ROM файлтары: ойын кассеталары, компьютерлік бағдарламалық құралдардан мәліметтерді көшіру, эмуляциялау және түзету құралдары. Ескі ойындарды жаңғырту!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
ROM чипінен деректерді шығару
Data dump from a ROM chip
ROM кескіні немесе ROM файлы – бұл компьютерлік файл, ол тек оқуға арналған жад чипінен, көбінесе бейне ойын картриджінен, немесе компьютердің микропрограммасынан, немесе аркада ойынының бас тақтасынан алынған деректердің көшірмесін қамтиды. Бұл термин көбінесе эмуляция контекстінде қолданылады, онда ескі ойындар немесе микропрограммалар қазіргі заманғы компьютерлердегі ROM файлдарына көшіріліп, эмулятор деп аталатын бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдаланып, олар үшін арналғаннан өзге құрылғыда іске қосылуы мүмкін. ROM жағып жазу құрылғылары (ROM burners) ROM кескіндерін аппараттық құрылғыларға, мысалы, ROM картридждеріне немесе ROM чиптеріне, жөндеу және сапаны бақылау мақсатында көшіру үшін қолданылады.
A ROM image, or ROM file, is a computer file which contains a copy of the data from a read only memory chip, often from a video game cartridge, or used to contain a computer's firmware, or from an arcade game's main board. The term is frequently used in the context of emulation, whereby older games or firmware are copied to ROM files on modern computers and can, using a piece of software known as an emulator, be run on a different device than which they were designed for. ROM burners are used to copy ROM images to hardware, such as ROM cartridges, or ROM chips, for debugging and QA testing.
Жасау
ROM-дарды картридждік ойындарда және көптеген аркада машиналарынң жад чиптерінен, арнайы құрылғы арқылы "демпинг" деп аталатын процесте көшіруге болады. Көптеген үй бейне ойын жүйелері үшін мұндай құрылғылар кеңінен қол жетімді, мысалы, Doctor V64 немесе Retrode. Аркада машиналарынң жад чиптерінен ROM-дарды көшіру, олар өте бейімделген басылған платалар болғандықтан, көбінесе әрбір машинаға жеке конфигурациялау және көп тәжірибе талап етеді.
ROMs can be copied from the read only memory chips found in cartridge based games and many arcade machines using a dedicated device in a process known as dumping. For most common home video game systems, these devices are widely available, examples being the Doctor V64, or the Retrode. Dumping ROMs from arcade machines, which are highly customized PCBs, often requires individual setups for each machine along with a large amount of expertise.
Көшірмеден қорғау тетіктері
ROM-дар көбінесе компьютерлік ойындардың тарихын сақтау үшін қолданылса, заманауи ойындардың заңсыз көшіруі мен таратуын жеңілдету үшін де жиі пайдаланылады. Бұл жағдайды өнімдерінің сатылымын азайту мүмкіндігі деп қарастырған көптеген ойын компаниялары, жаңа ойындарға көшіруді болдырмауға бағытталған мүмкіндіктерді енгізді, бірақ бастапқы ойынды ойнауға рұқсат берді. Мысалы, GameCube стандартты емес 8 см DVD сияқты оптикалық тасымалдағыштарды пайдаланады, бұл ұзақ уақыт бойы осы дискілерде сақталған ойындардың көшірілуін қиындатты. Phantasy Star Online Episode I & II ойындарындағы қауіпсіздік бұзушылығы табылғанға дейін GameCube ойындарын сәтті көшіруге болмады, дискілерді оқу үшін GameCube-тің өзі қолданылды. SNK да Neo Geo ойындарына көшіруді болдырмау әдісін қолданды, 1999 жылғы The King of Fighters ойынынан бастап, графикалық ROM-дарда шифрлау алгоритмін пайдаланды, осылайша оларды эмуляторда ойнатудан қорғады. Көптеген адамдар бұл Neo Geo эмуляциясының соңы деп ойлады. Дегенмен, 2000 жылдың басында хакерлер ROM-ды шифрлауды және жоюды қалай жасауға болатынын тапты, осылайша оларды Neo Geo эмуляторында қайтадан ойнауға мүмкіндік берді. Аркадалық ойындарға көшіруді болдырмау әдістерін қолданған тағы бір компания – Capcom, ол CPS 2 аркадалық тақтасымен танымал. Бұл жүйеде 1993 жылы шығарылғаннан кейін 7 жыл бойы бұзылмаған күрделі көшіруден қорғау алгоритмі болды. CPS2Shock тобының алғашқы бұзуы қорғаныстың толық эмуляциясы емес еді, себебі ол бастапқы шифрлауды айналып өту үшін XOR кестелерін пайдаланды және ойынды эмуляторда ойнауға мүмкіндік берді. Олардың мақсаты CPS 2 ойындарының пайдалылығы тоқтағанға дейін шифрлау әдісін жариялау болды (соңғы ойын шыққаннан кейін үш жыл өткен соң). Толық шифрлау алгоритмін 2007 жылы MAME әзірлеу тобының мүшелері Никола Салмория, Андреас Наив және Чарльз Макдональд бұзды. Картридждік ойындарда қолданылатын көшіруді болдырмаудың тағы бір тәсілі – ойынның ROM-ға жазуға тырысуы. Шын картриджде бұл ештеңе жасамайды, бірақ эмуляторлар көбінесе жазу операциясын сәтті орындауға мүмкіндік береді. Заңсыз картридждерде ROM орнына жазуға болатын чиптер жиі қолданылады. Ойын жазу операциясының сәтті болғанын тексеру үшін мәнін оқып, оның шынайы картриджде жұмыс істейтінін анықтай алады. Басқа жағдайда, ойын маңызды бағдарламалық нұсқауларды жазуға тырысады, егер бұл сәтті болса, ойын ойнатылмайды. Кейбір ойындар, мысалы Game Boy ойындары, сондай-ақ картридж шинасына қосылған жад банк контроллері сияқты қосымша аппараттық құралдарға ие болды. Ойын бұл аппаратқа деректерді ROM-ның белгілі бір бөліктеріне жазуға тырысады, сондықтан егер ROM жазылатын болса, бұл процесс деректерді бұзуы мүмкін. Capcom-ның соңғы аркадалық тақтасы – CPS 3. Бұл 2007 жылдың маусымына дейін эмуляция әрекеттеріне қарсы тұрды, онда Андреас Наив шифрлау әдісін кері инженерия арқылы анықтады. Қазіргі уақытта бұл MAME және CPS 2 эмуляторының Nebula нұсқасымен қолданылады.
While ROM images are often used as a means of preserving the history of computer games, they are also often used to facilitate the unauthorized copying and redistribution of modern games. Viewing this as potentially reducing sales of their products, many game companies have incorporated features into newer games which are designed to prevent copying, while still allowing the original game to be played. For instance, the GameCube uses non standard 8 cm DVD like optical media, which for a long time prevented games stored on those discs from being copied. It was not until a security hole was found in Phantasy Star Online Episode I & II that GameCube games could be successfully copied, using the GameCube itself to read the discs. SNK also employed a method of copy prevention on their Neo Geo games, starting with The King of Fighters in 1999, which used an encryption algorithm on the graphics ROMs to prevent them from being played in an emulator. Many thought that this would mark the end of Neo Geo emulation. However, as early as 2000, hackers found a way to decrypt and dump the ROMs successfully, making them playable once again in a Neo Geo emulator. Another company which used to employ methods of copy prevention on their arcade games was Capcom, which is known for its CPS 2 arcade board. This contained a heavy copy protection algorithm which was not broken until 7 years after the system's release in 1993. The original crack by the CPS2Shock Team was not a true emulation of the protection because it used XOR tables to bypass the original encryption and allow the game to play in an emulator. Their stated intent was to wait until CPS 2 games were no longer profitable to release the decryption method (three years after the last game release). The full decryption algorithm was cracked in 2007 by Nicola Salmoria, Andreas Naive and Charles MacDonald of the MAME development team. Another copy prevention technique used in cartridge games was to have the game attempt to write to ROM. On an authentic cartridge this would do nothing; however, emulators would often allow the write to succeed. Pirate cartridges also often used writable chips instead of ROM. By reading the value back to see whether the write succeeded, the game could tell whether it was running from an authentic cartridge. Alternatively, the game may simply attempt to overwrite critical program instructions, which if successful renders it unplayable. Some games, such as Game Boy games, also had other hardware such as memory bank controllers connected to the cartridge bus. The game would send data to this hardware by attempting to write it to specific areas of ROM; thus, if the ROM were writable, this process would corrupt data. Capcom's latest arcade board is the CPS 3. This was resistant to emulation attempts until June 2007, when the encryption method was reverse engineered by Andreas Naive. It is currently implemented by MAME and a variant of the CPS 2 emulator Nebula.
Эмуляция
Видео ойын консоль эмуляторлары көбінесе ROM файлдарын кіріс ретінде пайдаланады.
Video game console emulators typically take ROM images as input files.
Бағдарламалық ROM
ROM бейнелері кіріктірілген компьютерлерді әзірлеу кезінде пайдаланылады. Кіріктірілген компьютерлерге арналған бағдарламалық құралдарды әдетте стандартты компьютерде сынау үшін ROM файлдарына жазады, ал кейін кіріктірілген жүйелерде қолдану үшін ROM чипіне жазады.
ROM images are used when developing for embedded computers. Software which is being developed for embedded computers is often written to ROM files for testing on a standard computer before it is written to a ROM chip for use in the embedded systems.
Цифрлық сақтау
Цифрлық медианың қызмет ету мерзімі көбінесе ұзақ болмайды. Қара-ақ фотосуреттер бір ғасыр немесе одан да көп сақталуы мүмкін, ал көптеген цифрлық медиалар он жылдың ішінде оқылмайтын болып қалуы мүмкін. Бұл мәселе көкейкесті болып тұр, себебі алғашқы компьютерлік жүйелер қазір елу немесе алпыс жылға жуық, ал алғашқы үй бейне ойын консольдері шамамен қырық жылдық тарихқа ие. Осы ескіруге байланысты, көптеген ерте компьютерлік және бейне ойындар жаңа медиаға көшірілмесе, сақталмай қалуы мүмкін деген үлкен алаңдаушылық бар. Сондықтан, мұрағаттауға қызығушылар ескі ойын автоматтары мен бейне ойындарын іздеп, оларды ROM суреттеріне көшіруге тырысады. CD-ROM және DVD-ROM сияқты стандартталған медиада сақталғанда, оларды болашақ медиаға айтарлықтай аз күш жұмсап көшіруге болады. ROM суреттерінің файлдарын жаппай цифрлық түрде тарату тенденциясы авторлық құқық иелеріне зиян келтіргенімен, мұрағаттауға да оң әсерін тигізеді. Уақыт өте келе ескі ойындардың көптеген түпнұсқа ROM көшірмелері тозуы, бұзылуы немесе тасталып кетуі мүмкін, ал файл түріндегі көшірме әлемнің түкпір-түкпіріне таратылып, әйтпесе жоғалып кетуі мүмкін ойындардың аман қалу мүмкіндігін арттырады.
The lifespan of digital media is rarely great. While black and white photographs may survive for a century or more, many digital media can become unreadable after only 10 years. This is beginning to become a problem as early computer systems may be presently fifty or sixty years old while early home video consoles may be almost forty years old. Due to this aging, there is a significant worry that many early computer and video games may not survive without being transferred to new media. So, those with an interest in preservation are actively seeking older arcade and video games and attempting to dump them to ROM images. When stored on standardized media such as CD ROMs and DVD ROMs, they can be copied to future media with significantly reduced effort. The trend towards mass digital distribution of ROM image files, while potentially damaging to copyright holders, may also have a positive effect on preservation. While over time many original ROM copies of older games may deteriorate, be broken or thrown away, a copy in file form may be distributed throughout the world, allowing games which would otherwise have been lost a greater chance of survival.
Жазу және аударма
Ойын ROM форматында қолжетімді болғаннан кейін, пайдаланушылар оны өзгерте алады. Бұл графиканы өзгерту, ойын деңгейлерін өзгерту, қиындық деңгейін реттеу, тіпті ойын бастапқыда қолжетімді болмаған тілге аудару түрінде болуы мүмкін. Хактер көбінесе әзіл-қалжыңға толы болады, мысалы, Марио Брос. ойынының NES нұсқасының «Afro Mario Brothers» атты хакі. Metroid Redesign mod – бұл Super Metroid ойынын жаңартып, жаңа міндеттер қосатын хак. Ойындарды басқа тілдерге аудару үшін үлкен қауымдастық қалыптасқан. Көптеген ойындар әлемнің бір бөлігінде шығарылады, бірақ басқа жерде қолжетімді болмайды. Мысалы, Жапонияда шыққан көптеген рөлдік бейне ойындар Жапониядан тыс Батыс және Шығыс елдерінде шығарылмайды. Ойынға деген сұранысты қанағаттандыру үшін жанкүйерлерден құралған аудармашылар тобы өздері аударады. Мысалы, 1995 жылғы Tales of Phantasia ойыны тек Жапонияда ресми түрде шығарылды; DeJap Translations 2001 жылы ойынның экрандағы мәтінін ағылшын тіліне аударды. Содан кейін «Vocals of Phantasia» жобасы басталды, ол ойындағы тікелей сөйлеуді аударуды мақсат етті. Ал ағылшын тіліндегі ресми аударма 2006 жылдың наурыз айында ғана, мәтіндік аудармадан бес жыл өткен соң жарық көрді. Тағы бір мысал – «Mother 3», ол культты танымал «Earthbound» ойынының жалғасы, бірақ тек Жапонияда ғана қолжетімді болды. Әуесқойлардың үлкен қызығушылығына және ағылшын тіліне аудару туралы көптеген өтініштерге қарамастан, Nintendo-дан келген жалғыз жауап – Mother 3 Еуропада аударылып шығарылады деген болды, бірақ бұл ешқашан орындалмады. Оның орнына Starmen.net веб-сайты аударма жобасын қолға алып, 2008 жылдың қазан айында Mother 3 ойынының аударма нұсқасын шығарды. Аударма жанкүйерлер тарапынан мақталып, тіпті Nintendo, Square Enix және басқа да сала мамандары да оны жоғары бағалады. Жапондық N64 ойыны Dōbutsu no Mori (Жануарлар орманы) да ағылшын тіліне аударылды. Ойын бастапқыда тек Жапонияда N64 платформасында шығарылды, бірақ кейін GameCube-қа көшіріліп, Animal Crossing деп аталды. Хактер қарапайым түзетулерден, мысалы, графикалық қателерді жою және алдау кодтарынан бастап, ойынды толыққанды қайта жасауға дейін, түпнұсқаны негіз ретінде пайдаланып, мүлдем жаңа ойын құруға дейін жете алады.
Once games have been made available in ROM format, it is possible for users to make modifications. This may take the form of altering graphics, changing game levels, tweaking difficulty factor, or even translation into a language for which a game was not originally made available. Hacks can often take humorous forms, as is the case with a hack of the NES version of Mario Bros., titled Afro Mario Brothers, which features the famous brothers wearing Afro haircuts. The Metroid Redesign mod is a hack of Super Metroid that revamps the game and adds new objectives. A large scene has developed to translate games into other languages. Many games receive a release in one part of the world, but not in another. For example, many role playing video games released in Japan go unreleased in the West and East outside Japan. A group of fan translators will often translate the game themselves to meet demand for titles. For example, the 1995 game Tales of Phantasia was only officially released in Japan; DeJap Translations translated the game's on screen text into English in 2001. Further to this, a project called Vocals of Phantasia was begun to translate the actual speech from the game. An official English version was not released until March 2006, some five years after the text translation was released. Another example was that of Mother 3, a Japan only sequel to the cult favorite Earthbound. In spite of massive fan response and several petitions for an English translation, the only response from Nintendo was that Mother 3 would be translated and released in Europe, which it never was. Instead, the fan website Starmen. net undertook a massive translation project and released the translated version of Mother 3 in October, 2008. The translation was praised by fans and even employees from Nintendo, Square Enix, and other industry professionals. The Japanese N64 game Dōbutsu no Mori (Animal Forest) has also been translated into English. The game was originally only released on N64 in Japan, but it was ported to GameCube and renamed Animal Crossing. Hacks may range from simple tweaks such as graphic fixes and cheats, to full blown redesigns of the game, in effect creating an entirely new game using the original as a base.
Ұқсас кескін түрлері
Компьютерлік таспадан алынған кескіндер таспалық кескіндер деп аталады, ал дискеттер мен CD-ROM-дардан (және басқа да диск форматтарынан) алынғандары диск кескіндері деп аталады. Оптикалық тасымалдағыштардан көшірілген кескіндер ISO кескіндері деп аталады, себебі бұл оптикалық тасымалдағыштар үшін қолданылатын ISO 9660 стандартты файлдық жүйесінің бірі. Басқа тасымалдағыштардан кескіндер жасау көбінесе әлдеқайда оңай болады және оны қанағаттандыратын жабдықтармен орындауға болады. Мысалы, магниттік таспаларда сақталған ойындардан (мысалы, Sinclair ZX80 компьютерінен) таспалық кескіндер жасау үшін, магниттік таспаны стандартты аудио таспа ойнатқыш арқылы ойнап, оның дыбысын компьютердің дыбыс картасының кірісіне қосу керек. Содан кейін бұл дыбыс файлына жазылып, арнайы бағдарлама арқылы таспалық кескіндерге айналдырылады. Сол сияқты, көптеген CD және DVD ойындарын стандартты PC CD/DVD дискісін пайдалану арқылы көшіруге болады.
Image files derived from computer tape are known as tape images, while those derived from floppy disks and CD ROMs (and other disk formats) are known as disk images. Images copied from optical media are also called ISO images, after one of the standard file systems for optical media, ISO 9660. Creating images from other media is often considerably easier and can often be performed with off the shelf hardware. For example, the creation of tape images from games stored on magnetic tapes (from, for example, the Sinclair ZX80 computer) generally involves simply playing the magnetic tape using a standard audio tape player connected to the line in of a PC sound card. This is then recorded to an audio file and transformed into a tape image file using another program. Likewise, many CD and DVD games may be copied using a standard PC CD/DVD drive.