бөледі, бірақ Миссури бөлігі халық саны жағынан әлдеқайда көп. МСА құрамына Сент-Луис округі кіреді, ол Сент-Луис қаласынан тәуелсіз; олардың екі халқы да әдетте бөлек есептеледі. Сент-Луис, МО-ИЛ метрополитендік статистикалық аймағына (МСА) Сент-Луис қаласы, Иллинойс штатының Бонд, Калхун, Клинтон, Джерси, Макупин, Мэдисон, Монро және Сент-Клэр округтері (жинап алғанда Metro East деп аталады), сондай-ақ Миссури штатының Кроуфорд (тек Салливан қаласы), Франклин, Джефферсон, Линкольн, Сент-Чарльз, Сент-Луис (Сент-Луис қаласынан бөлек және оның құрамына кірмейді) және Уоррен округтері кіреді. Ірі Сент-Луис–Сент-Чарльз–Фармингтон, МО–ИЛ біріктірілген статистикалық аймағы (CSA) жоғарыда аталған барлық МСА-ны, сонымен қатар Миссури штатының Сент-Франсуа округіне кіретін Фармингтон, МО микрополитендік статистикалық аймағын және Иллинойс штатының Марион округіне кіретін Централия, ИЛ микрополитендік статистикалық аймағын қамтиды. 2020 жылы Сент-Луис МСА 2 820 253 халқымен елдегі 21-ші ірі аймақ болды. Ірі CSA АҚШ-та 20-шы орында тұр, оның халқы 2 909 003 адамды құрайды. Сент-Луис аймағындағы өсудің баяулауы және Күн белдеуіндегі салыстырмалы түрде жылдам өсуге байланысты, Сент-Луис МСА 1840 жылдан бері алғаш рет 2017 жылы АҚШ-тағы ең ірі 20 МСА-ның тізімінен шықты. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, Үлкен Сент-Луис Миссури штатының он бір Fortune 500 компаниясының он бірінің бас кеңсесіне ие. Метрополитендік аймақ 2008 жылы All America City Award сыйлығын алды.

Тарих

Бір кезде Иллини Конфедерациясы қазіргі Сент-Луистің жеріне үстемдік етті. 17 ғасырда аймақтағы жергілікті халықтардың саны он мыңнан асып, Иллинойс штатының Гранд-Виллидж ауылында 20 000 адам тұрды. Аймақтағы жергілікті халықтар Миссисипи өзенінің екі жағында жер үйінділерін салған, ал Кахокия үйінділері аймақтық орталық болды. Қала шекарасындағы үйінділердің болуына байланысты Сент-Луис әлі күнге дейін «Үңгірлі қала» деген лақап атымен танымал. Пьер Лакле Лигест және оның 13 жасар немересі Огюст Шуто 1764 жылы Миссисипи және Миссури өзендеріне жақындығы мен су тасқынына ұшырамайтындығы себепті Сент-Луисті француз тері сауда бекеті орналастыру үшін таңдады. 1770 жылы Сент-Луис иелігі Испанияға берілді, содан кейін құпия шарт (Сан-Ильдефонсо шарты) арқылы Францияға қайтарылды, ал 1803 жылы Луизиананы сатып алу кезінде АҚШ құрамына кірді. Луизиананы сатып алғаннан кейін Сент-Луис тұрақты түрде өсті, себебі қала Льюис пен Кларк саяхатының бастапқы нүктесі болды және су көлігіне қолжетімділігі бар еді. 1823 жылы қала мәртебесіне ие болды. 1840-1860 жылдар аралығында иммигранттар, әсіресе неміс және ирланд текті адамдардың саны артып, халық саны күрт өсті. Сент-Луистің қазіргі шекарасы 1876 жылы белгіленді. Американдық Азамат соғысынан кейін Сент-Луис теміржол және су көлігіне қолжетімділігінің арқасында ірі өндіріс орталығына айналды. 1890 жылдары Сент-Луис АҚШ-тың төртінші ірі қаласы болды. 1904 жылы Сент-Луис Форрест-паркте, Вашингтон университетінің Фрэнсис-филд стадионында Олимпиада ойындарымен бірге дүниежүзілік көрмеге төңкерілді. Көрме жеті ай бойы жалғасқан кезде 20 миллионнан астам адам қалаға келді. Сент-Луис автомобиль өнеркәсібімен байланысты индустрияландырылған қала ретінде танылды. Бірінші және екінші дүниежүзілік соғыстар арасындағы Ұлы көші-қон мыңдаған афроамерикандықтарды қалаға әкелді, нәтижесінде 1940 жылға қарай Сент-Луистің халқы 800 000-ға жетті. Халық саны 1950 жылы 856 000 адамды құрады, бірақ қала шекарасында кеңейтуге орын қалмады және ертерек иммигранттардың ұрпақтары қосыла алмайтын қала маңына көшіп кетті. 1960 жылдардың ортасында қаланың орталық бизнес ауданын жандандыру мақсатында Gateway Arch және Busch Stadium салына бастады, содан кейін 30 жылдық қалалық құрылыс бумы болды. Бүгінде халық саны азаюда, бірақ жаңару жұмыстары жалғасуда.

Үлкен Сент-Луистегі саяси бөлінулер

Үлкен Сент-Луис аймағындағы әкімшілік бөлімдердің халқы (2020) Штат Басты бөлімдер Халқы Иллинойс Бонд 16 630 Иллинойс Калхун 4 802 Иллинойс Клинтон 37 639 Иллинойс Джерси 21 847 Иллинойс Макупин 45 313 Иллинойс Мэдисон 264 461 Иллинойс Монро 34 335 Иллинойс Сент-Клэр 261 059 Миссури Кроуфорд 23 056 Миссури Франклин 104 682 Миссури Джефферсон 226 739 Миссури Линкольн 59 574 Миссури Сент-Чарльз 405 262 Миссури Сент-Луис қаласы 301 578 Миссури Сент-Луис округі 1 004 125 Миссури Уоррен 35 532

Демография

2010 жылғы АҚШ халық санағына сәйкес, Үлкен Сент-Луис аймағында 1,143,001 шаңырақта 2,787,701 адам тұрды, оның ішінде 748,892 шаңырақ отбасылық шаңырақтар болып табылды.

Жарыс

2010 жылы Үлкен Сент-Луис халқының 98,2 пайызы өзін бір нәсілге жатқызса, 1,8 пайызы екі немесе одан көп нәсілге жатқызған (мысалы, аралас нәсілді). Бір нәсілділердің ішінде 2 214 298 тұрғын немесе халықтың 76,9 пайызы ақ нәсілді, 519 221 немесе 18 пайызы афроамерикандық, 60 316 немесе 2,1 пайызы азиялық америкалық, ал 32 542 тұрғын немесе 1,1 пайызы американдық үнді, гавайлық, Тынық мұхиты аралдарының америкалық немесе басқа нәсілді болды. 72 797 тұрғыны немесе 2,5 пайызы кез келген нәсілдегі испандық немесе латындық американдықтарды құрады.

Кірістер және тұрғын үй статистикасы

2010 жылы Үлкен Сент-Луис аймағында 1 264 680 тұрғын үй болды, олардың 90,4 пайызы немесе 1 143 001 үй тұрғын үй ретінде пайдаланылды. Бос тұрған үйлердің 3,2 пайызы немесе 40 553 үй жалға берілуге арналған, 1,6 пайызы немесе 19 956 үй сатылуға арналған, 1 пайызы немесе 12 575 үй маусымдық бос тұратын үйлер еді, ал 0,5 пайызы немесе 6771 үй сатылған немесе жалға берілген, бірақ бос тұрды. 3,3 пайызы немесе 41 884 үй бос тұрды және сатылымға немесе жалға берілмеді. Тұрғын үйлердің 70,6 пайызы немесе 807 431 үй иесінің жеке меншігінде болды, онда 2 075 622 адам тұрды. 29,4 пайызы немесе 335 570 үй жалға берілді, онда 739 749 адам тұрды.

Көлік

Үлкен Сент-Луис аймағындағы көлікке автомобиль, теміржол және әуе көлігі түрлері кіреді, олар аймақтағы елді мекендерді ұлттық және халықаралық көлік желілерімен байланыстырады. Үлкен Сент-Луистің кейбір бөліктері автобустардан және 1993 жылы іске қосылған MetroLink жеңіл рельстік көлігінен тұратын қоғамдық көлік желісін де қолдайды. Аймақты қызмет көрсететін басты әуежай – Сент-Луис округінде орналасқан Сент-Луис Ламберт халықаралық әуежайы. Сонымен қатар, MidAmerica St. Louis әуежайы да бар.

Білім

Үлкен Сент-Луис аймағында білім беру 132 мемлекеттік мектеп округі, тәуелсіз жеке мектептер, діни мектептер және бірнеше қоғамдық кітапхана жүйелері арқылы жүзеге асырылады. Сондай-ақ, Үлкен Сент-Луисте 30-дан астам колледждер мен университеттер бар.

Саябақтар

Үлкен Сент-Луис аймағындағы саябақтарды түрлі мемлекеттік, округтік және қалалық билік органдары басқарады. Аймаққа сондай-ақ Миссури штатының жалғыз Ұлттық паркі – Gateway Arch Ұлттық паркі де кіреді. Аймақтағы бірнеше Миссури штатының саябақтары мен Сент-Луис округіне қарасты саябақтардың ауданы 1000 акрдан аспайды, ал Сент-Луис қаласындағы Forest Park саябағының ауданы 1000 акрдан асады.

Экономика

Сент-Луистің 2014 жылғы жалпы мегаполистік өнімі (GMP) 145,958 миллиард долларды құрады, бұл Сент-Луисті АҚШ-тағы GMP бойынша 21-ші орынға қойды. Үлкен Сент-Луис аймағындағы ең ірі үш жұмыс саласы – 249 000 жұмысшымен сауда, көлік және коммуналдық қызметтер, 225 000 жұмысшымен білім беру және денсаулық сақтау қызметтері, және 185 000 жұмысшымен кәсіби және бизнес қызметтер. Үлкен Сент-Луисте 1,3 миллионнан астам ауыл шаруашылығынан тыс жұмысшы бар, бұл Миссури және Иллинойс штаттарының ауыл шаруашылығынан тыс жұмыс күшінің шамамен 15 пайызын құрайды. 2011 жылдың мамыр айына қарай, Үлкен Сент-Луис аймағында 125 000 ауыл шаруашылығынан тыс жұмысшы жұмыссыз болды, жұмыссыздық деңгейі 8,6 пайызды көрсетті. 2010 жылдың үшінші тоқсанында Үлкен Сент-Луис аймағында 73 000-нан астам компания немесе мекеме жалақы төлеп тұрды, ал сол кезеңдегі орташа апталық жалақы 833 доллар болды, бұл АҚШ-тың ұлттық орташа көрсеткіші 870 доллардан сәл төмен. Бизнес айналымы бойынша ең ірі сала – 71 миллиард доллармен көтерме сауда, одан кейін 67 миллиард доллармен өндіріс, 36 миллиард доллармен бөлшек сауда және 16 миллиард доллармен денсаулық сақтау. Сала бойынша аймақтың ең ірі жұмыс берушісі – 174 000 жұмысшымен денсаулық сақтау саласы, одан кейін 152 000 жұмысшымен бөлшек сауда және 134 000 жұмысшымен өндіріс. Қолда бар деректерге сүйенсек, біріктірілген статистикалық аймақтағы бизнес айналымының жалпы сомасы 2007 жылы 213 миллиард долларды құрады.

Компаниялар мен ірі жұмыс берушілер

2021 жылдың мәліметтері бойынша, Үлкен Сент-Луис Миссури штатының Fortune 500 тізіміне енген он компаниясының сегізін қамтиды: Centene (#24), Emerson Electric (#181), Reinsurance Group of America (#207), Edward Jones (#295), Graybar (#399), Ameren (#469), Olin Corporation (#472) және Post Holdings (#474). Сонымен қатар, аймақта Fortune 1000 тізімінен алты компания орналасқан: Stifel (#633), Peabody Energy (#772), Energizer Holdings (#775), Caleres (#935), Belden (#964), Spire (#999). Forbes журналының рейтингі бойынша Америкадағы ең ірі 50 жеке компанияның ішінде Enterprise Holdings (#9) және World Wide Technology (#20) компаниялары да бар. Сент-Луис қаласында Боинг Фантомдық Жұмыстар (бұрынғы МакДоннелл Дуглас) да орналасқан. Сондай-ақ, Сент-Луис қаласының орталық бөлігіндегі Федералдық резерв банкі Миссури штатындағы екі федералдық резерв банкінің бірі болып табылады. Әсіресе Сент-Луис округінде бірнеше аймақтық компаниялар шоғырланған. Монсанто компаниясы, бұрын химиялық өндіріспен айналысса, қазір генетикалық түрлендірілген егістер саласындағы жетекші компания болып табылады және штаб-пәтері Крив-Кер қаласында орналасқан. Фармацевтикалық қызметтерді басқарушы компания Express Scripts корпоративтік кеңсесі Миссури университетінің Сент-Луис кампусына жақын, Сент-Луис маңында орналасқан. Аккумулятор өндіретін Energizer Holdings компаниясының кеңсесі Таун-энд-Кантри қаласында, ал Enterprise Rent A Car компаниясының кеңсесі Клейтон қаласында орналасқан. Charter Communications бұрын Town and Country қаласында орналасқан, бірақ басшылық құрамы Стэмфордқа (Коннектикут штаты) көшкенімен, компания Сент-Луисте өсуін жалғастырып, 2018 жылдың ортасына қарай аймақта 4000-нан астам қызметкерді жұмысқа алды. Emerson Electric компаниясының кеңсесі Фергюсон қаласында, ал Boeing Integrated Defense Systems компаниясының кеңсесі Беркли қаласында орналасқан. Edward Jones Investments компаниясының кеңсесі Де-Перес қаласында орналасқан. 1994 жылдан бастап 2000 жылы Tyco International компаниясы сатып алғанға дейін тағы бір химиялық компания болған Mallinckrodt компаниясының кеңсесі Сент-Луис округінде орналасқан. Бұрынғы Mallinckrodt нысандарының көп бөлігі әлі де Миссури штатының Хейзелвуд қалашығында Tyco компаниясының басқаруында жұмыс істеуде. Сонымен қатар, SSM Health Care, Mercy Hospital және Tenet Healthcare Corporation желісі де бұл аймақта қызмет етеді.

Спорт

Үлкен Сент-Луис аймағында қазіргі уақытта төрт кәсіби спорт командасы бар: 2019 жылы Стэнли кубогын жеңген Сент-Луис Блюз (NHL), 19 Ұлттық лиганың жеңімпаздықтарын және 11 Әлемдік серия чемпионатын жеңген Сент-Луис Кардиналдар (MLB), Сент-Луис Баттлхокс (UFL) және Сент-Луис Сити СК (MLS).

| Клуб | Спорт | Алғашқы маусым | Лига | Арена |
|---|---|---|---|---|
| Сент-Луис Кардиналдар | Бейсбол | 1882 | Бас лига бейсболы | Буш стадионы |
| Сент-Луис Блюз | Мұзды хоккей | 1967 | Ұлттық хоккей лигасы | Энтерпрайз орталығы |
| Сент-Луис Сити СК | Футбол | 2023 | Жоғары лига футбол | Citypark |
| Сент-Луис Баттлхокс | Америкалық футбол | 2020 | Біріккен футбол лигасы | Америка орталығындағы Купол |